250 | KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2024
...................................................................................................................................................................................
NGHIÊN CỨU VỀ KẾT HỢP TỪ (COLLOCATIONS)
TRONG BÀI LUẬN CỦA SINH VIÊN CHUYÊN NGÀNH TIẾNG ANH
NGUYỄN THỊ MINH NGUYỆT* - HOÀNG THỊ KHÁNH TÂM**
Tóm tắt: Nghiên cứu này tập trung vào việc khảo sát cách sử dụng kết hợp từ của sinh
viên năm 2 chuyên ngành Tiếng Anh. Bằng cách phân tích 35 bài viết tranh luận sử dụng khối
ngữ liệu COCA (Corpus of Contemporary American English) và phỏng vấn giảng viên, kết
quả cho thấy tần suất sử dụng kết hợp từ của sinh viên là tương đối, với sự ưu tiên rõ rệt cho
các kết hợp danh từ + động từ và tính từ + danh từ. Nghiên cứu cũng phát hiện sự chênh lệch
đáng kể về chất lượng sử dụng giữa các loại kết hợp từ. Thông qua các cuộc phỏng vấn, giảng
viên đã chỉ ra nguyên nhân gây ra những lỗi này và đề xuất các biện pháp luyện tập và hướng
nghiên cứu trong tương lai.
Từ khóa: kết hợp từ, tiếng Anh, bài viết tranh luận, khối ngữ liệu, COCA.
1. Giới thiệu
Kết hợp từ (collocations) là một nội dung quan trọng không thể thiếu trong quá trình
học từ vựng của người học tiếng Anh. Loại từ này được định nghĩa là “những tổ hợp từ được
ưa thích sử dụng hơn những tổ hợp từ khác dù chúng đều có vẻ tương đương về mặt ngữ nghĩa”
[1] (tr. 249).
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc nắm vững kết hợp từ có mối quan hệ chặt chẽ với
khả năng sử dụng ngôn ngữ tiếng Anh, giúp người học không chỉ tiếp thu mà còn áp dụng
ngôn ngữ một cách hiệu quả hơn [2]. Người bản xứ có thể nói và viết lưu loát vì họ sử dụng
các cụm từ thay vì các từ vựng đơn lẻ, mang lại cảm giác tự nhiên hơn [3].
Nghiên cứu của [4] đã chứng minh rằng kỹ năng viết của nhóm sinh viên năm nhất
được học về kết hợp từ có sự cải thiện rõ rệt so với nhóm đối chứng. Tương tự, [5] cũng nhận
thấy rằng việc giảng dạy kết hợp từ có tác động tích cực đến khả năng học từ vựng và đọc hiểu
của sinh viên. Hơn nữa, khả năng nghe của người học cũng có thể được nâng cao nhờ vào
hướng dẫn về kết hợp từ [6]. Từ những nghiên cứu này, có thể kết luận rằng kết hợp từ có tầm
quan trọng đối với việc học tiếng Anh [7], và chúng là yếu tố không thể thiếu giúp người học
ngoại ngữ tiếng Anh có thể thành thạo như người bản ngữ.
Trong những năm gần đây, nhờ vào sự tiến bộ của khoa học, khối ngữ liệu ngày càng
được tích hợp vào quá trình học tập, giảng dạy và nghiên cứu tiếng Anh, đặc biệt là với kết
hợp từ. Có thể nói, khối ngữ liệu đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn dữ liệu
ngôn ngữ xác thực, giúp các nhà nghiên cứu và người học tiếng Anh nhận diện các kết hợp từ
phổ biến và tự nhiên. Nhờ vào khối ngữ liệu, việc nghiên cứu kết hợp từ trở nên chính xác
* SV, Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Huế, email: ng.nguyet.02@gmail.com
** GV, Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Huế, email: htktam@hueuni.edu.vn
NGÔN NGỮ HỌC TÍNH TOÁN: NHỮNG XU HƯỚNG MỚI, TRIỂN VỌNG VÀ THÁCH THỨC | 251
...................................................................................................................................................................................
hơn, từ đó giúp cải thiện khả năng sử dụng ngôn ngữ của người học và tăng cường sự tự tin
khi áp dụng các cụm từ trong giao tiếp hàng ngày.
Nhìn chung, đã có nhiều nghiên cứu về cách sử dụng kết hợp từ, nhưng chưa có nhiều
nghiên cứu về tần suất sử dụng các loại kết hợp từ theo chức năng ngữ nghĩa liên quan đến
danh từ (kết hợp từ loại danh từ + động từ, tính từ + danh từ, danh từ + danh từ, và động từ +
danh từ) trong bài viết của sinh viên. Xét trong phạm vi trường đại học nơi nghiên cứu này
được thực hiện, việc khảo sát thực trạng sử dụng kết hợp từ trong ngoại ngữ tiếng Anh của
sinh viên và thu thập ý kiến phản hồi của giảng viên cũng là những nội dung cần được quan
tâm nhiều hơn. Chính vì vậy, nghiên cứu này được thực hiện nhằm trả lời 3 câu hỏi nghiên
cứu sau:
1. Sinh viên có thường xuyên sử dụng kết hợp từ trong bài viết của mình không?
2. Các loại lỗi kết hợp từ mà sinh viên thường mắc phải là gì?
3. Giảng viên có đề xuất gì cho sinh viên trong việc sử dụng kết hợp từ vào bài viết?
2. Cơ sở l luận
2.1. Định nghĩa kết hợp từ
Tác giả [8] đã đề cập trong nghiên cứu của mình rằng “các kết hợp từ cố định với nhau
một cách lỏng lẻo và lặp lại tùy ý, trong khi ý nghĩa của tổng thể vẫn có thể phản ánh được ý
nghĩa của các bộ phận” (tr. 23). Ví dụ cho định nghĩa này bao gồm các cụm từ như “pure
chance” hay “close attention”. Tuy nhiên, cho đến nay, định nghĩa về kết hợp từ vẫn chưa
được thống nhất giữa các nhà nghiên cứu. Có hai hướng phổ biến để định nghĩa kết hợp từ:
dựa theo cách diễn đạt (chẳng hạn như [9]) và dựa theo tần suất sử dụng (như [10, 11]).
Đối với hướng tiếp cận thứ nhất, đặc trưng của kết hợp từ là khả năng thay thế các từ
trong đó bị hạn chế, và sự kết hợp tự do của các từ thường không rõ nghĩa. Các tổ hợp tự do
không được xem là kết hợp từ, vì chúng là những cụm từ được tạo nên tạm thời dựa trên các
quy tắc nhất định để diễn đạt một ý nào đó [11]. Ví dụ, “purchase a house” là một tổ hợp tự
do, có thể thay thế “purchase” bằng “buy” hay “pay for”, hoặc “a house” có thể được thay
bằng “clothes” hay “a bike”. Nhưng đối với kết hợp từ như “fast car”, “car” chỉ có thể kết hợp
với “fast” chứ không thể thay thế bằng các từ có nghĩa gần giống như “quick” hay “rapid”.
Trong khi đó, hướng tiếp cận thứ hai dựa trên tần suất sử dụng, tức là xác định kết hợp
từ bằng cách xem xét những tổ hợp từ xuất hiện cùng nhau nhiều hơn mức ngẫu nhiên. Cách
tiếp cận này thường được thực hiện bằng cách tìm kiếm trong các khối ngữ liệu và sử dụng
các phương pháp đo lường như chỉ số Mutual Information (MI), t-scores, hay z-scores để xác
định các cụm từ có tần suất xuất hiện cao. Ví dụ, khi tìm kiếm trong các khối ngữ liệu như
Corpus of Contemporary American English (COCA) hay British National Corpus (BNC), kết
quả cho thấy từ “great” và “growing” đều có chỉ số MI cao với từ “concern”. Điều này biểu
thị rằng những từ này thường xuất hiện cùng nhau, và các cụm từ như “great concern” hay
“growing concern” có thể được xem là kết hợp từ. Tuy nhiên, khi đối chiếu với định nghĩa của
252 | KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2024
...................................................................................................................................................................................
[8], các trường hợp đặc biệt như thành ngữ (idiom) không được xem là kết hợp từ, vì dù tần
suất xuất hiện cùng nhau của các từ rất cao, nhưng nghĩa của toàn cụm từ không phản ánh
nghĩa của các từ tạo thành.
Nghiên cứu này sử dụng hướng tiếp cận dựa trên tần suất sử dụng để định nghĩa kết
hợp từ, tức là xác định kết hợp từ là những tổ hợp từ xuất hiện cùng nhau nhiều hơn mức ngẫu
nhiên. Điều này giúp loại bỏ các yếu tố chủ quan trong việc xác định kết hợp từ, chẳng hạn
như sự khác biệt về cách diễn đạt tiếng Anh giữa các nhóm đối tượng nghiên cứu và người
bản xứ, điều mà đôi khi có thể không thống nhất.
Trong nghiên cứu này, kết hợp từ được định nghĩa là các cụm từ có các thành phần
thường xuyên xuất hiện cùng nhau, trong đó người học có thể đoán được nghĩa của kết hợp từ
bằng cách phân tích nghĩa của các thành phần độc lập. Các tổ hợp tự do và thành ngữ (trừ các
thành ngữ có thể đoán nghĩa ngay từ lần nghe đầu như “make sense”) sẽ không nằm trong
phạm vi nghiên cứu, vì chúng không tuân theo định nghĩa được sử dụng trong nghiên cứu này.
2.2. Phân loại kết hợp từ
Theo chức năng ngữ nghĩa, kết hợp từ được phân loại trong tài liệu [12] (tr. xxxi-xxxiv)
như bảng minh họa dưới đây:
Bảng 1. Phân loại kết hợp từ theo chức năng ngữ nghĩa
Kiểu kết hợp theo chức năng ngữ nghĩa
Ví dụ
L1
động từ (thường là ngoại động từ) + danh từ/đại từ/cụm giới từ.
Kết hợp từ loại này thường ngẫu nhiên và không thể dự đoán
trước được.
- come to an
agreement
- compose music
L2
động từ (nghĩa xóa bỏ và/hay vô hiệu hóa) + danh từ
- reverse a
decision
- break a code
L3
tính từ/danh từ được dùng với chức năng tính từ + danh từ
- best/warm
regards
- house arrest
NGÔN NGỮ HỌC TÍNH TOÁN: NHỮNG XU HƯỚNG MỚI, TRIỂN VỌNG VÀ THÁCH THỨC | 253
...................................................................................................................................................................................
- aptitude test
L4
danh từ + động từ (miêu tả đặc điểm hành động của người hoặc
vật được quyết định bởi danh từ)
- time flies
- blood flows
L5
danh từ + danh từ
- an act of
violence
- a piece of advice
L6
trạng từ + tính từ
- deeply absorbed
- very much aware
L7
động từ + trạng từ
- argue heatedly
- apologize
humbly
2.3. Kiến thức kết hợp từ của người học tiếng Anh
Để nắm vững từ vựng, người học cần có cả kiến thức sử dụng ngoại ngữ (productive
knowledge) và kiến thức tiếp nhận ngoại ngữ (receptive knowledge). Đối với kết hợp từ, kiến
thức tiếp nhận là khả năng nhận biết từ hoặc loại từ nào kết hợp được với nhau, còn kiến thức
sử dụng là khả năng áp dụng các từ hoặc loại từ đó để tạo thành kết hợp từ [13]. Mặc dù kết
hợp từ đóng vai trò quan trọng, kiến thức về kết hợp từ của người học tiếng Anh đến nay vẫn
còn nhiều hạn chế, cả về số lượng lẫn chất lượng sử dụng [7, 10, 14]. Nguyên nhân là do việc
sử dụng kết hợp từ một cách có chủ đích chưa được phổ biến, thường chỉ dừng lại ở mức vô
thức. Cả kiến thức tiếp nhận và kiến thức sử dụng đều quan trọng như nhau trong việc học kết
hợp từ [15], nhưng nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng cả hai loại kiến thức này của người học
hiện nay vẫn còn thiếu sót đáng kể [7, 10, 16].
Một nghiên cứu sử dụng hai bài kiểm tra kết hợp từ để đánh giá kiến thức tiếp nhận
của 100 sinh viên Việt Nam đã cho thấy kiến thức tiếp nhận của sinh viên còn hạn chế. Ngoài
ra, nghiên cứu cũng phát hiện rằng sự phát triển kiến thức kết hợp từ có liên quan mật thiết
đến tần suất xuất hiện của các bộ phận cấu tạo nên kết hợp từ, thay vì tần suất xuất hiện của
254 | KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2024
...................................................................................................................................................................................
cả cụm kết hợp từ đó [10]. Thêm vào đó, kết quả thực nghiệm cho thấy có sự chênh lệch trong
tiến bộ của học sinh, với kết quả bài kiểm tra tiếp nhận kết hợp từ tốt hơn so với bài kiểm tra
sử dụng kết hợp từ [16].
2.4. Thực tế sử dụng kết hợp từ
2.4.1. Các loại kết hợp từ theo chức năng ngữ nghĩa có liên quan đến danh từ
Trong số các loại kết hợp từ liên quan đến danh từ theo chức năng ngữ nghĩa, dạng
động từ + danh từ [7, 9] và dạng tính từ + danh từ [11, 17] là những loại được sử dụng phổ
biến nhất. Tuy nhiên, kết hợp từ dạng động từ + danh từ lại có chất lượng sử dụng thấp nhất
[9]. Ngược lại, các loại kết hợp từ khác như danh từ + động từ và danh từ + danh từ lại ít được
người học sử dụng hơn. Mặc dù có tần suất sử dụng cao, nghiên cứu các bài viết của người
học tiếng Anh trình độ cao cấp tại Đức cho thấy lỗi phổ biến nhất liên quan đến kết hợp từ là
việc chọn sai động từ [9]. Điều này có thể do động từ trong kết hợp từ bị giới hạn về mặt ngữ
nghĩa, dẫn đến khó khăn trong việc sử dụng chính xác nếu người học không phân biệt rõ sự
khác nhau giữa các động từ.
Trong một nghiên cứu khác, khi so sánh kết quả của bài kiểm tra điền kết hợp từ vào
chỗ trống của 43 sinh viên người Hà Lan, người ta nhận thấy rằng kết hợp từ dạng tính từ +
danh từ có tỉ lệ chính xác cao hơn so với dạng động từ + danh từ, nhưng tỉ lệ sai vẫn cao (hơn
50%) đối với cả hai dạng [14]. Do tính từ có ít dạng biến đổi hơn so với động từ, kết hợp từ
dạng tính từ + danh từ thường giữ nguyên hình thức, trong khi dạng động từ thường có nhiều
biến thể. Điều này có thể giải thích tại sao người học dễ dàng ghi nhớ và sử dụng các kết hợp
từ dạng tính từ + danh từ hơn so với dạng động từ + danh từ.
Nghiên cứu về kết hợp từ dạng danh từ + danh từ cũng mang lại những kết quả đáng
chú ý [18]. Nghiên cứu trên ba nhóm đối tượng nói các ngôn ngữ khác nhau - Quan Thoại,
Tây Ban Nha, và Tswana - cho thấy có sự khác biệt rõ rệt về tần suất và tỉ lệ sử dụng chính
xác kết hợp từ dạng danh từ + danh từ. Nguyên nhân chủ yếu là do nhóm người Tswana (có
khu vực từng là thuộc địa của Anh trong thời gian dài) có thời gian tiếp xúc với tiếng Anh
nhiều hơn đáng kể so với hai nhóm còn lại.
Khác với các dạng kết hợp từ như động từ + danh từ hay tính từ + danh từ, kết hợp từ
dạng danh từ + động từ ít được chú ý hơn. Xu hướng này có thể xuất phát từ việc dạng danh
từ + động từ ít được sử dụng và có số lượng ít hơn so với các dạng khác. Một nghiên cứu gần
đây cho thấy, mặc dù kết hợp từ dạng danh từ + động từ có tần suất sử dụng thấp, người học
lại mắc nhiều lỗi hơn với loại này so với các dạng khác trong cùng phân loại theo chức năng
ngữ nghĩa [19]. Điều này chỉ ra rằng dạng kết hợp từ này không phổ biến với người học tiếng
Anh, nhưng lại là nguồn gốc của nhiều lỗi sai.
Từ những phân tích trên, có thể kết luận rằng người học thường sử dụng các dạng kết
hợp từ như động từ + danh từ và tính từ + danh từ, nhưng tỉ lệ lỗi sai vẫn cao, đặc biệt là với