BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH
Nguyễn Hữu Nghĩa
TRUYỆN CỔ DÂN GIAN CÓ YẾU TỐ PHẬT GIÁO
CỦA VIỆT NAM VÀ MYANMAR
NGHIÊN CỨU THEO HƯỚNG TIẾP CẬN BỐI CẢNH
LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM
Thành phố Hồ Chí Minh - 2018
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH
Nguyễn Hữu Nghĩa
TRUYỆN CỔ DÂN GIAN CÓ YẾU TỐ PHẬT GIÁO
CỦA VIỆT NAM VÀ MYANMAR
NGHIÊN CỨU THEO HƯỚNG TIẾP CẬN BỐI CẢNH
Chuyên ngành : Văn học Việt Nam
Mã số : 62 22 01 21
LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. TS. Hồ Quốc Hùng
2. PGS.TS. Phan Thị Thu Hiền
Thành phố Hồ Chí Minh - 2018
LỜI CAM ĐOAN
Nghiên cứu sinh xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu của
cá nhân. Các minh chứng và số liệu, các phân tích và kết luận khoa học được
trình bày trong luận án là trung thực. Trong đó, có một số nội dung nghiên cứu
đã được công bố trong các bài báo khoa học của tác giả, các nội dung còn lại
trong luận án chưa từng được công bố dưới bất kì hình thức nào.
Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình.
Tác giả
Nguyễn Hữu Nghĩa
MỤC LỤC
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục các bảng
Danh mục các kí hiệu, chữ viết tắt
DẪN NHẬP .......................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ............................................................................................ 1
2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................... 2
3. Lịch sử vấn đề ............................................................................................... 2
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................... 15
5. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................. 18
6. Đóng góp của luận án .................................................................................. 20
7. Bố cục của luận án ...................................................................................... 21
NỘI DUNG ......................................................................................................... 22
Chương 1. CƠ SỞ LÍ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN LIÊN QUAN ĐẾN
ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU ...................................................... 22
1.1. Cơ sở khoa học của hướng nghiên cứu bối cảnh ..................................... 22
1.1.1. Nghiên cứu folklore và sự ra đời của hướng nghiên cứu
bối cảnh ........................................................................................... 22
1.1.2. Nghiên cứu bối cảnh: một số định hướng mang tính
phương pháp luận ............................................................................ 33
1.2. Những nét chính về văn hóa của Myanmar và Việt Nam ........................ 41
1.2.1. Văn hóa tộc người ............................................................................. 41
1.2.2. Văn hóa Phật giáo ............................................................................. 43
1.3. Vấn đề tư liệu về đối tượng nghiên cứu ................................................... 47
1.3.1. Nguồn tư liệu ..................................................................................... 47
1.3.2. Nguyên tắc tiếp cận tư liệu diễn xướng ............................................ 50
1.3.3. Vị trí – vai trò của tư liệu văn bản .................................................... 51
1.3.4. Vấn đề phân loại đối tượng nghiên cứu ............................................ 52
Chương 2. BỐI CẢNH VĂN HÓA DÂN TỘC - CÁC ĐỀ MỤC
BẢO LƯU TRUYỆN CỔ DÂN GIAN CÓ YẾU TỐ
PHẬT GIÁO ................................................................................. 64
2.1. Người kể chuyện và vốn truyện kể .......................................................... 64
2.1.1. Người kể chuyện ............................................................................... 64
2.1.2. Vốn truyện kể .................................................................................... 68
2.2. Văn bản ghi chép và sự kiện kể chuyện ................................................... 70
2.2.1. Văn bản ghi chép ............................................................................... 70
2.2.2. Sự kiện kể chuyện ............................................................................. 72
2.3. Sinh hoạt đời thường và hoạt động văn nghệ ........................................... 74
2.3.1. Sinh hoạt đời thường ......................................................................... 74
2.3.2. Hoạt động văn nghệ .......................................................................... 78
2.4. Một số hiện tượng trong thực tế bảo lưu truyện kể theo các chủ đề
của Phật giáo ........................................................................................... 83
2.4.1. Việc nhấn mạnh chủ đề răn ác khuyến thiện và qui luật vô
thường của kiếp người – một mẫu số chung của TCDGCYTPG
ở Myanmar và Việt Nam ................................................................ 83
2.4.2. Việc đề cao giới đức trong truyện kể của người Myanmar gắn
liền với sự tôn vinh hình tượng người đàn ông .............................. 85
2.4.3. Việc đề cao thiên tính trong truyện kể của người Việt Nam gắn
liền với việc tôn vinh hình tượng người phụ nữ ............................. 87
Chương 3. BỐI CẢNH DIỄN XƯỚNG - ĐẶC ĐIỂM VÀ MỐI
QUAN HỆ GIỮA TRUYỆN CỔ DÂN GIAN CÓ YẾU
TỐ PHẬT GIÁO VỚI CÁC YẾU TỐ CỦA TÌNH
HUỐNG GIAO TIẾP ................................................................. 96