Vấn đề vô thức tập thể và lựa chọn luân lý trong Ngồi của Nguyễn Bình Phương

Trong bối cảnh văn xuôi Việt Nam đương đại đang chứng kiến sự mở rộng của các hướng tiếp cận liên ngành, việc nghiên cứu các tầng nghĩa tiềm ẩn trong cấu trúc tiểu thuyết trở nên vô cùng quan trọng. Bài viết này tập trung khai thác tác phẩm Ngồi của Nguyễn Bình Phương, một trường hợp điển hình thể hiện rõ sự hòa quyện giữa vô thức tập thể và tự sự đạo đức, nơi con người phải đối mặt với khủng hoảng giá trị và niềm tin. Bằng cách vận dụng khung lý thuyết vô thức tập thể của Carl Gustav Jung và phê bình luân lý học văn học, nghiên cứu không chỉ làm rõ sự tương tác phức tạp giữa hai yếu tố này mà còn khẳng định Ngồi đã mở rộng biên độ của mỹ học đạo đức trong văn xuôi Việt Nam đương đại, chuyển trọng tâm từ giáo huấn sang đối thoại nhân sinh, đồng thời mở ra khả năng tích hợp liên ngành giữa phân tâm học và luân lý học vào nghiên cứu văn học.

Các nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên ngành văn học, tâm lý học, triết học và những độc giả quan tâm đến văn xuôi Việt Nam đương đại.

Bài viết chuyên sâu này phân tích tiểu thuyết Ngồi của Nguyễn Bình Phương, một tác phẩm tiêu biểu cho văn xuôi Việt Nam đương đại, dưới góc nhìn đa chiều của lý thuyết vô thức tập thể Carl Gustav Jung và phê bình luân lý học văn học. Nghiên cứu khám phá cách các biểu tượng như “mặt nạ”, “ngồi”, “bóng tối” và “người lính bị phế bỏ” hoạt động như những cổ mẫu (archetypes) phản chiếu sự tan rã của ý thức cộng đồng trong bối cảnh hậu chiến. Thông qua việc mổ xẻ cấu trúc tự sự, tác giả làm rõ sự tương tác giữa vô thức tập thể và lựa chọn luân lý, chỉ ra rằng hành vi đạo đức của nhân vật không còn được định nghĩa bằng hành động thiện ác mà qua quá trình tự vấn, phản tư về sự thất bại của chính mình. Các nhân vật như Khẩn, Hoàng Lân, Việt hay Hùng được dùng làm ví dụ điển hình cho trạng thái tê liệt đạo đức, sự tha hóa bản thể, hoặc sự thao túng đạo đức trong một thế giới mà giá trị đã đổ vỡ. Phương pháp phân tích liên ngành này giúp bóc tách các tầng nghĩa sâu sắc, từ đó khẳng định Ngồi đã mở rộng biên độ của mỹ học đạo đức, chuyển trọng tâm từ giáo huấn sang đối thoại nhân sinh, đồng thời tích hợp phân tâm học và luân lý học vào nghiên cứu văn học. Giá trị ứng dụng của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp một khuôn khổ mới để hiểu về văn học hậu Đổi mới, nhấn mạnh tầm quan trọng của sự tự nhận thức và khả năng đối diện với bóng tối bên trong như một phẩm giá nhân tính cuối cùng trong bối cảnh xã hội khủng hoảng niềm tin.