TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI HANOI UNIVERSITY OF INDUSTRY Tập san SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Số 14 ● 2024 626
NGHỆ THUẬT SAMULNORI VÀ ỨNG DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG
NGOẠI KHÓA VỀ VĂN HÓA HÀN QUỐC
SAMULNORI AND APPLICATION IN EXTRACURRICULAR ACTIVITY RELATED
TO KOREAN CULTURE
Nguyễn Thị Thùy Dung1,*, Phạm Ngọc Diệp1,
Ngô Thị Khánh Hòa1, Hoàng Thị Thao2
1Lớp NNHQ 01 - K16, trường Ngoại ngữ - Du lịch, Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội
2Trường Ngoại ngữ - Du lịch, Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội
*Email: thuydung11052k3@gmail.com
TÓM TẮT
Bài báo đưa ra một cách nhìn tổng thể về nghệ thuật truyền thống Samulnori thông qua việc tìm hiểu về 4 loại nhạc cụ
truyền thống và cách thức biểu diễn loại hình truyền thống này, khơi dậy niềm yêu thích của sinh viên về loại hình nghệ
thuật truyền thống Samulnori, định hướng việc giảng dạy nghệ thuật Samulnori trong các hoạt động ngoại khóa. Từ đó,
nghiên cứu đề xuất các phương án giúp nghệ thuật truyền thống Samulnori tiếp cận gần gũi hơn đối với sinh viên thông
qua các chương trình giảng dạy và hoạt động ngoại khóa.
Từ khoá: Nghệ thuật Samulnori, hoạt động ngoại khóa, văn hóa Hàn Quốc.
ABSTRACT
The article gives an overall view of the traditional art of Samulnori through learning about 4 types of traditional musical
instruments and how to perform this traditional form, arousing students' interest in this art form. Samulnori traditional art,
orienting the teaching of Samulnori art in extracurricular activities. From there, the study proposes solutions to help
traditional Samulnori art reach closer to students through teaching programs and extracurricular activities.
Keywords: Samulnori, Extracurricular activities, Korean culture.
1. GIỚI THIỆU
Tình hình hợp tác giữa Việt Nam và Hàn Quốc đang
ngày càng phát triển mạnh mẽ, dẫn đến nhu cầu tìm hiểu,
học hỏi và nghiên cứu về Hàn Quốc ngày càng tăng nhanh.
Qua những số liệu thống kê, chúng ta dễ dàng nhận thấy
rằng tiếng Hàn đang là môn ngoại ngữ được rất nhiều người
ưa chuộng đặc biệt là các bạn trẻ. Không những tăng lên về
số lượng cơ sở đào tạo, nhiều đội nhóm, câu lạc bộ về phát
triển học tập tiếng Hàn hay những câu lạc bộ về nghệ thuật
cũng ngày càng nhiều thêm. Điều đó cho thấy học sinh, sinh
viên không chỉ chú trọng duy nhất vào một điểm là học
ngôn ngữ mà họ còn rất quan tâm đến việc tìm hiểu về văn
hóa của đất nước Hàn Quốc.
Hàn Quốc là một quốc gia có nền văn hóa vô cùng đa
dạng và phong phú. Một trong những nguyên nhân khiến số
lượng người học tiếng Hàn tăng lên nhanh chóng không thể
không nhắc đến đó là sự thu hút về văn hóa đặc biệt có thể
kể đến làn sóng văn hóa Hàn Quốc Hallyu. Làn sóng Hallyu
đã mang những nét đặc sắc trong văn hóa như ẩm thực, thời
trang, âm nhạc, địa điểm du lịch,... quảng bá rộng rãi trên
toàn thế giới. Đặc biệt trong văn hóa truyền thống,
Samulnori là một trong những yếu tố được chính phủ Hàn
Quốc chú trọng trong phát triển và tăng cường sức ảnh
hưởng tại nước ngoài.
Samulnori chính là một biểu tượng văn hóa độc đáo
tượng trưng cho nét đẹp văn hóa nghệ thuật truyền thống
của Hàn Quốc. Đây là loại hình nghệ thuật biểu diễn bắt
nguồn từ Nongak (Nông nhạc) vốn là âm nhạc của người
nông dân Hàn Quốc xưa được biểu diễn trong các nghi lễ
cộng đồng, giải trí dân dã thể hiện nét đẹp lao động thường
ngày của người dân.
Trong quá trình học tập tại trường Ngoại ngữ -Du lịch,
trường Đại học Công nghiệp Hà Nội, bên cạnh được học tập
về mặt kiến thức liên qua đến ngôn ngữ Hàn Quốc chúng
tôi còn may mắn được tiếp xúc và tìm hiểu về nghệ thuật
Samulnori. Trường đã tổ chức lớp học nhạc cụ truyền thống
diễn ra từ ngày 06/05/2022 với sự tham gia của sinh viên
ngôn ngữ Hàn Quốc cùng giáo viên người Việt Nam và Hàn
Quốc. Trải qua 10 buổi học tập đầy sự mới mẻ và hào hứng,
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI HANOI UNIVERSITY OF INDUSTRY Tập san SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Số 14 ● 2024 627chúng tôi đã được tìm hiểu về Samulnori và nhận thấy
những giá trị văn hóa đặc sắc chứa đựng trong bộ môn nghệ
thuật này.Vì vậy bài báo này chúng tôi muốn nghiên cứu
chi tiết hơn về nghệ thuật truyền thống Samulnori và tìm
hiểu những ứng dụng trong hoạt động ngoại khóa về văn
hoá Hàn Quốc. Đây là nguyên nhân chính khiến nhóm tác
giả lựa chọn nghiên cứu “Nghệ thuật Samulnori và ứng
dụng trong hoạt động ngoại khóa về văn hóa Hàn Quốc”.
2. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
Samulnori(사물놀이) là thể loại âm nhạc truyền thống
của Hàn Quốc bắt nguồn từ nông nhạc (농악) - một thể loại
nghệ thuật dân gian của Hàn Quốc bao gồm âm nhạc, xiếc,
múa dân gian và những nghi thức được thực hiện ở những
làng trồng lúa để ăn mừng 1 vụ mùa bội thu. Nghĩa của cụm
từ Samulnori có thể được giải thích như sau: “Samul”có
nghĩa là bốn vật thể, “nori có nghĩa” là “chơi” (Đào Phương
Anh, Vài nét về Samulnori, 2011, trang 96). Tức là Samulnori
được biểu diễn với bốn loại nhạc cụ bao gồm: Phèng
Kkwaengwari, chiêng Jing, trống Janggu vàd trống Buk.
Tại Hàn Quốc đã có rất nhiều nghiên cứu được thực hiện
để tìm hiểu về nghệ thuật Samulnori (사물놀이) hay còn
gọi với tên gọi khác là Nông nhạc (농악). Một trong số đó
là “
효과적인
四物
놀이
지도방법
및
수행평가
방안
:
영남가락
중심으로
” – “Phương án giảng dạy Samulnori
và kế hoạch đánh giá hiệu quả của hoạt động: Tập trung
vào giai điệu tỉnh Yeong-nam” của Lim Myeong-Sik
(임명식, 2008). Hay nghiên cứu “
사물놀이
활동이
초등학생의
인성발달에
미치는
영향
” – “Tác động của
hoạt động Samulnori đến sự phát triển nhân cách học sinh
tiểu học” được thực hiện bởi nhóm tác giả Park Seong Woo,
Jung Eun Gyeong (박성우, 정은경, 2015). Ngoài ra còn có
nghiên cứu “
초등학생을
위한
사물놀이의
단계별
지도
방안에
관한
연구
:
계발활동교육으로
” - “Nghiên cứu
kế hoạch giảng dạy từng giai đoạn của Samulnori cho học
sinh tiểu học: Thông qua hoạt động giáo dục phát triển”
của Kwon Jong Hee (권종희, 2008).
Tại Việt Nam, không có nhiều nghiên cứu về Samulnori.
Một trong những nghiên cứu tiêu biểu đó là “Vài nét về
Samulnori” của sinh viên Đào Phương Anh (1H-10) tại hội
nghị khoa học sinh viên khoa Hàn lần thứ 5 trường Đại học
Hà Nội (Đào Phương Anh, Vài nét về Samulnori, 2011).
Một nghiên cứu khác về Samulnori tại Việt Nam đó là
“Samulnori – Nông nhạc truyền thống Hàn Quốc – Di sản
văn hóa thế giới” của Âu Ngọc Minh Châu – K57 khoa
Đông phương học trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân
văn – Đại học quốc gia Hà Nội.
Samulnori(사물놀이) là thể loại âm nhạc truyền thống
của Hàn Quốc bắt nguồn từ nông nhạc (농악) được thực
hiện ở những làng trồng lúa để ăn mừng một vụ mùa bội
thu. Nghĩa của cụm từ Samulnori có thể được giải thích như
sau: “Samul” có nghĩa là bốn vật thể, “nori” có nghĩa là
“chơi” (Đào Phương Anh, Vài nét về Samulnori, 2011,
trang 96). Tức là Samulnori được biểu diễn với bốn loại
nhạc cụ bao gồm: Phèng Kkwaengwari, chiêng Jing, trống
Janggu vàd trống Buk.
3. ĐẶC TRƯNG CỦA MỖI LOẠI NHẠC KHÍ
- Phèng Kkwaenggwari (꽹과리)
Nhạc cụ này được cấu tạo gồm một chiếc phèng nhỏ có
hình giống chiếc chiêng, dây thừng gắn với phèng để dùng
làm tay cầm và dụng cụ gõ là cây gậy Kkwaenggwari chae.
Phèng được làm từ đồng thau có bề mặt bằng phẳng và
đường kính khoảng 21 ~ 24 cm.
Hình 1. Hình ảnh Kkwaenggwari (Nguồn: Website
생화악기
)
Hình 2. Dụng cụ gõ Kkwaenggwari chae (
채
) (Nguồn:
Website
생화악기
)
- Chiêng Jing (징)
Jing được cấu tạo bởi chiêng lớn có đường kính 60, độ
dày kim loại 3mm; gậy gõ Jingchae (징채) và giá đỡ. Jing
được làm từ đồng thau có hình dáng giống chiếc bát lớn,
nhạc cụ này có dây thừng để người chơi có thể cầm trên tay
rồi dùng gậy gõ hoặc buộc vào khung gỗ rồi đánh.
Hình 3. Chiêng lớn Jing (
징
) (Nguồn: Website
생화악기
)
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI HANOI UNIVERSITY OF INDUSTRY Tập san SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Số 14 ● 2024 628
Hình 4. Dụng cụ gõ Jingchae (
징채
) (Nguồn: Website
생화악기
)
- Trống Janggu (장구)
Janggu có chiều dài khoảng 70cm và đường kính 30cm,
được chế tạo bằng cách khoét rỗng gỗ ở hai mặt và phần
giữa, hai mặt sẽ được bọc da và dùng dây thừng để kết nối
và giữ cố định tạo hình. Janggu được chơi bởi hai dụng cụ
gõ là Gungchae và Yeolchae.
Hình 5. Trống Janggu (
장구
) (Nguồn: Website
생화악기
)
Hình 6. Dụng cụ gõ Yeolchae va Gungchae (Nguồn:
Website
생화악기
)
- Trống Buk
Cấu tạo của trống Buk đơn giản và đây là loại trống có
hình giống một chiếc thùng nông, với thân gỗ tròn, phủ trên
cả hai mặt bằng da động vật có đường kính 36 ~ 39cm. Nhạc
cụ này được chơi bằng dùi gỗ gọi là Bukchae (북채) hoặc
Nongbukchae (농북채).
Hình 7. Trống Buk (Nguồn: Website
생화악기
)
Hình 8. Dụng cụ gõ Bukchae (Nguồn: Website
생화악기
)
- Cách thức biểu diễn Samulnori
Samulnori thường được biểu diễn bởi ít nhất bốn người
ngồi trên sân khấu, nhưng tùy theo tình hình mà số lượng 4
người chơi có thể tăng lên. Một bài trình diễn Samulnori sẽ
bao gồm đủ bốn loại nhạc cụ là Kkwaenggwari, Jing,
Janggu và Buk.
Khi những nhạc công biểu diễn Samulnori, họ sẽ mặc
bộ trang phục được gọi là “Chibok (치복)” hay SamulBok.
Đây là một bộ trang phục hết sức độc đáo, góp phần gợi nhớ
đến Samulnori cũng như Pungmul. Vì vậy nhóm nghiên cứu
đã tìm hiểu và tổng hợp một số thông tin liên quan đến bộ
trang phục biểu diễn này. Chibok về cơ bản bao gồm quần
áo dân dụng (민복), áo Deogori hoặc còn gọi là áo vest
ngoài (더거리/조끼), thắt lưng ba màu (삼색띠).
Hình 9. Hình ảnh trang phục biểu diển Samulnori (Chibok/
SamulBok) (Nguồn: Coupang)
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI HANOI UNIVERSITY OF INDUSTRY Tập san SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Số 14 ● 2024 629
Hình 10. Quần áo dân dụng Minbok (Nguồn: Coupang)
Hình 11. Áo khoác Deogori (
더거리
) (
삼색띠
) (Nguồn: Coupang)
Hình 12.Thắt lưng ba màu Nguồn: Coupang
4. ỨNG DỤNG SAMULNORI TRONG HOẠT ĐỘNG
NGOẠI KHOÁ VỀ VĂN HOÁ HÀN QUỐC
Câu lạc bộ Samulnori
Câu lạc bộ Samulnori được thành lập 6/5/2022 thông
qua chương trình “Lớp học Samulnori” thuộc dự án văn hoá
được tài trợ bởi Trung tâm Văn hoá Hàn Quốc.
Sau 2 năm hoạt động nhóm đã để lại nhiều dấu ấn đẹp
đẽ trong những sự kiện của khoa, của trường nói riêng và
những sự kiện văn hóa Hàn Quốc tại khu vực miền Bắc
nói chung.
Tại khoa và trường, nhóm Samulnori đã tham gia biểu
diễn tại rất nhiều sự kiện như:
Tham gia biểu diễn mở màn cho “Hội thảo ngữ học
toàn quốc - Ngôn ngữ học ứng dụng trong xu hướng hội
nhập quốc tế” (23/10/2022)
Tham gia cuộc thi văn nghệ thuộc “Chuỗi hoạt động
Chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam” (20/11/2022)
Tham gia biểu diễn tại “Hội thảo quốc tế AsiaCall lần
thứ 19” (26/11/2022)
Hoạt động khác:
Tham gia biểu diễn tại “Ngày kỷ niệm chữ tiếng Hàn -
Hangeulnal (1/10/2022) được tổ chức tại trường Đại học
Thăng Long và ngày kỷ niệm Hangeulnal được tổ chức vào
28/10/2023 tại Đại học Hà Nội, thành viên trong nhóm
Samulnori cũng tích cực chuẩn bị, luyện tập và tham gia
biểu diễn hết mình.
Những vấn đề còn tồn tại
Thứ nhất đó là vấn đề về nơi tập luyện. Vì đặc trưng
của bộ môn Samulnori là môn nhạc cụ gõ nên khi luyện
tập sẽ gây ra tiếng ồn tương đối lớn ảnh hưởng tới lớp học
xung quanh nên khó tìm địa điểm cố định và cách âm tốt
để luyện tập.
Thứ hai là thiếu giáo viên hướng dẫn các lớp học. Điều
này khiến sinh viên khó tiếp thu kiến thức và học tập
Samulnori ở cấp độ cao hơn.
Thứ ba là khó khăn trong việc sắp xếp thời gian sinh
hoạt và luyện tập.
5. ĐỀ XUẤT PHƯƠNG ÁN ỨNG DỤNG SAMULNORI
Nhóm tác giả đề xuất một số phương án nhằm quảng bá
rộng rãi nghệ thuật Samulnori nhằm giúp sinh viên hiểu rõ
hơn về một nét đẹp văn hoá của Hàn Quốc. Đặc biệt nhóm
nghiên cứu tập trung vào phương án xây dựng mô hình lớp
học trải nghiệm nghệ thuật Samulnori nhằm đạt được những
mục đích như sau:
Thứ nhất, giới thiệu nghệ thuật Samulnori cho các bạn
sinh viên yêu thích tiếng Hàn nhằm quảng bá một nét đẹp
văn hoá truyền thống của Hàn Quốc.
Thứ hai, mở rộng quy mô nhóm Samulnori hiện tại và
khắc phục những vấn đề khó khăn còn tồn đọng.
Thứ ba, cung cấp những kiến thức liên quan tới
Samulnori và hướng dẫn cho sinh viên cách sử dụng các
loại nhạc khí giúp sinh viên có thể tự tin tham gia biểu diễn,
quảng bá Samulnori.
- Một số phương án ứng dụng Samulnori
Phương án thứ nhất: Giới thiệu và cho sinh viên trải
nghiệm nghệ thuật Samulnori khi học môn đất nước học
Hàn Quốc. Cụ thể trong chương V: Nghệ thuật và văn hóa
đại chúng sinh viên sẽ có cơ hội tìm hiểu về nghệ thuật biểu
diễn truyền thống Hàn Quốc. Trong thời gian diễn ra lớp
học, giảng viên bộ môn sẽ giới thiệu nghệ thuật Samulnori
cho sinh viên. Hay sinh viên sẽ tìm hiểu và thuyết trình,
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI HANOI UNIVERSITY OF INDUSTRY Tập san SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Số 14 ● 2024 630trong đó có thể kết hợp với thành viên nhóm Samulnori để
trực tiếp biểu diễn tại lớp học với màn trình diễn ngắn
khoảng từ 4 đến 5 phút. Khi biểu diễn các thành viên sẽ
mang nhạc cụ và mặc trang phục SamulBok để có thể giới
thiệu cụ thể và trực tiếp với sinh viên. Sau khi kết thúc phần
giới thiệu về nghệ thuật truyền thống Samulnori, giảng viên
hay nhóm phát biểu có thể chuẩn bị câu hỏi ngắn để sinh
viên tham gia trả lời và nhớ những nội dung liên quan đến
Samulnori.
Phương án thứ hai: Nhóm Samulnori và câu lạc bộ tiếng
Hàn K4U sẽ kết hợp để tổ chức một buổi sinh hoạt câu lạc
bộ với chủ đề “Nghệ thuật Samulnori”. Trong buổi sinh
hoạt, các thành viên nhóm Samulnori sẽ tới biểu diễn, giao
lưu và hướng dẫn các bạn trong câu lạc bộ những giai điệu
đơn giản nhất.
Phương án thứ ba: Xây dựng lớp học trải nghiệm với
nội dung và cách thức hoạt động cụ thể. Để thực hiện
phương án này, trước hết nhóm nghiên cứu đã tiến hành
khảo sát và thứ ý kiến của 100 bạn sinh viên đang theo học
tiếng Hàn tại trường Đại học Công nghiệp Hà Nội. Phiếu
khảo sát gồm 13 câu hỏi bảo gồm cả những câu hỏi trắc
nghiệm đa lựa chọn và câu hỏi tự luận. Trong ba phương
án, nhóm nghiên cứu tập trung vào phân tích tính khả thi
của mô hình lớp học trải nghiệm Samulnori và đã thu được
kết quả khảo sát thực tế.
Kết quả khảo sát
Biểu đồ 1. Biểu đồ thể hiện mong muốn tham gia các buổi biểu
diễn Samulnori của sinh viên
Khi được hỏi câu hỏi “Bạn muốn tìm hiểu và học cách
chơi nhạc cụ Samulnori trong thời gian rảnh không?”, nhóm
nghiên cứu thu được 84,8% câu trả lời là muốn tham gia tìm
hiểu và học cách chơi nhạc cụ Samulnori; 15,2% còn lại trả
lời chưa có ý định tìm hiểu về Samulnori.
Biểu đồ 2. Biểu đồ thể hiện khoảng thời gian sinh viên muốn trải
nghiệm nghệ thuật Samulnori
Khảo sát về khoảng thời gian sinh viên có thể tham gia
tìm hiểu về nghệ thuật truyền thống Samulnori thì có
27,6% tổng số sinh viên tham gia khảo sát cho biết họ có
thể tham gia trong khoảng từ 2-3 buổi; 23,5% lựa chọn là
3-5 buổi ; 22,4% muốn tham gia học trong 5-7 buổi và
26,5% sinh viên có thể tham gia trong 8-10 buổi. Từ đó cho
thấy sinh viên khi tìm hiểu về nghệ thuật Samulnori chủ yếu
chỉ muốn tìm hiểu trong thời gian ngắn với khoảng 30% chỉ
muốn tìm hiểu trong 2-3 buổi.
Đề xuất mô hình lớp học
Đối tượng:
Tập trung chủ yếu và sinh viên đang học ngôn ngữ Hàn
Quốc.
Lớp học dự kiến bao gồm 10 đến 15 sinh viên.
Giáo viên hướng dẫn:
Giáo viên là người Hàn Quốc hay giáo viên Việt Nam
có kinh nghiệm về biểu diễn nghệ thuật Samulnori hay
thành viên cũ trong nhóm Samulnori sẽ tham gia biểu diễn
và chia sẻ kinh nghiệm cho các thành viên mới.
Địa điểm học:
Phòng học được trang bị cách âm tốt hoặc nằm ở vị trí
xa so với phạm vi lớp học thời gian học lớp học khác.
Thời gian học:
Khi tiến hành khảo sát nhóm thu được câu trả lời nhiều
nhất với 29,7% sinh viên mong muốn tham gia trải nghiệm
từ 2 - 3 buổi. Tuy nhiên để có thể biểu diễn thuần thục một
bài biểu diễn Samulnori ở trình độ sơ cấp nhóm nghiên cứu
đề xuất mô hình lớp học trong 8 đến 10 tuần mỗi tuần sinh
viên sẽ có một buổi học (ưu tiên vào buổi cuối tuần), mỗi
buổi học sẽ kéo dài từ 1 tiếng 30 phút đến 2 tiếng.
Hình thức tiến hành lớp học:
Lớp học sẽ diễn ra dưới sự hướng dẫn của giáo viên hay
thành viên đã từng học Samulnori trước. Trong giờ học,
sinh viên sẽ được học cách chơi và biểu diễn tiết mục
Samulnori hoàn chỉnh ở cấp độ sơ cấp. Tài liệu sử dụng
trong lớp học là tài liệu “사물놀이특강” của tác giả Park
Young Sook (박영숙).
6. KẾT LUẬN
Là những sinh viên đang theo học tiếng Hàn chúng tôi
mong muốn được giới thiệu với những bạn đang quan tâm
tới Hàn Quốc một loại hình văn hóa truyền thống độc đáo.
Thông qua quá trình tìm hiểu và nghiên cứu đề tài nhóm
nghiên cứu đã hoàn thành được những nhiệm vụ đã đề ra và
thu được kết quả như sau:
Thứ nhất, nghiên cứu này đã tổng hợp được kiến thức
tổng quan liên quan đến Nông nhạc -Samulnori một cách
logic.
Thứ hai, nhóm nghiên cứu đã thực hiện khảo sát trên
100 đối tượng là sinh viên đang học ngôn ngữ tiếng Hàn tại