Tài liệu giảng dạy Môn Giao tiếp Sư phạm ở Trường Tiểu học 1
Phụ lục 5
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH
KHOA SƯ PHẠM
TÀI LIỆU GIẢNG DẠY
MÔN GIAO TIẾP SƯ PHẠM Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC
Giảng viên biên soạn: Nguyễn Trọng Lăng
Trà Vinh, 2019
Lưu hành nội bộ
Tài liệu giảng dạy Môn Giao tiếp Sư phạm ở Trường Tiểu học 2
KHOA SƯ PHẠM
BỘ MÔN SƯ PHẠM TIỂU HỌC
TÌNH TRẠNG PHÊ DUYỆT TÀI LIỆU GIẢNG DẠY
Tên tài liệu giảng dạy: Giao tiếp sư phạm ở trường tiểu học
Ngày hoàn chỉnh:
Tác giả biên soạn: Ths. Nguyễn Trọng Lăng
Đơn vị công tác: Bộ môn Sư phạm Tiểu học, Khoa Sư phạm, Trường ĐHTV
Địa chỉ liên lạc: 126 Nguyễn Thiện Thành, Phường 5, Tp. Trà Vinh
Trà Vinh, ngày 19 tháng 6 năm 2017
Tác giả
Nguyễn Trọng Lăng
PHÊ DUYỆT CỦA BỘ MÔN
Đồng ý sử dụng tài liệu giảng dạy Giao tiếp sư phạm ở trường tiểu học do
Ths. Nguyễn Trọng Lăng biên soạn để giảng dạy môn Giao tiếp sư phạm ở
trường tiểu học
Trà Vinh, ngày 12 tháng 7 năm 2017
TRƯỞNG BỘ MÔN
PHÊ DUYỆT CỦA KHOA
Trà Vinh, ngày 18 tháng 7 năm 2017
TRƯỞNG KHOA
Lâm Thị Bạch Tuyết
Tài liệu giảng dạy Môn Giao tiếp Sư phạm ở Trường Tiểu học 3
MỤC LỤC
Chương I. Những vấn đề chung về giao tiếp
1. Khái niệm giao tiếp, các thuyết giao tiếp
2. Đặc trưng của giao tiếp
3. Phân loại giao tiếp
4. Vai trò của giao tiếp
5. Quá trình giao tiếp
Chương II. Những vấn đề chung của giao tiếp sư phạm
1. Khái niệm giao tiếp sư phạm
2. Đặc điểm giao tiếp sư phạm
3. Nội dung giao tiếp sư phạm
4. Các giai đoạn của giao tiếp sư phạm
5. Kỹ năng giao tiếp sư phạm
6. Phong cách giao tiếp sư phạm
7. Nguyên tắc giao tiếp sư phạm
Chương III. Lao động sư phạm của người giáo viên Tiểu học
1.Lao động sư phạm của người giáo viên Tiểu học
2.Yêu cầu về phẩm chất và năng lực đối với giáo viên Tiểu học
Chương IV. Xử lý tình huống trong trường tiểu học
1. Một số khái niệm
2. Xử lý tình huống sư phạm
Tài liệu tham khảo
Trang
4
7
8
10
12
14
15
15
17
18
24
27
30
32
39
42
50
Mục tiêu học tập: Sau khi học xong bài này, người học có thể:
-Trình bày khái niệm giao tiếp, đặc trưng của giao tiếp, phân loại giao tiếp
- Nhận biết các hình thức giao tiếp, các loại giao tiếp
- Phân tích vai trò của giao tiếp; quá trình giao tiếp
Tài liệu giảng dạy Môn Giao tiếp Sư phạm ở Trường Tiểu học 4
CHƯƠNG I. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ GIAO TIẾP
1.Khái niệm giao tiếp, các thuyết giao tiếp
Giao tiếp là một trong những nhu cầu cơ bản của con người, là hoạt
động có vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống con người. Do đó, giao tiếp là
một trong những vấn đề được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu, hiện có rất
nhiều quan niệm khác nhau về giao tiếp:
+ Nhà Tâm lý học Xô Viết A.A.Leeonchev định nghĩa: giao tiếp là một hệ
thống những quá trình có mục đích và động cơ đảm bảo sự tương tác giữa người
này với người khác trong hoạt động tập thể, thực hiện các mối quan hệ xã hội và
nhân cách, các quan hệ tâm lý và sử dụng phương tiện đặc thù mà trước hết là
ngôn ngữ.
Theo tác giả Nguyễn Quang Uẩn: Giao tiếp là sự tiếp xúc tâm lý giữa
người và người, thông qua đó con người trao đổi với nhau về thông tin, về cảm
xúc, tri giác lẫn nhau, ảnh hưởng tác động qua lại với nhau. Hay nói cách khác
giao tiếp xác lập và vận hành các quan hệ người – người, hiện thức hóa các quan
hệ xã hội giữa chủ thể này với chủ thể khác.
+ PGS Trần Trọng Thủy trong cuốn Nhập môn khoa học giao tiếp đã đưa
ra định nghĩa: giao tiếp của con người là một quá trình có chủ định, có ý thức
hay không có ý thức và trong đó các cảm xúc và tư tưởng được biểu đạt trong
các thông điệp bằng ngôn ngữ hoặc phi ngôn ngữ.
+ PGS.TS. Ngô Công Hoàn trong cuốn Giao tiếp sư phạm đã định nghĩa:
giao tiếp là hình thức đặc trưng cho mối quan hệ giữa con người với con người
mà qua đó nảy sinh sự tiếp xúc tâm lý và được biểu hiện ở các trao đổi thông tin,
hiểu biết, rung cảm và tác động quan lại.
Tài liệu giảng dạy Môn Giao tiếp Sư phạm ở Trường Tiểu học 5
Theo tác giả Nguyễn Văn Đồng: “Giao tiếp là tiếp xúc tâm lý có tính đa
chiều và đồng chủ thể giữa người với người được quy định bởi các yếu tố văn
hóa, xã hội và đặc trưng tâm lý cá nhân. Giao tiếp có chức năng thỏa mãn các
nhu cầu vật chất và tinh thần của con người, trao đổi thông tin, cảm xúc định
hướng, điều chỉnh nhận thức, hành vi của bản thân và của nhau, tri giác lẫn
nhau, tạo dựng quan hệ với nhau và tác động qua lại lẫn nhau”.
Có rất nhiều khái niệm về giao tiếp.
“Giao tiếp là việc trao đổi thông tin giữa con người và thường dẫn tới hành
động tiếp theo”.
“Giao tiếp là sự tiếp xúc giữa hai hay nhiều người thông qua phương tiện
ngôn ngữ nhằm trao đổi thông tin, tình cảm, hiểu biết, tác động qua lại và điều
chỉnh lẫn nhau”,
“Giao tiếp là một quá trình trao đổi thông tin giữa các cá nhân thông qua
một hệ thống bao gồm các ký hiệu, dấu hiệu và hành vi. Giao tiếp cũng có thể
hiểu là các hình thức biểu lộ tình cảm, trò chuyện, diễn thuyết, trao đổi thư tín,
thông tin.”…
Như vậy giao tiếp xảy ra rất nhiều hàng ngày và dưới nhiều hình thức,
gián tiếp hoặc trực tiếp. Giao tiếp qua lời nói, ngôn ngữ không lời (cử chỉ, hành
vi, nét mặt, trang phục…), hỏi đáp, quan sát, nghe, trình bày, nói chuyện, qua
báo cáo, gửi thư, thư điện tử…Giao tiếp với người cùng nhóm, cơ quan hay
người ngoài, có chuẩn bị hay không chuẩn bị trước. Giao tiếp là hiện tượng tâm
lý của con người rất phức tạp. Mặc dù có nhiều định nghĩa, quan niệm khác
nhau về giao tiếp nhưng nói chung mọi người đều cho rắng giao tiếp là phải có
xây dựng một bản thông điệp sau đó gửi đi với hy vọng người nhận sẽ hiểu
thông điệp đó .
Theo quan niệm truyền thông tin này chúng ta thấy cấp độ giao tiếp hiệu
quả nhất là trong tình huống mặt đối mặt, cả hai bên có thể tiếp nhận thông tin
trực tiếp dưới các dạng ngôn ngữ giao tiếp, tránh được một số nhiễu, có thể điều
chỉnh nhanh để tăng hiệu quả giao tiếp. cấp độ này có ở hình thức giao tiếp như
nói chuyện với nhau, phỏng vấn, hội đàm song phương, hội nghị quy mô nhỏ,
họp nhóm… Cấp độ giao tiếp cũng được tiến hành song phương ít hiệu quả hơn
nhưng tiện lợi là giao tiếp không gặp mặt qua điện thoại. Ở cấp độ này hai bên