
Bình luận văn học · Văn học Hiện đại & Đương đại Phân
tích sơ bộ Hiện trạng Nghiên cứu Tiểu thuyết Khoa học
Viễn tưởng Trung Quốc
Tóm tắt: Hiện nay, văn học khoa học viễn tưởng (KHVT) Trung Quốc ngày
càng nhận được nhiều sự quan tâm trong tầm nhìn văn hóa thế giới, nhưng
nghiên cứu học thuật về tiểu thuyết KHVT Trung Quốc lại tụt hậu xa so với
nghiên cứu các hình thức văn học khác. Bài viết này thống kê số lượng và tỷ lệ
luận văn thạc sĩ, tiến sĩ lấy tiểu thuyết KHVT Trung Quốc làm đối tượng nghiên
cứu trong 8 năm từ 2010 đến 2017, đồng thời so sánh với số lượng tiểu thuyết
KHVT Trung Quốc được đăng trên các tạp chí KHVT nổi tiếng trong và ngoài
nước hiện nay, qua đó phân tích sơ bộ sự cần thiết của việc nghiên cứu học thuật
về tiểu thuyết KHVT Trung Quốc. Từ khóa: Trung Quốc; Tiểu thuyết khoa học
viễn tưởng; Nghiên cứu; Luận văn thạc sĩ - tiến sĩ Thông tin tác giả: Châu
Hưng Dương (1992-), nữ, dân tộc Hán, quê Hợp Phì, An Huy, Thạc sĩ chuyên
ngành Ngôn ngữ và Văn học Anh, Đại học Tân Cương, hướng nghiên cứu: Dịch
thuật học. [Số phân loại thư viện Trung Quốc]: I206 [Mã nhận dạng tài liệu]: A
[Số bài viết]: 1002-2139(2018)-12-048-01
Dẫn luận: Tiểu thuyết KHVT, với tư cách là một nhánh lớn của văn học, là một
trong những tiêu điểm không thể bỏ qua trong nghiên cứu văn học. Tuy nhiên,
trong 8 năm gần đây, số lượng luận văn thạc sĩ, tiến sĩ lấy tiểu thuyết KHVT làm
chủ đề còn hạn chế, tạo thành sự tương phản rõ rệt với số lượng tiểu thuyết
KHVT Trung Quốc được đăng trên các tạp chí KHVT nổi tiếng trong và ngoài
nước, cho thấy giới học thuật chưa quan tâm đúng mức đến tiểu thuyết KHVT
Trung Quốc.
1. Tiểu thuyết khoa học viễn tưởng là gì Tiểu thuyết KHVT, ban đầu ra đời từ
thời kỳ Cách mạng Công nghiệp phương Tây, hình thành từ hơn hai trăm năm
trước. Do KHVT ở Trung Quốc bị chi phối bởi các yếu tố khách quan như tình
hình cơ bản của đất nước, phải đến cuối những năm 80, đầu những năm 90,
KHVT mới bước vào thời kỳ bùng nổ cùng với sự phát triển kinh tế của quốc
gia.
Văn học KHVT, lấy khoa học làm huyết mạch và văn học làm nền tảng, thể hiện
rõ nhất sức sống của sự giao thoa giữa khoa học và nghệ thuật. Là một trong
những nhánh văn học độc lập, văn học KHVT là hình thức văn học về sự tương
tác giữa khoa học kỹ thuật và đời sống con người. Giáo sư Ngô Nham (Wu Yan)
từng chỉ ra: "Chức năng chính của tiểu thuyết KHVT là tính tư tưởng của nó, là

không gian triết học mà nó cung cấp cho con người để suy tư đa chiều về hiện
thực".
2. Hiện trạng nghiên cứu tiểu thuyết khoa học viễn tưởng Trung Quốc
Trong quá trình nghiên cứu, tác giả nhận thấy trong số các luận văn thạc sĩ, tiến
sĩ lấy tiểu thuyết KHVT làm đối tượng nghiên cứu, tỷ lệ nghiên cứu về tiểu
thuyết KHVT Trung Quốc tương đối ít và nhận được ít sự quan tâm trong lĩnh
vực học thuật. Bài viết này dựa trên dữ liệu luận văn thạc sĩ, tiến sĩ từ năm 2010
đến 2017 được tra cứu trên CNKI (China National Knowledge Infrastructure).
Phân loại theo chủ đề tiểu thuyết KHVT, chủ đề tiểu thuyết KHVT nước ngoài,
và chủ đề tiểu thuyết KHVT Trung Quốc (không bao gồm tác phẩm của các nhà
văn gốc Hoa), thu được dữ liệu về chủ đề tiểu thuyết KHVT Trung Quốc và tiểu
thuyết KHVT nước ngoài trong các luận văn thạc sĩ, tiến sĩ lấy "tiểu thuyết khoa
học viễn tưởng" làm chủ đề trong 8 năm gần đây:
Năm 2017, có tổng cộng 26 luận văn về chủ đề tiểu thuyết KHVT, trong đó có 6
luận văn về chủ đề tiểu thuyết KHVT Trung Quốc; năm 2016 lần lượt là 79 luận
văn và 11 luận văn; năm 2015 lần lượt là 61 luận văn và 9 luận văn; năm 2014
lần lượt là 59 luận văn và 9 luận văn.
Năm 2013, có tổng cộng 55 luận văn về chủ đề tiểu thuyết KHVT, liên quan đến
tiểu thuyết KHVT Trung Quốc có 3 luận văn; năm 2012 lần lượt là 39 luận văn
và 7 luận văn; năm 2011 lần lượt là 33 luận văn và 4 luận văn; năm 2010 lần
lượt là 40 luận văn và 3 luận văn.
Đồng thời, có thể thấy tỷ lệ luận văn thạc sĩ, tiến sĩ về tiểu thuyết KHVT Trung
Quốc so với tiểu thuyết KHVT nước ngoài trong tổng số luận văn lấy "tiểu
thuyết khoa học viễn tưởng" làm chủ đề qua các năm: từ năm 2010 đến 2017, tỷ
lệ số lượng luận văn thạc sĩ, tiến sĩ nghiên cứu chủ đề tiểu thuyết KHVT Trung
Quốc trong tổng số luận văn chủ đề "tiểu thuyết KHVT" đều dưới 25%, lần lượt
là: 2.50%, 12.12%, 17.95%, 5.45%, 15.25%, 14.75%, 13.92%, 23.08%.
Rõ ràng, số lượng luận văn thạc sĩ, tiến sĩ nghiên cứu chủ đề tiểu thuyết KHVT
Trung Quốc dù là về số lượng hay tỷ lệ phần trăm, đều chiếm tỷ lệ thấp rõ rệt
trong 8 năm qua, chưa nhận được sự quan tâm đầy đủ của giới học thuật, cũng
như chưa được các học giả thảo luận đầy đủ.
3. Tổng quan dữ liệu tiểu thuyết khoa học viễn tưởng Trung Quốc đăng
trên các tạp chí KHVT nổi tiếng trong và ngoài nước Tính đến ngày 16 tháng
01 năm 2017, số lượng bản dịch tiểu thuyết KHVT Trung Quốc được đăng trên
các tạp chí, tạp chí điện tử KHVT chính thống của các nước Anh-Mỹ đã vượt
quá 172 bài, và số lượng được đăng ở các nước không nói tiếng Anh là hơn 79
bài [2].

Trong số các tạp chí KHVT trong nước, đại diện là tạp chí "Thế giới Khoa học
Viễn tưởng" (科幻世界), cung cấp thông tin khoa học và giả tưởng mới nhất.
Tạp chí này xuất bản hàng tháng, khoảng 10 bài viết, từ năm 1979 đến năm
2017, trong 39 năm, đã đăng tổng cộng khoảng 4680 tiểu thuyết KHVT. Ngoài
ra, nhà xuất bản này còn có "Thế giới KHVT - Bản dành cho Thiếu niên",
"Thế giới KHVT - Bản Dịch" và "Newton Nhỏ", cùng với tạp chí "Thế giới
KHVT" là bốn ấn phẩm bán chạy được độc giả trẻ Trung Quốc yêu thích và các
dự án sách thể loại giả tưởng. Những năm gần đây, nhiều ấn phẩm và nền tảng
khác nhau liên tục xuất hiện như "Nhật báo Không tồn tại" (nền tảng đăng bài
trên WeChat), "Nhật báo Khoa học Kỹ thuật" (chuyên mục trên báo giấy, hiện
đã ngừng). Do đó, số lượng sáng tác tiểu thuyết KHVT Trung Quốc hàng năm
thực sự khó có thể bỏ qua. Trong bối cảnh văn học KHVT phát triển mạnh mẽ
như hiện nay, số lượng luận văn thạc sĩ, tiến sĩ lấy "tiểu thuyết KHVT Trung
Quốc" làm đối tượng nghiên cứu hàng năm chỉ chiếm con số ít ỏi, khó có thể
tương xứng với tình hình phát triển của tiểu thuyết KHVT Trung Quốc hiện tại.
Đồng thời, từ năm 1986, Giải Ngân Hà (Galaxy Award) (trước đây là Giải
thưởng Ngân hà Khoa học Viễn tưởng Trung Quốc) đã khuyến khích nhiệt tình
sáng tác của đông đảo tác giả KHVT. Giải Ngân Hà, với tư cách là giải thưởng
danh dự cao nhất trong giới tiểu thuyết giả tưởng Trung Quốc, cũng là giải
thưởng tiểu thuyết KHVT duy nhất của Trung Quốc đại lục, các tác phẩm đoạt
giải đại diện cho trình độ sáng tác KHVT cao nhất của Trung Quốc đại lục. Tính
đến năm 2017, đã có 28 kỳ trao giải. Kỳ đầu tiên có giải hạng A, B và giải Trí
Tuệ Thụ (Wisdom Tree), từ kỳ thứ hai bắt đầu thiết lập giải Nhất, Nhì, Ba. Qua
28 kỳ, vô số tác phẩm xuất sắc đã xuất hiện, các nhà văn KHVT như Lưu Từ
Hân, Vương Tấn Khang, Hàn Tùng, Trần Thu Phàm, Hạ Giai, Đường Phi,
Trương Nhiễm, Hách Cảnh Phương... có tác phẩm nhiều lần đoạt giải trong và
ngoài nước. Có thể thấy, chất lượng tiểu thuyết KHVT Trung Quốc cũng thuộc
hàng đầu.
Tóm lại, tiểu thuyết KHVT Trung Quốc đã trở thành một trong những kênh
truyền bá văn hóa Trung Quốc ra thế giới, đã tạo được tiếng vang với các bộ
phận khác của tiểu thuyết KHVT thế giới. Trong khi đó, các tạp chí và nền tảng
KHVT trong nước nổi lên như nấm sau mưa, số lượng lớn các tác phẩm xuất sắc
liên tục xuất hiện, càng thúc đẩy sự phát triển của tiểu thuyết KHVT Trung
Quốc. Việc thành lập và phát triển thể loại KHVT không thể tách rời sự tìm tòi
và diễn giải của giới học thuật đối với hình thức văn học này ở thời điểm hiện
tại. Hiện nay, việc nâng cao sự quan tâm học thuật đối với tiểu thuyết KHVT
Trung Quốc, mở rộng nghiên cứu học thuật đa chiều về tiểu thuyết KHVT Trung
Quốc, sẽ có tác dụng thúc đẩy quan trọng đối với việc hệ thống hóa, lý luận hóa,
học thuật hóa và chuyên ngành hóa tiểu thuyết KHVT Trung Quốc như một hình
thức nghệ thuật.


