i
UBND TỈNH BÌNH DƢƠNG
TRƢỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT
BÙI THỊ BÍCH TRÂN
TỪ HÁN VIỆT TRONG QUỐC ÂM THI TẬP
CỦA NGUYỄN TRÃI
CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM
MÃ SỐ: 8220121
LUẬN VĂN THẠC SỸ
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS. HOÀNG QUỐC
BÌNH DƢƠNG – 2019
ii
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng toàn bộ những nội dung và số liệu trong luận văn này do
tôi tự khảo sát, nghiên cứu và thực hiện. Trong quá trình thực hiện nghiên cứu, thu thập
số liệu và viết luận văn, ngƣời viết đã tham khảo nhiều tài liệu và có ghi chú rõ ràng
nguồn trích dẫn.
Tác giả
Bùi Thị Bích Trân
iii
LỜI CẢM ƠN
Tôi xin chân thành cảm ơn quý thầy giáo, cô giáo, cán bộ khoa Ngữ văn
trƣờng Đại học Thủ Dầu Một đã tận tình giảng dạy và giúp đỡ tôi suốt thời gian
học tập và nghiên cứu.
Nhân đây, tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu trƣờng Đại học Thủ
Dầu Một, Phòng Đào tạo sau Đại học đã tạo rất nhiều điều kiện để tôi học tập và
hoàn thành tốt khóa học.
Tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến PGS. TS. Hoàng Quốc. Thầy đã dành
rất nhiều thời gian và tâm huyết để hƣớng dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành luận
văn này.
Đồng thời, tôi cũng xin cảm ơn tất cả anh chị học viên cùng lớp, các
đồng nghiệp đã động viên, ủng hộ, tạo điều kiện cho tôi trong suốt thời gian học
và làm luận văn.
Bình Dƣơng, tháng 03 năm 2019
Tác giả
iv
MỤC LỤC
Lời cam đoan .......................................................................................................... ii
Lời cảm ơn .............................................................................................................. iii
Mục lục ................................................................................................................... iv
Danh mục bảng ....................................................................................................... v
- Bảng 2.1 Thống kê số lƣợng từ Hán Việt trong Quốc âm thi tập.
- Bảng 2.2 Thống kê số lƣợng từ Hán Việt mang hình thức rút gọn.
MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 1
Chƣơng 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
1.1. Từ Hán Việt ................................................................................................. 7
1.1.1. Nguồn gốc và quá trình hình thành từ Hán Việt ......................................... 7
1.1.2. Khái niệm âm Hán Việt ............................................................................... 10
1.1.3. Khái niệm từ Hán Việt ................................................................................ 11
1.1.4. Phân loại từ Hán Việt .................................................................................. 13
1.1.4.1. Từ đơn Hán Việt .................................................................................... 13
1.1.4.2. Từ ghép Hán Việt ................................................................................... 15
1.1.5. Cách nhận diện từ Hán Việt ........................................................................ 17
1.1.6. Chức năng từ Hán Việt ................................................................................ 19
1.1.6.1. Chức năng cấu tạo từ vựng .................................................................... 19
1.1.6.2. Chức năng cố định về mặt ý nghĩa ........................................................ 20
1.1.6.3. Chức năng biểu thị sắc thái .................................................................... 22
1.1.6.4. Từ Hán Việt trong phong cách văn chƣơng ........................................... 23
1.2. Nguyễn Trãi và Quốc âm thi tập ................................................................. 24
1.2.1. Giới thiệu đôi nét về tác gia Nguyễn Trãi ................................................... 24
v
1.2.2. Cấu trúc Quốc âm thi tập ............................................................................ 25
1.2.3. Giá trị nghệ thuật của Quốc âm thi tập ....................................................... 26
1.3. Tiểu kết ........................................................................................................ 30
Chƣơng 2 TẦN SUẤT SỬ DỤNG VÀ PHÂN LOẠI TỪ HÁN VIỆT TRONG
QUỐC ÂM THI TẬP
2.1. Tần suất sử dụng .......................................................................................... 32
2.1.1. Thống kê số lƣợng từ Hán Việt ................................................................... 32
2.1.2. Nhận xét về tần suất sử dụng ....................................................................... 34
2.2. Phân loại từ Hán Việt trong Quốc âm thi tập .............................................. 39
2.2.1. Từ Hán Việt đƣợc trong Quốc âm thi tập xét về mặt cấu tạo - ngữ pháp ... 39
2.2.1.1. Từ đơn Hán Viêt .................................................................................... 39
2.2.1.2. Từ ghép Hán Việt ................................................................................... 41
2.2.2. Từ Hán Việt đƣợc trong Quốc âm thi tập xét về mặt từ loại đồng hoá về hình
thái cấu trúc ................................................................................................. 45
2.2.2.1. Hiện tƣợng chuyển loại từ Hán Việt ...................................................... 46
2.2.2.2. Hiện tƣợng rút gọn từ Hán Việt ............................................................. 46
2.2.3. Hiện tƣợng đồng âm trong Hán Việt ........................................................... 49
2.3 . Tiểu kết chƣơng 2 ........................................................................................... 53
CHƢƠNG 3. NGHỆ THUẬT SỬ DỤNG TỪ HÁN VIỆT TRONG QUỐC ÂM
THI TẬP
3.1. Nghệ thuật miêu tả thiên nhiên của từ Hán Việt trong Quốc âm thi tập ..... 55
3.1.1. Thiên nhiên bốn mùa ................................................................................... 55
3.1.2. Thiên nhiên bình dị, phảng phất phong vị đƣờng thi .................................. 63