BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH
Lê Thị Nhung
SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG
TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC ĐỂ
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG
KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN CHO
HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Thành phố Hồ Chí Minh – 2016
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH
Lê Thị Nhung
SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG
TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC ĐỂ
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG
KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN CHO
HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN:
PGS. TS. TRỊNH VĂN BIỀU
Thành phố Hồ Chí Minh – 2016
LỜI CẢM ƠN
Em xin gửi lời cảm ơn trân trọng nhất đến Ban Giám hiệu trường Đại
học Sư phạm TPHCM, và các thầy cô trong khoa Hóa đã tạo mọi điều kiện
thuận lợi để em có thể hoàn thành được khóa luận này.
Đặc biệt, em xin gửi lời tri ân đến PGS.TS. Trịnh Văn Biều. Cảm ơn
thầy đã quan tâm động viên, khuyến khích giúp em vượt qua những khó
khăn trong quá trình học tập. Cảm ơn thầy đã không quản ngại thời gian và
công sức, đã hướng dẫn tận tình, cho em những lời khuyên bổ ích và vạch ra
những định hướng sáng suốt giúp em hoàn thành tốt khóa luận.
Em xin gửi lời cảm ơn đến Ban Giám hiệu và các thầy cô trường các
THPT Nguyễn Thị Minh Khai – Tp.HCM, THTH Đại học Sư phạm
Tp.HCM, Sương Nguyệt Anh – Tp.HCM, Trần Khai Nguyên – Tp. HCM
đã có nhiều giúp đỡ trong quá trình thực nghiệm sư phạm đề tài.
Cuối cùng, xin cảm ơn gia đình, bạn bè thân thuộc đã luôn là chỗ dựa
tinh thần vững chắc, giúp tôi thực hiện tốt khóa luận này.
Thành phố Hồ Chí Minh – 2016
Tác giả
MỤC LỤC
Trang phụ bìa
Lời cảm ơn
Mục lục
Danh mục các chữ viết tắt
Danh mục các bảng
Danh mục các hình ảnh
MỞ ĐẦU .......................................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI ........................................................... 5
1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu ......................................................................... 5
1.1.1. Những nghiên cứu về dạy học tình huống ..................................................... 5
1.1.2. Những nghiên cứu về năng lực và phát triển năng lực của học sinh ............. 8
1.2. Đổi mới giáo dục ở trường THPT ........................................................................ 9
1.3. Tình huống dạy học ............................................................................................. 14
1.3.1. Khái niệm tình huống và tình huống dạy học ............................................. 14
1.3.2. Yêu cầu của một tình huống dạy học .......................................................... 15
1.3.3. Cấu trúc tình huống dạy học ........................................................................ 16
1.3.4. Tiêu chuẩn của một tình huống dạy học tốt ................................................ 17
1.4. Dạy học tình huống ............................................................................................ 17
1.4.1. Khái niệm dạy học tình huống .................................................................... 17
1.4.2. Ưu và nhược điệm của dạy học tình huống ................................................. 18
1.4.3. Cơ hội của dạy học tình huống .................................................................... 20
1.4.4. Thách thức của dạy học tình huống ............................................................. 21
1.4.5. Yêu cầu sư phạm của một tình huống dạy học tốt ...................................... 22
1.5. Một số vấn đề về năng lực ................................................................................. 23
1.5.1. Các khái niệm cơ bản .................................................................................. 23
1.5.2. Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn ................................................. 25
CHƯƠNG 2: SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG TRONG DẠY
HỌC HÓA HỌC ĐỂ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN
THỨC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH THPT ................................................ 29
2.1. Cở sở của việc sử dụng phương pháp dạy học tình huống trong dạy học
hóa học để phát triển năng lực VDKTVTT cho HS ............................................. 29
2.1.1. Vì sao sử dụng tình huống lại có thể phát triển được năng lực vận
dụng kiến thức vào thực tiễn? ...................................................................... 29
2.1.2. Dạy học tình huống giúp học sinh phát triển được năng lực vận dụng
kiến thức vào thức vào thực tiễn như thế nào? ............................................ 30
2.2. Một số nguyên tắc khi thiết kế các tình huống trong dạy học hóa học để
phát triển năng lực VDKTVTT ở trường THPT .................................................. 31
2.2.1. Tình huống phải đảm bảo tính chính xác, khoa học .................................... 31
2.2.2. Tình huống phải đảm bảo tính giáo dục và tính sư phạm ............................ 32
2.2.3. Tình huống có nội dung gắn với thực tiễn ................................................... 32
2.2.4. Tình huống đòi hỏi học sinh tìm ra mối liên hệ giữa các hiện tượng
tự nhiên và các ứng dụng của của hóa học .................................................. 33
2.2.5. Tình huống hướng học sinh đến việc giải thích các hiện tượng hóa
học ................................................................................................................ 33
2.3. Quy trình thiết kế tình huống để phát triển năng lực VDKTVTT ....................... 33
2.3.1. Xác định mục tiêu và trọng tâm bài học ...................................................... 33
2.3.2. Xác định những nội dung bài học có thể thiết kế tình huống phát
triển năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho HS ................................... 34
2.3.3. Thu thập dữ liệu ........................................................................................... 34
2.3.4. Lựa chọn hình thức thể hiện tình huống ...................................................... 35
2.3.5. Thiết kế tình huống ...................................................................................... 35
2.3.6. Hoàn thiện tình huống .................................................................................. 35
2.4. Một số tình huống dạy học hóa học để phát triển năng lực vận dụng kiến
thức vào thực tiễn cho học sinh THPT ................................................................. 36
2.4.1. Tổng quan về các tình huống phát triển năng lực vận dụng kiến thức
vào thực tiễn đã thiết kế ............................................................................... 36
2.4.2. Một số tình huống hóa học liên quan đến đời sống ..................................... 38
2.4.3. Một số tình huống hóa học liên quan tới sức khỏe ...................................... 50
2.4.4. Một số tình huống về bảo vệ môi trường ..................................................... 61
2.4.5. Một số tình huống trong sản xuất công nghiệp và nông nghiệp .................. 68