VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
NGÔ THỊ THU HƯƠNG
NGHIÊN CỨU TỪ NGỮ NGHỀ NGHIỆP
Ở QUẢNG NAM - ĐÀ NẴNG
Ngành: Ngôn ngữ học
Mã số : 9229020
LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC
Người hướng dẫn khoa học: 1.PGS. TS Phạm Tất Thắng
2.PGS. TS Bùi Trọn
Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. Phạm Tất Thắng
PGS. TS. Bùi Trọng Ngoãn
Hà Nội - 2019
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Kết quả nêu
trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất cứ công trình
nghiên cứu nào.
Nghiên cứu sinh
Ngô Thị Thu Hương
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT
VÀ BỐI CẢNH NGHIÊN CỨU ............................................................................... 7
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về từ ngữ nghề nghiệp ............................... 7
1.1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới .................................................................... 7
1.1.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam .................................................................. 13
1.2. Cơ sở lý thuyết về nghiên cứu từ ngữ nghề nghiệp ....................................... 16
1.2.1. Khái quát về từ ngữ nghề nghiệp .................................................................... 16
1.2.2. Một số cơ sở lý luận sử dụng trong nghiên cứu từ ngữ nghề nghiệp .............. 26
1.3. Bối cảnh nghiên cứu ......................................................................................... 37
1.3.1. Giới thiệu về Quảng Nam – Đà Nẵng ............................................................. 37
1.3.2. Một số nghề thủ công mỹ nghệ của người Việt ở Quảng Nam – Đà Nẵng .... 41
1.4. Tiểu kết .............................................................................................................. 44
Chương 2 ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ CỦA TỪ NGỮ NGHỀ NGHIỆP
Ở QUẢNG NAM – ĐÀ NẴNG ............................................................................... 45
2.1. Dẫn nhập ........................................................................................................... 45
2.2. Đặc điểm ngôn ngữ của từ ngữ nghề làm gốm .............................................. 46
2.2.1. Đặc điểm hình thức cấu tạo ............................................................................. 46
2.2.2. Đặc điểm nội dung ngữ nghĩa ......................................................................... 49
2.2.3. Đặc điểm nguồn gốc yếu tố cấu tạo ................................................................ 53
2.2.4. Đặc điểm từ loại .............................................................................................. 56
2.2.5. Đặc điểm định danh ........................................................................................ 56
2.3. Đặc điểm ngôn ngữ của từ ngữ nghề chạm khắc đá ..................................... 62
2.3.1. Đặc điểm hình thức cấu tạo ............................................................................. 62
2.3.2. Đặc điểm nội dung ngữ nghĩa ......................................................................... 67
2.3.3. Đặc điểm nguồn gốc yếu tố cấu tạo ................................................................ 72
2.3.4. Đặc điểm từ loại .............................................................................................. 75
2.3.5. Đặc điểm định danh ........................................................................................ 76
2.4. Đặc điểm ngôn ngữ của từ ngữ nghề làm lồng đèn ....................................... 83
2.4.1. Đặc điểm hình thức cấu tạo ............................................................................. 83
2.4.2. Đặc điểm nội dung ngữ nghĩa ......................................................................... 87
2.4.3. Đặc điểm nguồn gốc yếu tố cấu tạo ................................................................ 90
2.4.4. Đặc điểm từ loại .............................................................................................. 93
2.4.5. Đặc điểm định danh ........................................................................................ 94
2.5. Nhận xét chung về đặc điểm ngôn ngữ của từ ngữ nghề nghiệp ba nghề thủ
công mỹ nghệ ở Quảng Nam – Đà Nẵng ............................................................. 100
2.6. Tiểu kết ............................................................................................................ 102
Chương 3 ĐẶC TRƯNG VĂN HÓA CỦA TỪ NGỮ NGHỀ NGHIỆP
Ở QUẢNG NAM – ĐÀ NẴNG ............................................................................. 104
3.1. Dẫn nhập ......................................................................................................... 104
3.2. Đặc trưng văn hóa của từ ngữ nghề làm gốm ............................................. 105
3.2.1. Đặc trưng văn hóa thể hiện trong hình thức cấu tạo ..................................... 105
3.2.2. Đặc trưng văn hóa thể hiện trong nội dung ngữ nghĩa .................................. 107
3.2.3. Đặc trưng văn hóa thể hiện trong nguồn gốc yếu tố cấu tạo ......................... 110
3.2.4. Đặc trưng văn hóa thể hiện trong từ loại....................................................... 113
3.2.5. Đặc trưng văn hóa thể hiện trong định danh ................................................. 114
3.2.6. Đặc trưng văn hóa thể hiện trong đời sống xã hội ........................................ 116
3.3. Đặc trưng văn hóa của từ ngữ nghề chạm khắc đá .................................... 117
3.3.1. Đặc trưng văn hóa thể hiện trong hình thức cấu tạo ..................................... 117
3.3.2. Đặc trưng văn hóa thể hiện trong nội dung ngữ nghĩa .................................. 118
3.3.3. Đặc trưng văn hóa thể hiện trong nguồn gốc yếu tố cấu tạo ......................... 122
3.3.4. Đặc trưng văn hóa thể hiện trong từ loại....................................................... 124
3.3.5. Đặc trưng văn hóa thể hiện trong định danh ................................................. 125
3.3.6. Đặc trưng văn hóa thể hiện trong đời sống xã hội ........................................ 127
3.4. Đặc trưng văn hóa của từ ngữ nghề làm lồng đèn ...................................... 128
3.4.1. Đặc trưng văn hóa thể hiện trong hình thức cấu tạo ..................................... 128
3.4.2. Đặc trưng văn hóa thể hiện trong nội dung ngữ nghĩa .................................. 131
3.4.3. Đặc trưng văn hóa thể hiện trong nguồn gốc yếu tố cấu tạo ......................... 133
3.4.4. Đặc trưng văn hóa thể hiện trong từ loại....................................................... 134
3.4.5. Đặc trưng văn hóa thể hiện trong định danh ................................................. 136
3.4.6. Đặc trưng văn hóa thể hiện trong đời sống xã hội ........................................ 138
3.5. Nhận xét chung về đặc trưng văn hóa của từ ngữ nghề nghiệp ba nghề thủ
công mỹ nghệ ở Quảng Nam – Đà Nẵng ............................................................. 140
3.6. Tiểu kết ............................................................................................................ 142
KẾT LUẬN ............................................................................................................ 143
DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ ................................ 148
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................... 149
PHỤ LỤC
CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
QN-ĐN
Quảng Nam – Đà Nẵng
TCMN
Thủ công mỹ nghệ
TNNN
Từ ngữ nghề nghiệp
SV, HT
Sự vật, hiện tượng