ĐẠI CƯƠNG
Chữ MẠCH theo nguyên nghĩa có thể hiểu là:
1- Chữ ( ¯ß ) một bên là chữ Huyết ( ¦å ) một bên là chữ Phái (¬£ ) là ngành,
là chi phái nhánh), ý nói rằng mạch là một phái, một ngành của huyết, ở trong
đó, huyết lưu thông.
2- Một bên là chữ Huyết (¦å) một bên là chữ Vĩnh (¥Ã) là lâu dài, ý nói có
mạch (có huyết), còn mạch thì có thể còn sống lâu dài (mất mạch, mạch không
đập nữa là chết).
3- Một bên là chữ Nhục (bộ Nhục ¤ë) một bên là chữ (Vĩnh¥Ã) là lâu dài, ý
nói có mạch thì sống lâu (không còn mạch thì chết).
Như vậy, theo YHCT, mạch là biểu hiện của Khí, Huyết, lưu hành ngày đêm
khắp cả cơ thể con người.
Theo YHHĐ, mạch là làn sóng áp huyết, từ tim chuyển ra động mạch, lan
truyền dài theo ống mạch với tốc độ bình thường là 9m/giây.
Theo YHCT, chẩn mạch là thầy thuốc dùng ngón tay của mình, bắt mạch của
người bệnh để phân biệt mạch tượng rồi kết hợp với các phép Vọng (nhìn),
Văn (nghe), Vấn (hỏi), để chẩn đoán âm dương biểu lý, hàn nhiệt, hư thực của
bệnh chứng.
GIÁ TRỊ CỦA VIỆC CHẨN MẠCH
- Sách ‘Trung Y Học Khái Luận’ ghi: “Chẩn đoán mạch tượng có thể hiểu rõ
được sự biến hóa của bệnh tà, theo đó mà phân biệt chứng hậu, mặt khác lại có
thể dò được sự thường hoặc biến của khí huyết, theo đó mà suy đoán được sự
thịnh suy của chính khí, làm cho thầy thuốc có thể nắm vững được chiều
hướng tiêu trưởng trên lâm sàng”.
- Thiên ‘Nghịch Thuận’ (L. Khu.55) ghi: “Sự thịnh suy của mạch là để xét biết
được sự hư hoặc thực, hữu dư hoặc bất túc của khí”.
- Thiên ‘Phương Thịnh Suy Luận’ (T. Vấn 80) nêu lên cụ thể giá trị của việc
chẩn mạch:”. .. Đem những tình hình tỉ mỉ đã xem xét được mà tổng hợp lại,
suy tìm sự biến hóa của âm dương, hiểu rõ bệnh tình của ngũ tạng, rút ra được
kết luận đúng đắn rồi căn cứ vào điểm cốt yếu của hư thực, ngũ chẩn, ngũ độ
để phán đoán”.