1
ĐẠI HỌC HUẾ
TRUNG TÂM ĐÀO TẠO TỪ XA
BÙI VĂN HUỆ
GIÁO TRÌNH
TÂM LÍ HỌC TIỂU HỌC
(Sách dùng cho hệ đào tạo từ xa)
(In lần thứ sáu)
NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
2
Mã số: 02.01.153/900 – GT 2015
3
MỤC LỤC
Trang
LỜI NÓI ĐẦU .................................................................................................. 5
Chương I. TÂM LÍ HỌC LÀ MỘT KHOA HỌC ............................................ 7
I. Đối tượng của Tâm lí học ..................................................................... 7
II. Đặc điểm cơ bản của khoa học Tâm lí ............................................... 9
III. Bản chất của hiện tượng tâm lí ........................................................ 11
IV. Vị trí và ý nghĩa của Tâm lí học ....................................................... 16
V. Những phương pháp nghiên cứu tâm lí học sinh tiểu học ............... 19
Chương II. HOẠT ĐỘNG – GIAO TIẾP – NHÂN CÁCH ............................ 28
I. Hoạt động và cấu trúc của hoạt động ............................................... 28
II. Giao tiếp
............................................................................................ 33
III. Nhân cách ........................................................................................ 40
Chương III. LÍ LUẬN VỀ SỰ PHÁT TRIỂN TÂM LÍ TRẺ EM .................... 54
I. Trẻ em thời đại ngày nay ................................................................... 54
II. Một số quan niệm sai lầm về sự phát triển tâm lí trẻ em ................. 58
III. Nguyên lí phát triển tâm lí trẻ em .................................................... 61
IV. Dạy học và sự phát triển tâm lí học sinh ......................................... 63
V. Hoạt động chủ đạo và sự phát triển tâm lí trẻ em ............................ 68
Chương IV. NHỮNG TIỀN ĐỀ CỦA SỰ PHÁT TRIỂN TÂM LÍ
HỌC SINH TIỂU HỌC ............................................................ 72
I. Bậc Tiểu học trong nền giáo dục hiện đại ......................................... 72
II. Giáo dục tiểu học trong xã hội hiện đại ............................................ 78
III. Tiền đề của sự phát triển tâm lí học sinh tiểu học ........................... 80
Chương V. ĐẶC ĐIỂM TÂM LÍ HỌC SINH TIỂU HỌC ............................. 85
I. Đặc điểm của các quá trình nhận thức .............................................. 85
II. Đặc điểm nhân cách của học sinh tiểu học ...................................... 94
Chương VI. CÁC HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH TIỂU HỌC .................. 106
I. Hoạt động học của học sinh tiểu học .............................................. 106
II. Các dạng hoạt động khác của học sinh tiểu học ........................... 117
4
Chương VII. MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ TÂM LÍ HỌC DẠY HỌC
VÀ GIÁO DỤC TIỂU HỌC ................................................... 123
I. Sự thống nhất giữa hoạt động dạy và hoạt động học ........................... 123
II. Sự hình thành khái niệm ................................................................. 125
III. Sự phát triển trí tuệ ........................................................................ 132
IV. Những yêu cầu tâm lí – sư phạm đối với việc hình thành kĩ năng,
kĩ xảo và thói quen cho học sinh tiểu học ..................................... 142
V. Một số vấn đề về tâm lí học giáo dục đạo đức ............................... 147
Chương VIII. MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ NHÂN CÁCH NGƯỜI GIÁO VIÊN
TIỂU HỌC .......................................................................... 158
I. Đặc điểm lao động sư phạm của người giáo viên tiểu học ............. 158
II. Hoạt động dạy – hoạt động đặc trưng của giáo viên tiểu học ........ 160
III. Phân tích phẩm chất và năng lực của người giáo viên tiểu học .... 163
IV. Con đường hoàn thiện phẩm chất năng lực của người giáo viên . 170
HƯỚNG DẪN HỌC MÔN TÂM LÍ HỌC TIỂU HỌC .................................. 172
Phần I. Mở đầu.................................................................................... 17 2
Phần II. Hướng dẫn học theo từng chương ......................................... 17 4
Phần III. Gợi ý trả lời một số câu hỏi .................................................. 208
Phần IV. Gợi ý cách viết một bài tập thực hành Tâm lí học và sơ đồ
tìm hiểu một số đặc điểm tâm lí học sinh tiểu học ............ 214
Phần V. 50 đề dành cho các bạn học viên tự kiểm tra kiến thức
sau khi học xong môn Tâm lí học tiểu học ........................... 220
5
LỜI NÓI ĐẦU
Giáo trình Tâm lí học tiểu học được biên soạn theo chương trình đào
tạo cử nhân Giáo dục Tiểu học hệ Tại chức, từ xa. Giáo trình tập trung
trình bày những vấn đề cơ bản nhất của Tâm lí học đại cương, Tâm lí học
sư phạm và tâm lí lứa tuổi học sinh tiểu học theo phương pháp tiếp cận
hoạt động – nhân cách, đồng thời cố gắng quán triệt tính khoa học, hiện
đại và dân tộc cũng như chú ý thích đáng đến tính nghiệp vụ sư phạm, kết
hợp lí luận với thực hành.
Giáo trình là tài liệu dành cho hệ đào tạo không chính quy nên ngoài
8 chương, cuối giáo trình còn có phần hướng dẫn các bạn học viên học
môn Tâm lí học tiểu học. Trong phần này, tác giả đã đưa ra những gợi ý để
các bạn học viên học theo từng chương, đặc biệt có 50 đề và đáp án ngắn
gọn để người học tự kiểm tra tri thức sau khi học xong môn học này.
Chúng tôi hi vọng giáo trình sẽ giúp cho sinh viên sư phạm hệ Tại
chức, từ xa học tập có kết quả môn Tâm lí học tiểu học. Giáo trình còn có
thể làm tài liệu tham khảo cho sinh viên sư phạm hệ chính quy đào tạo
giáo viên tiểu học và các thầy giáo, cô giáo, học viên ở các cơ sở đào tạo,
bồi dưỡng ngoài ngành sư phạm.
Chúng tôi xin chân thành cảm ơn các bạn đồng nghiệp, các bạn sinh
viên các lớp cử nhân Giáo dục học (hệ chính quy và không chính quy) ở
một số trường đại học sư phạm và các địa phương mà tác giả có dịp được
trực tiếp giảng dạy và hướng dẫn học tập bộ môn này, đã góp nhiều ý
kiến quý báu để giáo trình được ra đời. Tuy tác giả đã rất cố gắng nhưng
chắc chắn giáo trình khó tránh khỏi những khiếm khuyết. Mong nhận
được ý kiến đóng góp để chúng tôi tiếp tục hoàn thiện trong những lần
xuất bản sau.
Tác giả
