CẦN THƠ 04/2012
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA SƯ PHẠM
BỘ MÔN TOÁN
----------

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
RÈN LUYỆN CÁC THAO TÁC TƯ DUY CHO
HỌC SINH THÔNG QUA CÁC BÀI TOÁN
HÌNH HỌC KHÔNG GIAN
Giáo viên hướng dẫn: Sinh viên thực hiện:
ThS. Nguyễn Văn Sáng Nguyễn Thành Khoa
Lớp: Sư Phạm Toán K34
MSSV: 1080050
Mụclục
PHẦNMỞĐẦU.....................................................................................................1
Chương1:KHÁINIỆMVỀTƯDUY ....................................................................3
1.1Kháiniệmvềtưduy.......................................................................................3
1.2Đặcđiểmcủatưduy......................................................................................3
1.2.1Tínhcóvấnđềcủatưduy .......................................................................3
1.2.2Tínhgiántiếpcủatưduy.........................................................................4
1.2.3Tínhkháiquátcatưduy........................................................................4
1.2.4Tưduyquanhệchặtchẽvớingônng....................................................5
1.2.5Tưduyquanhệmậtthiếtvinhậnthứccảmtính....................................5
1.3.Cácgiaiđoạnvàthaotáccatưduy.............................................................5
1.3.1Cácgiaiđoncủatưduy.........................................................................5
1.3.2Cácthaotáctưduy..................................................................................8
1.4Vaitròcủatưduy ........................................................................................10
1.5Tưduytronghọctậptoánhọc......................................................................10
Chương2:CÁCPHƯƠNGPHÁPGIẢITOÁNHÌNHKHÔNGGIANTHƯỜNG
DÙNGTRONGCHƯƠNGTRÌNHPHỔTHÔNG...............................................12
2.1.Đườngthẳngvàmặtphẳng .........................................................................12
2.2Đườngthẳngsongsong ...............................................................................13
2.3Đườngthẳngsongsongvớimặtphẳng ........................................................14
2.4Mặtphngsongsong...................................................................................14
2.5Đườngthẳngvuônggócvớimặtphẳng........................................................15
2.6Đườngvuônggócvàđườngxiên .................................................................16
2.7Mặtphngvuônggóc ..................................................................................18
2.8Thểtíchkhốiđadin ...................................................................................20
Chương3:RÈNLUYỆNCÁCTHAOTÁCTƯDUYCHOHỌCSINHTHÔNG
QUACÁCBÀITOÁNHÌNHHỌCKHÔNGGIAN ............................................21
3.1Vậndụngtừngthaotáctưduygiảitoán.......................................................21
3.1.1.Pháttriểnnănglựcphântíchbàitoán...................................................21
3.1.2Pháttriểnnănglựcsosánh....................................................................28
3.1.3.Pháttriểnkhảnăngtrừutượngvàkháiquát .........................................29
3.2Ápdụngcácthaotáctưduyvàobàitoáncụthể...........................................33
Chương4:MTSỐBÀITẬPHÌNHHỌCKNGGIANCHỌNLỌC ............40
Chương5:THỰCNGHIỆMSƯPHẠM ...............................................................64
5.1.Mcđíchvànộidungthựcnghiệm.............................................................64
5.1.1Mụcđíchthựcnghiệm ..........................................................................64
5.1.2Nộidungthựcnghiệm...........................................................................64
5.2Tườngthuậtcáchoạtđộngpháttriểntưduychohọcsinhthôngquacáctiết
dạythựcnghiệm:...............................................................................................64
5.3Kếtquảcácbàikiểmtrathựcnghiệm ..........................................................70
5.3.1Bàikiểmtra1........................................................................................70
5.3.2Bàikiểmtra2........................................................................................70
PHẦNKẾTLUẬN...................................................................................................71
1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hìnhhọckhônggianlàmộtmảngkiếnthứcrấtkhó.Vớihọcsinh,khiđứng
trướcnhữngkháiniệmmới,nhữngdạngToánhoàntoànxa lạcácemkhôngthể
tiếpthumộtcáchtrọnvnkhiếnviệcghinhớcũngnhưlàmbàigặpvôvàngnhững
khókhăn.Cònđốivớigoviên,việctìmracáchdyphùhợpvớidạngkiếnthức
nàycũnglàmộtvấnđềlớn.
Toánhọcgắnlinvớitưduy,việcgiảimộtbàitoánhayghinhớnhữngkiến
thứcmớikhôngnằmngoàinhữngthaotáctưduy.ĐểhọctốtđượcmônToán,không
cáchnàokháclàphảinắmvữngvàvậndụngcácthaotácnàymộtcáchhợplý.
Trongđềthiđạihọcnhữngnămvừaqua,luôncómặtmộtbàithuộcdạng
toán hình kng gian. Hơn nữa, dạng toán về thể tích của khối đa diện thường
xuyênđượcđưavào.
Đứngtrướcnhữnglýdotrên,tôiquyếtđịnhchọn đềtàicholuậnvăncủa
mìnhlà“RÈN LUYỆN CÁC THAO TÁC DUY CHO HỌC SINH TNG
QUA CÁC BÀI TOÁN HÌNH HỌC KHÔNG GIAN”.Thôngquađềtàinàyi
muốnthốngkêlạimộtsốphươngphápđểgiảicácdngtoánhìnhhọckhônggian
cơbản.ncạnhđóluậnvănsẽphântíchmộtsốbàitoántheocácthaotáccatư
duy,làmnềnchoviệctruyềntảikiếnthứcchohọcsinhtheohướngmới.Ngoàira
icũngđưavàolunvănmột sốbàitậpchọnlọcthuộcchủđề thểchkhốiđa
diện.Hyvọngluậnvănsẽlàmộttàiliệubổíchchocácgiáoviêncũngnhưhọcsinh
phổthông.
2. Những ch viết tt sử dụng trong đề tài
- SGK:Sáchgiáokhoa.
- THPT:Trunghọcphổthông.
- HHKG:Hìnhhọckhônggian.
3. Mục đích nghiên cứu
Nghncứunhằmhệthốngkêlạimộtsốphươngphápgiảitoánhìnhkhông
giancũngnhưcácthaotáctưduy.Từđórútracáchphântíchvàgiảibàitoánhình
họckhônggian.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
Nhắclạikiếnthứcvềtưduy,cácthaotáccủatưduy.
2
Trìnhbàycácphươngphápthườngdùngđgiảitoánhìnhkhônggian.
Phântíchtìmcáchgiảitheocácthaotáctưduyvàtímracáchgiảngdyphù
hợptheohệthốngnày.
Hệthốngvàgiảimộtsốbàitpđiểnhìnhchủđềthểtíchkhốiđadiện.
5. Phương pháp nghiên cứu
Nghncứucơsởlýthuyết:
+ Nộidungcủakháiniệmtưduytronggotrìnhlílundạyhọctoán.
+ Nidungnhữngkiếnthứcliênquanđếnhìnhhọckhônggianlớp11và12.
+ Cácphươngphápdạytoánhiệuquả.
+ Cácdngbàitậpcóápdụngthaotáctưduyđểgiải.
6. Đối tượng nghiên cứu
HoạtđộngdạyvàhọccủaGVvàHStrongnhàtrườngTHPT.
7. Phm vi nghiên cứu
Sáchgiáokhoa(hìnhhọc11và12cảcơbảnvànângcao),sáchgiáoviên,
cácloạisáchthamkhảocóliênquan.
Cácsáchvềphươngphápvàlíluậndạyhọcmôntoán.
8. Cấu trúc về nội dung của luận văn
Lunvăngồm5chương:
Chương1:Kháiniệmvềtưduy.
Chương2:Cácphươngphápgiảitoánhìnhhọcknggianthườngdùngtrong
chươngtrìnhphổthông.
Chương3:Rènluyệncácthaotácduychohọcsinhthôngquacácbàitoán
hìnhhọckhônggian.
Chương4:Mtsốbàitoánhìnhhọckhônggianchọnlọc.
Chương5:Thựcnghiệmsưphạm.
3
Chương 1
KHÁI NIỆM VỀ TƯ DUY

1.1 Khái niệm về tư duy
Tưduylàmộtquátrìnhtâmlýphảnánhnhữngthuộctínhbảnchất,những
mốiquanhệvàliênhệcótínhquyluậtbêntrongsựvật,hiệntượngtrongthựctại
kháchquanmàtrướcđótachưabiết.
Tưduylàhìnhthứccaonhấtcủasựphnánh,làmứcđộnhậnthứcmớivề
chấtsovớicảmgiác,trigiác.Haynóicáchkháctưduylànhậnthứcnhphản
ánhnhữngthuộcnhbảnchấtbêntrong,nhữngmốiquanhệliênhệcónhchất
quyluậtcủasựvật,hiệntượng.
Víd:Khigặphìnhlậpphươngthìnhậnthứccảmtínhchotabiếtngayđólà
hìnhdnghộpcóđáyvàcácmặtxungquanhđềulàhìnhvuông,…đólànhận
thứcdựavàođnhnghĩa,tínhchấtđãhọc.Cònduysẽchotabiếttínhchấtmặt
chéocủa,haythểtíchcanótínhthếnào?...đólànhữngcáibảnchấtbêntrong
củahìnhlậpphương.
Tuy rằng tư duyphản ánh thuc nhbản chất bên trong của sự vật hiện
ợng,nhưngtưduykhôngphảibaogiờcũngđiđếncáiđúngmànócònphụthuc
vàochiếnthuậtvàphươngpháptưduy.
1.2 Đc điểm của tư duy
1.2.1 Tính có vấn đề ca tư duy
Trongthựctếtưduychỉnysinhkhigặphoàncảnhcóvấnđề.Nhưngkhông
phảibấtcứtácđộngnàocahoàncảnhđuxuấthiệntưduy.
Hoàncảnhcóvấnđềlànhữngtìnhhuốngmàbngvốnkiếnthức,phương
phápcũkhôngthểgiảiquyếtđượcmàcầnđếnnhữngphươngpháptrithứcmớiđể
giảiquyếtvấnđề,tứclàphảitưduy.Nhưngkhôngphảibấtcứhncảnhcóvấnđề
nàocũngxuấthiệntưduyởbảnthân.Vậyđểkíchthíchđượctưduythìhoàncảnh
vấnđềphảiđượccánhânnhnthứcđầyđvàcónhucầuchuyểnthànhnhiệm
vụcủatưduyđểgiảiquyếtvấnđềđó.
d:Khidạybài“Đườngthẳngvàmặtphẳngsongsong”trongchươngtrình
toánhìnhhọc10cơbản,tahướngdẫnhọcsinhgiảibàisau:“ChotứdiệnABCD.