Trêng cao ®¼ng nghÒ c«ng ngiÖp thanh hãa Khoa c¬ khÝ
Lêi nãi ®Çu
C«ng nghÖ hµn ngµy cµng ®îc sö dông réng r·i trong
nhiÒu ngµnh c«ng nghiÖp nh chÕ t¹o m¸y, x©y l¾p c«ng
tr×nh c«ng nghiÖp vµ d©n dông, giao th«ng vËn t¶i vµ hãa
chÊt…
C¨n cø vµo ch¬ng tr×nh khung cña Tæng côc d¹y nghÒ
vµ ®iÒu kiÖn thùc tÕ gi¶ng d¹y cña nhµ trêng. Gi¸o tr×nh
M«®un Hµn vÈy ®îc biªn so¹n theo híng tÝch hîp gi÷a lý
thuyÕt vµ thùc hµnh. Gióp cho Häc sinh – Sinh viªn vËn dông
ngay lý thuyÕt vµo thùc tiÔn. Gãp phÇn n©ng cao chÊt lîng
®µo t¹o.
Gi¸o tr×nh ®îc biªn so¹n trªn c¬ së lùa chän c¸c kiÕn
thøc trong c¸c tµi liÖu chuyªn ngµnh song vÉn ®¶m b¶o tÝnh
kÕ thõa nh÷ng néi dung ®ang ®îc gi¶ng d¹y ë trêng. Néi dung
gi¸o tr×nh gåm nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ hµn vÈy vµ quy
tr×nh thùc hiÖn mét bµi tËp thùc hµnh hµn c¬ b¶n nh hµn
thiÕc, hµn ®ång, b¹c, vµng ë vÞ trÝ b»ng vµ hµn gÊp mÐp,
chång mÐp.
MÆc dï ®· cã nhiÒu cè g¾ng trong qu¸ tr×nh biªn so¹n,
song ch¾c ch¾n kh«ng thÓ tr¸nh ®îc nh÷ng thiÕu sãt. Chóng
t«i rÊt mong ®îc sù ®ãng gãp ý kiÕn cña ®ång nghiÖp , ®Ó
gi¸o tr×nh ®îc hoµn chØnh h¬n
M«®un hµn ®¾p Biªn so¹n: NguyÔn §ç
§øc
1
Trêng cao ®¼ng nghÒ c«ng ngiÖp thanh hãa Khoa c¬ khÝ
Mäi ý kiÕn ®ãng gãp xin göi vÒ: Tæ C«ng nghÖ hµn –
Khoa C¬ khÝ trêng Cao ®¼ng nghÒ c«ng nghiÖp Thanh
hãa.
Xin ch©n thµnh c¶m ¬n !
Thanh hãa th¸ng 10
n¨m 2009
Tæ m«n C«ng
nghÖ Hµn
GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN HÀN V YẨ
Mã s mô đun: MĐ21 ố
Th i gian mô đun: 60 h; ( Lý thuy t: 15 h, Th c hành: 45 h)ờ ế ự
I. V TRÍ TÍNH CH T C A MÔ ĐUNỊ Ấ Ủ
Hµn v yẩ lµ mét trong nh÷ng m« ®un cña ch¬ng tr×nh ®µo
t¹o nghÒ hµn tr×nh ®é lµnh nghÒ. §©y lµ khèi kiÕn thøc vµ
kü n¨ng c¬ b¶n cña c«ng viÖc hµn v yẩ, nã còng rÊt quan
träng ®èi víi tÊt c¶ mäi ngêi thî hµn.ThiÕu nã ngêi thî hµn sÏ
thiÕu c¸c kh¶ n¨ng hµn nèi kim lo¹i ®en víi kim lo¹i mµu, kim
lo¹i mµu víi kim lo¹i mµu, sÏ gÆp khã kh¨n trong qu¸ tr×nh thùc
hiÖn c«ng viÖc cña nghÒ hµn còng nh sù ®¶m b¶o an toµn
vµ søc kháe cña ngêi thî
-V trí: Mô đun này đ c b trí sau khi h c xong ho c h c songị ượ ố ọ ặ ọ
song v i các môn h c MH7- MH12 và MĐ13ớ ọ ÷ MĐ20
- Tính ch t c a môđun: Là mô-đun chuyên ngành b t bu cấ ủ ắ ộ
II. M C TIÊU C A MÔ ĐUNỤ Ủ
M«®un hµn ®¾p Biªn so¹n: NguyÔn §ç
§øc
2
Trêng cao ®¼ng nghÒ c«ng ngiÖp thanh hãa Khoa c¬ khÝ
H c xong môn h c này ng i h c có kh năng:ọ ọ ườ ọ ả
- Nh n bi t chính xác các lo i thu c hàn, v t li u hàn dùngậ ế ạ ố ậ ệ
trong công ngh hàn v y.ệ ẩ
- Chu n b thi t b d ng c hàn đ y đ an toàn.ẩ ị ế ị ụ ụ ầ ủ
- Chu n b phôi hàn s ch, khe h hàn h p lý, đ ng kích th cẩ ị ạ ở ợ ứ ướ
b n v .ả ẽ
- Hàn các m i hàn c b n, các lo i c u ki n nh két n c b cố ơ ả ạ ấ ệ ư ướ ạ
lót, dao c t g t kim lo i, thùng ch a, đ u dây đi n b ng v yắ ọ ạ ứ ầ ệ ằ ẩ
thi c, v y chì, v y đ ng, v y b c đ m b o đ bám, tràn lángế ả ả ồ ẩ ạ ả ả ộ
t t, ít khuy t t t.ố ế ậ
- Hàn s a ch a các k t c u hàn b h h ng đ m b o ch c kín,ử ữ ế ấ ị ư ỏ ả ả ắ
tràn láng t t đ a vào tái s d ng.ố ư ử ụ
- Th c hi n t công tác an toàn và v sinh phân x ng.ự ệ ố ệ ưở
III. N I DUNG MÔ ĐUNỘ
1. N i dung t ng quát và phân ph i th i gian:ộ ổ ố ờ
Số
TT
Tên các bài trong mô đun Th i gianờ
T ngổ
sốLý
thuy tếTh cự
hành
Kiể
m
tra*
1 Hàn vẩy thi cế20 5 14
2 Hàn vẩy đ ng trên lò rènồ14 4 9
3Hàn vẩy đ ng b ng ng nồ ằ ọ
l a hàn khíử13 3 9
4 Hàn v y b cẩ ạ 13 3 9
5 Ki m tra mô đunể4
C ngộ60 15 41 4
2 N i dung chi ti tộ ế
Nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n hµn v yẩ
1. Kh¸i qu¸t.
Hµn vÈy lµ ph¬ng ph¸p c«ng nghÖ hµn ®Ó nèi c¸c chi
tiÕt kim lo¹i hoÆc hîp kim ë tr¹ng th¸i r¾n nhê mét kim lo¹i
hoÆc hîp kim trung gian gäi lµ vÈy hµn. Khi hµn vÈy th× kim
lo¹i ( hîp kim) trung gian ®îc nung nãng ®Õn tr¹ng th¸i
M«®un hµn ®¾p Biªn so¹n: NguyÔn §ç
§øc
3
Trêng cao ®¼ng nghÒ c«ng ngiÖp thanh hãa Khoa c¬ khÝ
ch¶y,cßn kim lo¹i vËt hµn th× cÇn nung nãng ®Õn mét nhiÖt
®é nhÊt ®Þnh , mµ ë nhiÖt ®é ®ã gi÷a kim lo¹i vËt hµn vµ
vÈy hµn cã thÓ khuÕch t¸n vµo nhau.
Hµn vÈy ®¬c sö dông réng r·i trong ngµnh kü thuËt ®iÖn,
®iÖn tö vµ trong c¸c lÜnh vùc kh¸c; hµn c¸c dung cô c¾t kim
loai, dông cô nhiÖt.
§Æc trung c¬ b¶n cña hµn vÈy lµ;
- Do kh«ng g©y ra sù thay ®æi thanh phÇn hãa häc cña
kim lo¹i vËt hµn vµ vïng ¶nh hëng nhiÖt kh«ng tån t¹i do v©y
vËt hµn kh«ng bÞ biÕn d¹ng.
- Cã thÓ hµn ®îc c¸c kÕt cÊu phøc t¹p mµ c¸c ph¬ng ph¸p
hµn kh¸c kh«ng thùc hiÖn ®îc.
- Cã kh¶ n¨ng hµn c¸c lo¹i vËt liÖu kh¸c nhau.
- N¨ng suÊt cao vµ kh«ng cÇn thî bËc cao.
- HiÖu qu¶ kinh tÕ cao.
2. VÈy hµn
VÈy hµn lµ nh÷ng kim lo¹i hoÆc hîp kim cã kh¶ n¨ng liªn kÕt
c¸c vËt liÖu kim lo¹i víi nhau, ®Ó t¹o nªn liªn kÕt hµn bÒn
ch¾c ; tháa m·n yªu cÇu lµm viÖc cña kÕt cÊu hµn.
a, Yªu cÇu ®èi víi vÈy hµn
VÈy hµn cÇn ®¸p øng nh÷ng yªu cÇu sau;
- VÈy hµn khi nãng ch¶y ph¶i cã kh¶ n¨ng khuÕch t¸n tèt
vµo kim lo¹i vËt hµn ®Ó t¹o nªn líp vÈy hµn bÒn ch¾c.
- NhiÖt ®é nãng ch¶y cña vÈy hµn ph¶i thÊp h¬n nhiÖt
®é nãng ch¶y cña kim lo¹i vËt hµn.
- ë tr¹ng th¸i nãng ch¶y vÈy hµn ph¶i cã tÝnh ch¶y lo·ng
cao ®Ó dÔ ®iÒn ®Çy toµn bé mèi hµn.
- HÖ sè dÉn nhiÖt cña kim lo¹i vËt hµn vµ vÈy hµn cÇn
ph¶i gÇn nh nhau.
- VÈy hµn cÇn ph¶i ®¶m b¶o ®é dÎo, ®é bÒn, kh«ng bÞ
gißn nãng va gißn nguéi.
- DÔ chÕ t¹o, gi¸ thµnh rÎ.
M«®un hµn ®¾p Biªn so¹n: NguyÔn §ç
§øc
4
Trêng cao ®¼ng nghÒ c«ng ngiÖp thanh hãa Khoa c¬ khÝ
b, ph©n lo¹i v¶y hµn.
Dùa vµo nhiÖt ®é nãng ch¶y, ngêi ta chia vÈy hµn lµm 2
nhãm;
- Nhãm vÈy hµn dÔ nãng ch¶y cßn gäi lµ vÈy hµn
mÒm. nhãm nµy cã nhiÖt ®é nãng ch¶y nhá h¬n 4500C.
- Nhãm vÈy hµn khã nãng ch¶y cßn gäi lµ vÈy hµn
cøng. Nhãm nµy cã nhiÖt ®é nãng ch¶y lín h¬n 4500C.
c) C¸c lo¹i vÈy hµn
∗ VÈy hµn mÒm
C¸c lo¹i vÈy hµn mÒm lµ c¸c hîp kim chøa ; Sn, Pb, Cd,
Bi vµ cã nhiÖt ®é lµm viÖc tõ (190
÷
350)0C.
VÈy hµn mÒm sö dông ®Ó hµn c¸c s¶n phÈm lµm viÖc
ë nhiÖt ®é thÊp, chÞu lùc nhá.
VÈy hµn mÒm gåm thiÕc ch× vµ vËt liÖu hµn ®Æc biÖt.
- ThiÕc hµn
ThiÕc hµn lµ hîp kim thiÕc - ch×. ThiÕc hµn gåm c¸c lo¹i ;
thiÕc hµn 25, thiÕc hµn 30, thiÕc hµn 33, thiÕc hµn 40,
thiÕc hµn 50, thiÕc hµn 60 vµ thiÕc hµn 90. Lo¹i thiÕc hµn 25
®Õn 50 sö dông chñ yªu ®Ó hµn s¾t t©y. ThiÕc hµn 60 sö
dông ®Ó hµn ®ång hå ®iÖn, thiÕc hµn 90 sö dông ®Ó hµn
c¸c dông cô chøa thíc ¨n.
- VÈy hµn mÒm ®Æc biÖt
Trªn c¬ së hîp kim thiÕc- ch× ngêi ta ®a vµo mét sè nguyªn
tè, Cu, Zn, Bi, Cd sÏ t¹o ra vËt liÖu hµn cã nhiÖt ®é nãng ch¶y
thÊp ®Ó hµn c¸c kÕt cÊu ®¶m b¶o c¸c yªu cÇu ®Æc biÖt;
hµn c¸c tÊm kÏm máng, dông cô b¶o hiÓm nhiÖt...
VÈy hµn mÒm ®Æc biÖt thêng sö dông lµ;
+ Hîp kim Sn – Pb – Bi
Thµnh phÇn cña hîp gåm; 15,5% Sn + 32,5 % Pb +52% Bi.
Hîp kim nµy cã nhiÖt ®é nãng ch¶y kho¶ng 960C.
+ Hîp kim Sn + Pb + Cd + Bi .
Thµnh phÇn cña hîp kim gåm 13,3% Sn + 26,7 % Pb + 10
% Cd + 50% Bi. Hîp kim nµy cã nhiÖt ®é nãng ch¶y
kho¶ng 600C.
M«®un hµn ®¾p Biªn so¹n: NguyÔn §ç
§øc
5