1
ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SÀI GÒN
------------------------
GIÁO TRÌNH
LÝ LUẬN DẠY HỌC
(BÀI GIẢNG CHO HỌC VIÊN
BỒI DƯỠNG NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM)
(Cập nhật 2025)
TS. TRỊNH XUÂN THU
TP. HỒ CHÍ MINH – 2020
2
GIỚI THIỆU HỌC PHẦN
HỌC PHẦN A3
Tên học phần: Lí luận dạy học
(bắt buộc, 02 TC = 15 tiết lí thuyết + 30 tiết thảo luận/thực hành)
Học phần đã học: Giáo dục học.
Yêu cầu cần đạt:
1. Trình bày được bản chất, động lực, lô-gíc và tính quy luật của quá trình dạy học;
Phân tích được các nhiệm vụ dạy học và mối quan hệ biện chứng giữa các nhiệm vụ dạy
học.
2. Biết cách vận dụng các nguyên tắc dạy học trong dạy học bộ môn; Biết cách lựa
chọn và sử dụng hiệu quả các hình thức, phương pháp, kĩ thuật dạy học và phương tiện,
thiết bị dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học bộ môn.
3. Phân tích được cơ sở khoa học, đặc điểm, bản chất, nguyên tắc, ưu – nhược điểm
của các lí thuyết học tập: thuyết hành vi, thuyết nhận thức, thuyết kiến tạo, thuyết đa trí
tuệ, thuyết hoạt động và định hướng vận dụng các lí thuyết này vào quá trình dạy học bộ
môn; So sánh được đặc điểm, vai trò của các cách tiếp cận dạy học phát triển phẩm chất,
năng lực học sinh: dạy học tích hợp, dạy học phân hóa, dạy học theo chủ đề và dạy học trải
nghiệm.
Nội dung cơ bản:
1. Quá trình dạy học
1.1. Bản chất, động lực và lô-gíc của quá trình dạy học; quy luật dạy học
1.2. Mục đích, nguyên tắc và nhiệm vụ dạy học; Các thành tố của nội dung dạy học
1.3. Hình thức, phương pháp, kĩ thuật dạy học; Phương tiện, thiết bị dạy học và ứng
dụng công nghệ thông tin trong dạy học
1.4. Đánh giá quá trình và kết quả học tập
2. Các lí thuyết học tập
2.1. Thuyết hành vi trong dạy học
2.2. Thuyết nhận thức trong dạy học
2.3. Thuyết kiến tạo trong dạy học
2.4. Thuyết đa trí tuệ trong dạy học
2.5. Thuyết hoạt động trong dạy học
3. Các tiếp cận trong dạy học phát triển phẩm chất và năng lực
3.1. Phẩm chất và phát triển phẩm chất; năng lực và phát triển năng lực
3.2. Tiếp cận dạy học: tích hợp; phân hóa; theo chủ đề; trải nghiệm
4. Lí luận dạy học bộ môn
3
4.1. Các đặc trưng của lí luận dạy học bộ môn; Phân loại và nguyên tắc lựa chọn hình
thức dạy học bộ môn
4.2. Lựa chọn và sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học bộ môn; Lồng ghép các
mục tiêu, nội dung giáo dục trong dạy học bộ môn
4.3. Phương tiện, thiết bị dạy học dùng chung và thiết bị dạy học bộ môn; ứng dụng
công nghệ thông tin trong dạy học bộ môn
4.4. Nghiên cứu lí luận và phương pháp dạy học bộ môn; Xây dựng, sử dụng và phát
triển hồ sơ dạy học bộ môn
4.5. Các thành tố và biểu hiện cụ thể của năng lực dạy học bộ môn của giáo viên.
4. Đánh giá kết quả bồi dưỡng và cấp chứng chỉ
4.1. Tổ chức đánh giá kết quả học phần
a) Điều kiện kiểm tra hết học phần: Thực hiện trên 80% số tiết trên lớp và hoàn thành
các nhiệm vụ học tập. Kết quả học tập học phần của người học được đánh giá thông qua
kiểm tra viết, vấn đáp hoặc thực hành, đánh giá theo điểm số và theo thang điểm 10. Sau
mỗi học phần, người học phải thực hiện một bài kiểm tra;
b) Đánh giá kết quả học phần: Đạt hoặc không Đạt. Đánh giá Đạt khi điểm kiểm tra
(theo thang điểm 10) ≥ 5;
c) Nguyên tắc xác định hình thức, nội dung kiểm tra kết thúc từng học phần: Phù hợp
với mục tiêu, nội dung cụ thể của học phần; có thể lưu minh chứng phục vụ công tác đảm
bảo chất lượng;
d) Hình thức tổ chức đánh giá các học phần chung:
STT
Tên học phần Hình thức đánh giá Ghi chú
Học phần bắt buộc (15 TC)
1 Tâm lí học giáo dục Thi tự luận
Tổ chức thi tự
luận trực tiếp
tại cơ sở bồi
dưỡng
2 Giáo dục học Thi tự luận
3 Lí luận dạy học Thi tự luận
4 Đánh giá trong giáo dục Thi tự luận
5 Quản lí nhà nước về giáo dục Thi tự luận
6 Giao tiếp sư phạm Thi tự luận
7 Rèn luyện nghiệp vụ sư phạm Thực hành kết hợp
vấn đáp
Lưu minh
chứng
4
BẢNG KÍ HIỆU VIẾT TẮT
Kí hiệu viết tắt Nghĩa đầy đủ
CT Chương trình
CBQL Cán bộ quản lý
CTGD Chương trình giáo dục
GD Giáo dục
GDPT Giáo dục phổ thông
GV Giáo viên
HĐGD Hoạt động giáo dục
HS Học sinh
HTDH Hình thức dạy học
HTTCDH Hình thức tổ chức dạy học
MTDH Mục tiêu dạy học
KTDH Kĩ thuật dạy học
KTĐG Kiểm tra - đánh giá
LLDH Lý luận dạy học
NDDH Nội dung dạy học
NL Năng lực
PP Phương pháp
PPDH Phương pháp dạy học
PTDH Phương tiện dạy học
QTDH Quá trình dạy học
SGK Sách giáo khoa
THCS Trung học cơ sở
THPT Trung học phổ thông
5
MỤC LỤC
GIỚI THIỆU HỌC PHẦN ............................................................................................... 2
BẢNG KÍ HIỆU VIẾT TẮT .......................................................................................... 4
CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU VỀ LÝ LUẬN DẠY HỌC ................................................ 7
1.1. Lý luận dạy học ................................................................................................. 7
1.1.1. Khái niệm ..................................................................................................... 7
1.1.2. Đối tượng, chức năng, nhiệm vụ của Lý luận dạy học .................................. 7
1.1.3. Mối quan hệ của Lý luận dạy học với các khoa học khác ............................. 9
1.2. Quá trình dạy học ........................................................................................... 12
1.2.1. Định nghĩa.................................................................................................. 12
1.2.2. Bản chất của quá trình dạy học ................................................................... 12
1.2.3. Động lực và lô-gíc của QTDH .................................................................... 15
1.3. Mục đích, nguyên tắc và nhiệm vụ dạy học; Các thành tố của QTDH ........ 20
1.3.1. Mục đích dạy học ....................................................................................... 20
1.3.2. Nguyên tắc dạy học .................................................................................... 21
1.3.3. Nhiệm vụ dạy học ...................................................................................... 25
1.3.4. Các thành tố của quá trình dạy học ............................................................. 27
1.4. Hình thức, phương pháp, kỹ thuật dạy học; Phương tiện, thiết bị dạy học và
ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học.......................................................... 29
1.4.1. Khái niệm về các hình thức tổ chức dạy học ............................................... 29
1.4.2. Phương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học; Phương tiện, thiết bị dạy học và ứng
dụng công nghệ thông tin trong dạy học.................................................................. 34
1.5. Đánh giá quá trình dạy học và kết quả học tập ............................................. 41
CHƯƠNG 2. CÁC LÍ THUYẾT HỌC TẬP ............................................................... 43
2.1. Thuyết hành vi trong dạy học ........................................................................ 43
2.2. Thuyết nhận thức trong dạy học .................................................................... 43
2.3. Thuyết kiến tạo trong dạy học ........................................................................ 44
2.4. Thuyết đa trí tuệ trong dạy học ...................................................................... 45
2.5. Thuyết hoạt động trong dạy học .................................................................... 47
2.6. Các tiếp cận trong dạy học phát triển phẩm chất và năng lực ..................... 52
2.7. Các tiếp cận trong dạy học: tích hợp; phân hóa; theo chủ đề; trải nghiệm . 54
2.7.1. Phát triển phẩm chất và năng lực học sinh ..................................................... 54
2.7.2. Tiếp cận dạy học tích hợp; phân hóa; theo chủ đề; trải nghiệm ...................... 56
CHƯƠNG III. LÍ LUẬN DẠY HỌC BỘ MÔN ......................................................... 58
3.1. Các đặc trưng của lí luận dạy học bộ môn; Phân loại và nguyên tắc lựa chọn
hình thức dạy học bộ môn........................................................................................ 58