BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
KHOA HÓA HỌC
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Chuyên ngành Lí luận và phương pháp dạy học Hóa học
THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM GẮN KẾT
VỚI CUỘC SỐNG TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC
PHẦN VÔ CƠ LỚP 12 THPT
GVHD : Th.S Thái Hoài Minh
SVTH : Đặng Hữu Toàn
Khóa : K39
Thành phố Hồ Chí Minh – 2017
i
LỜI CẢM ƠN
Đầu tiên, tôi xin dành lời cảm ơn chân thành đến Th.S Thái Hoài Minh, giáo viên
hướng dẫn đề tài khóa luận của tôi, một giáo viên rất nhiệt tâm, tận tình giúp đỡ tôi từ
những bước chập chững đến với bộ môn Lí luận và phương pháp dạy học đến giờ. Sự tâm
huyết của cô là một trong những động lực lớn giúp tôi có thể hoàn thành được khóa luận
tốt nghiệp như ngày hôm nay. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến TS. Phan Đồng Châu Thủy
và Th.S Đào Thị Hoàng Hoa vì cũng đã hết lòng hướng dẫn tôi và các cộng sự trong việc
chuẩn hóa các thao tác thí nghiệm, góp phần vào sự thành công của khóa luận.
Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các bạn trong nhóm cộng sự: Nguyễn Hoàng Huy,
Hoàng Khánh Linh, Đỗ Thị Phương Ngọc; các chị Trần Lê Ngọc Ánh, Nguyễn Thị Thành
Nhơn và các em khóa K40. Các em, các bạn và các chị đã hỗ trợ đắc lực cho tôi từ lúc
chuẩn bị các dụng cụ hóa chất, tiến hành quay các thí nghiệm, cũng như trong quá trình
TNSP. Gửi lời cảm ơn đến bạn Nguyễn Thiện Trung – sinh viên khóa K13, khoa Hóa học,
trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học quốc gia TP. HCM – đã gợi ý cho tôi ý tưởng
thực hiện một số thí nghiệm trong đề tài này, đặc biệt là các thí nghiệm về phần điện hóa.
Tôi cũng gửi lời cảm ơn đến các em học sinh lớp 12A3, 12A4 cô Hà Tú Vân, thầy
Trần Trường Thắng, trường THPT Nguyễn Công Trứ (quận Gò Vấp); các em học sinh lớp
12A4, 12A6, thầy Kiều Trí Hòa, trường THPT Bình Hưng Hòa (quận Bình Tân), đã rất
nhiệt tình giúp đỡ, phối hợp với tôi khi tôi thực nghiệm đề tài và tiếp cho tôi sức mạnh để
hoàn thành đề tài này.
Cuối cùng, tôi xin gửi lời tri ân đến gia đình, bạn bè đã quan tâm giúp đỡ và động
viên tôi trong thời gian nghiên cứu đề tài vừa qua.
Xin chân thành cảm ơn!
Đặng Hữu Toàn
ii
MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................................ i
MỤC LỤC ............................................................................................................................ ii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ............................................................................................ v
DANH MỤC CÁC BẢNG .................................................................................................. vi
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ .......................................................... vii
MỞ ĐẦU .............................................................................................................................. 1
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI ......................................... 6
1.1. Lịch sử vấn đề ............................................................................................................ 6
1.2. Đổi mới PPDH môn Hóa học ở trường THPT ........................................................... 8
1.2.1. Định hướng đổi mới PPDH ................................................................................. 8
1.2.2. Xu hướng đổi mới PPDH .................................................................................... 9
1.2.3. PPDH môn Hóa học ở trường THPT ................................................................. 10
1.2.4. Những yêu cầu đổi mới PPDH môn Hóa học ở trường THPT .......................... 11
1.3. Cơ sở lý luận về thí nghiệm hóa học ........................................................................ 12
1.3.1. Khái niệm thí nghiệm hóa học ........................................................................... 12
1.3.2. Vai trò của thí nghiệm trong dạy học môn Hóa học ở trường THPT ................ 13
1.3.2.1. Thí nghiệm hóa học là phương tiện trực quan ............................................ 13
1.3.2.2. Thí nghiệm hóa học là cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn ......................... 14
1.3.2.3. Thí nghiệm hóa học rèn luyện kĩ năng, thao tác thực hành ........................ 15
1.3.2.4. Thí nghiệm hóa học phát triển tư duy và niềm tin vào khoa học ................ 15
1.3.2.5. Thí nghiệm hóa học gây hứng thú ............................................................... 16
1.3.3. Các yêu cầu khi sử dụng thí nghiệm trong dạy học hóa học ............................. 16
1.3.4. Cách sử dụng thí nghiệm trong dạy học hóa học ở trường THPT ..................... 17
1.3.4.1. Sử dụng thí nghiệm nghiên cứu bài mới ...................................................... 17
1.3.4.2. Sử dụng thí nghiệm trong giờ luyện tập, ôn tập .......................................... 21
1.3.4.3. Sử dụng thí nghiệm trong giờ thực hành ..................................................... 22
1.3.4.4. Sử dụng thí nghiệm trong kiểm tra, đánh giá .............................................. 22
iii
1.3.5. Thí nghiệm gắn kết với cuộc sống ..................................................................... 22
1.4. Thực trạng sử dụng thí nghiệm trong dạy học hóa học ở một số trường THPT tại
TP. HCM và Bà Rịa – Vũng Tàu .................................................................................... 23
1.4.1. Mục đích điều tra ............................................................................................... 23
1.4.2. Đối tượng và phương pháp điều tra ................................................................... 24
1.4.3. Kết quả điều tra .................................................................................................. 24
1.4.3.1. Kết quả điều tra thực trạng việc học hóa học với thí nghiệm ở trường
THPT của HS ............................................................................................................ 24
1.4.3.2. Kết quả điều tra thực trạng việc dạy hóa học với thí nghiệm ở trường
THPT của GV ........................................................................................................... 30
TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 ..................................................................................................... 37
Chương 2. THIẾT KẾ VÀ XÂY DỰNG THÍ NGHIỆM GẮN KẾT VỚI CUỘC SỐNG
TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC PHẦN VÔ CƠ LỚP 12 THPT ...................................... 38
2.1. Phân tích nội dung chương trình hóa học phần vô cơ lớp 12 .................................. 38
2.1.1. Cấu trúc và nội dung chương trình hóa học phần vô cơ lớp 12......................... 38
2.1.2. Mục tiêu dạy học ............................................................................................... 40
2.1.2.1. Mục tiêu của chương Đại cương về kim loại .............................................. 40
2.1.2.2. Mục tiêu của chương Kim loại kiềm, kim loại kiềm thổ, nhôm ................... 41
2.1.2.3. Mục tiêu của chương Sắt và một số kim loại quan trọng ............................ 43
2.1.3. Một số lưu ý dạy học hóa học phần vô cơ lớp 12 .............................................. 44
2.1.3.1. Về cấu tạo kim loại ...................................................................................... 45
2.1.3.2. Tính chất vật lí ............................................................................................. 45
2.1.3.3. Tính chất hóa học của kim loại ................................................................... 45
2.2. Tiêu chí và quy trình thiết kế các thí nghiệm hóa học theo hướng gắn kết với cuộc
sống ................................................................................................................................. 46
2.2.1. Tiêu chí lựa chọn thí nghiệm hóa học để thiết kế theo hướng gắn kết với cuộc
sống .............................................................................................................................. 47
2.2.2. Quy trình thiết kế các thí nghiệm hóa học theo hướng gắn kết với cuộc sống . 47
2.3. Thiết kế và sử dụng các thí nghiệm gắn kết với cuộc sống trong dạy học hóa học
phần vô cơ lớp 12 ............................................................................................................ 49
iv
2.3.1. Thí nghiệm 1 “Viên sáp không đun vẫn rơi” ..................................................... 50
2.3.2. Thí nghiệm 2 “Sắt hay đồng chịu được axit?” .................................................. 53
2.3.3. Thí nghiệm 3 “Dây sắt đổi màu” ....................................................................... 55
2.3.4. Thí nghiệm 4 “Làm sáng đèn bằng quả chanh” ................................................. 58
2.3.5. Thí nghiệm 5 “Dung dịch xanh kì lạ” ................................................................ 61
2.3.6. Thí nghiệm 6 “Điện phân dung dịch phèn xanh” .............................................. 64
2.3.7. Thí nghiệm 7 “Viên sủi biến mất” ..................................................................... 67
2.3.8. Thí nghiệm 8 “Núi lửa phun trào” .................................................................... 69
2.3.9. Thí nghiệm 9 “Dung dịch diệu kì” .................................................................... 72
2.3.10. Thí nghiệm 10 “Thổi đục nước vôi trong” ...................................................... 74
2.3.11. Thí nghiệm 11 “Vỏ ốc sủi bọt” ........................................................................ 77
2.3.12. Thí nghiệm 12 “Tính chất hóa học của nhôm” ................................................ 79
2.4. Giới thiệu giáo án có sử dụng các thí nghiệm hóa học gắn kết với cuộc sống đã
thiết kế ............................................................................................................................. 85
2.4.1. Bài 26: Kim loại kiềm thổ và hợp chất quan trọng của kim loại kiềm thổ (Tiết 2
– Lớp 12 CB) ............................................................................................................... 85
2.4.2. Bài 27: Nhôm và hợp chất của nhôm (Tiết 1 – Lớp 12 CB) ............................. 89
TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 ..................................................................................................... 97
Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ........................................................................... 98
3.1. Mục đích TNSP ........................................................................................................ 98
3.2. Đối tượng TNSP ....................................................................................................... 98
3.3. Nội dung TNSP ........................................................................................................ 98
3.4. Tiến trình TNSP ....................................................................................................... 99
3.5. Kết quả và xử lý số liệu TNSP ................................................................................. 99
3.5.1. Kết quả bài kiểm tra của HS .............................................................................. 99
3.5.2. Kết quả khảo sát ý kiến đánh giá của HS ........................................................ 105
3.5.3. Ý kiến của GV thực nghiệm và quan sát tình hình lớp học ............................. 110
TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 ................................................................................................... 113
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .......................................................................................... 114
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................................ 116