TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
XÌN THỊ XUYÊN
THÂN PHẬN TRẺ THƠ TRONG
TIỂU THUYẾT CÔI CÚT GIỮA CẢNH ĐỜI
CỦA MA VĂN KHÁNG
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
TS. NGUYỄN THỊ TUYẾT MINH
HÀ NỘI, 2017
LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới TS.
Nguyễn Thị Tuyết Minh - giảng viên khoa Ngữ văn, trƣờng Đại học Sƣ phạm
Hà Nội 2, ngƣời đã tận tình hƣớng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm
khóa luận tốt nghiệp.
Tôi xin cảm ơn các thầy, cô giáo trong khoa Ngữ văn, đặc biệt là các
thầy, cô giáo trong tổ Văn học Việt Nam đã cung cấp kiến thức về văn học và
tạo điều kiện tốt nhất để tôi có thể thực hiện khóa luận tốt nghiệp. Những kiến
thức đó sẽ tạo tiền đề cho tôi trong suốt quá trình học tập và công tác sau này.
Để hoàn thành khóa luận này tôi cũng xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của
gia đình, bạn bè, những ngƣời thân là điểm tựa vững chắc để tôi hoàn thành
tốt nhiệm vụ học tập và nghiên cứu.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, tháng 4 năm 2017
Sinh viên
Xìn Thị Xuyên
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, có sự
hƣớng dẫn của TS. Nguyễn Thị Tuyết Minh. Các nội dung nghiên cứu và kết
quả trong đề tài này là trung thực và chƣa từng đƣợc công bố trong bất cứ
công trình nghiên cứu nào. Những tài liệu phục vụ cho việc phân tích, nhận
xét, đánh giá đƣợc chính tác giả thu thập từ những nguồn khác nhau có ghi
trong phần tài liệu tham khảo.
Nếu phát hiện có bất kì sự sai lệch nào, tôi xin hoàn toàn chịu trách
nhiệm!
Hà Nội, tháng 4 năm 2017
Sinh viên
Xìn Thị Xuyên
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ....................................................................................... 1
2. Lịch sử vấn đề ........................................................................................... 2
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu ............................................................. 5
4. Phƣơng pháp nghiên cứu ........................................................................... 5
5. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................ 5
6. Đóng góp của khóa luận ............................................................................ 6
NỘI DUNG ....................................................................................................... 7
Chƣơng 1. GIỚI THUYẾT CHUNG ................................................................ 7
1.1. Thể loại tiểu thuyết trong đời sống văn xuôi Việt Nam đƣơng đại ....... 7
1.2. Ma Văn Kháng và hành trình sáng tác tiểu thuyết ................................. 9
1.2.1. Tiểu sử Ma Văn Kháng ................................................................... 9
1.2.2. Hành trình sáng tác tiểu thuyết của Ma Văn Kháng .................... 11
1.3. Đề tài trẻ thơ trong sáng tác của Ma Văn Kháng và tiểu thuyết Côi cút
giữa cảnh đời............................................................................................... 13
Chƣơng 2. SỰ THỂ HIỆN THÂN PHÂN TRẺ THƠ TRONG TIỂU
THUYẾT CÔI CÚT GIỮA CẢNH ĐỜI CỦA MA VĂN KHÁNG ............... 17
2.1. Thân phận trẻ thơ côi cút trong đời sống gia đình .............................. 17
2.2. Thân phận trẻ thơ trong nhà trƣờng ..................................................... 22
2.3. Thân phận trẻ thơ trƣớc những nghịch cảnh ngang trái của xã hội ..... 27
Chƣơng 3. MỘT SỐ PHƢƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN THÂN
PHẬN TRẺ THƠ TRONG TIỂU THUYẾT CÔI CÚT GIỮA CẢNH ĐỜI
CỦA MA VĂN KHÁNG ................................................................................ 33
3.1. Nghệ thuật kể chuyện .......................................................................... 33
3.2. Ngôn ngữ .............................................................................................. 36
3.3. Giọng điệu ............................................................................................ 38
KẾT LUẬN ..................................................................................................... 45
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Ma Văn Kháng là cây bút tiêu biểu của văn xuôi Việt Nam hiện đại.
Ông là một trong số ít các nhà văn viết khỏe, viết đều trong bất cứ hoàn cảnh
nào. Cho đến nay, Ma Văn Kháng đã có gần 200 truyện ngắn, 13 cuốn tiểu
thuyết và 4 truyện viết cho thiếu nhi. Từ đó, ông đã tạo cho mình một phong
cách riêng, chỗ đứng riêng trong nền văn học nƣớc nhà. Đặc biệt, Ma Văn
Kháng là cây bút có nhiều đóng góp trong sự nghiệp đổi mới văn xuôi sau
1986, với những tác phẩm mở đầu nhƣ Mưa mùa hạ (1982), Mùa lá rụng
trong vườn (1985). Ông không tìm cách đƣa ra những tuyên ngôn nghệ thuật
mang tính chất “gây chấn động” nhƣ những nhà văn khác (Nguyễn Minh
Châu, Nguyễn Khải), mà chọn cho mình cách chiến đấu thầm lặng bằng
những bƣớc đi vững chắc với những tác phẩm từ đó góp sức, góp thành tựu
cho sự nghiệp đổi mới văn xuôi sau 1986 nói riêng và cho nền văn học dân
tộc nói chung.
Ma Văn Kháng là nhà văn chuyên viết cho ngƣời lớn, nhƣng ông cũng
gặt hái đƣợc nhiều thành công khi thử sức với những tiểu thuyết dành cho
thiếu nhi. Trong đó, phải kể đến Côi cút giữa cảnh đời, tiểu thuyết đƣợc xuất
bản vào năm 1989 và vinh dự nhận giải thƣởng Hồ Chí Minh về Văn học -
Nghệ thuật năm 2012. Âm hƣởng của toàn câu chuyện nhƣ một tiếng thở dài
não ruột, cuộc sống ngổn ngang, còn nhiều thân phận xứng đáng đƣợc hƣởng
hạnh phúc lại bị đọa đầy vùi dập. Nhƣng họ vẫn tồn tại bởi“sự sống chẳng
bao giờ chán nản”.
Văn học thiếu nhi là một bộ phận của nền văn học dân tộc. Mặc dù ra
đời sau và phát triển muộn hơn các bộ phận văn học khác nhƣng văn học
thiếu nhi đã có những đóng góp quan trọng trong đời sống văn học cả về mặt
nội dung lẫn hình thức biểu hiện. Tuy nhiên, việc mô tả - nhận diện - cắt