NGHIÊNCUGIAOVĂNHÓAVCHNGHĨAANHNG
LÀSẢNPHẨMCAQUÁTRÌNHHÒANHẬPTRONG
TIỂUTHUYT"MƯAĐỎ"VÀCHỦNGHĨAANHHÙNG
LÀSẢNPHẨMQUÁTRÌNHĐNGHÓATRONG
TRUYNNGẮN"NGƯỜITÌNHSÔNGTRÀBỒNG"
PhạmThịQuỳnhTrâm
DODSDXX25,
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:04/07/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:08/01/2026
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:22/01/2026
DOI:10.59266/houjs.2026.1112
Tómtắt:Nghiêncứunhằmmrađặcđiểmcủachủnghĩaanhhùngthôngquaphân
tíchnhânvậtHồngtrongtiểuthuyếtađỏcủaChuLaivàMaryAnneBelltrongtruyện
ngắnNgườitìnhsôngTràBồngcủaTimO’Brien.Bằngviệcápdụngphươngphápngônngữ
họcngữliệuvàphântíchnộidung,nghiêncứuchỉratínhanhhùngởnữgiớilàsảnphẩm
củanhữngquátrìnhvănhóakhácnhaunhữngbốicảnhkhácnhau.Cácquátrìnhnàybao
gồmquátrìnhhòanhậpvàquátrìnhđồnghóa,đượcthểhiệnthôngquasựbiếnđổivềngoại
hình,tâmlývàvaitròtrongchiếntranh.Kếtquảnghiêncứucóthểphụcvụchocácnghiên
cứuliênngành,quađómanglạihiểubiếtsâusắcnvềtácđộngcủachiếntranhđốivới
nạnnhânlàphụnữvàgópphầnphávỡđịnhkiếngiới,khuônmẫugiớiápđặtlênphụnữ.
Từkhóa:chủnghĩaanhhùng,đồnghóa,hòanhập,nữanhhùng
TrườngĐạihọcHàngHảiViệtNam
I.Đặtvấnđề
Q trình hình thành phát triển
của ch nghĩa anh hùng (CNAH) là quá
trìnhvậnđng,biếnđổiliêntục(Scheipers,
2014).Hìnhtượnganhhùng(AH)thayđổi
quacthikỳ:từcácbánthn,chiếnbinh
vớisứcmạnhphithườngtrongthầnthoi,
cvịthánh,kẻtửvìđạo,thầytusẵnsàng
hiếnngchoChúatrời,cácchínhkhách,
họcgiả,nghệsĩđạtthànhtựulớnđếnnhững
kẻmộngmơ,nổiloạnmuốnkhẳngđịnhcái
tôiđộcnhất.Trongđờithường,AHcònlà
nhữngngườinhdịđượctônvinhvìlòng
hàohiệp,sựtửtế,đấutranhvìcông
(Farley, 2011).Tuynhiênnhững hình ảnh
nàychyếugắnvinamgiới.cácxãhội
hậuhiệnđạiđãcôngnhậnvaitròcủaphụ
nữ,khôngthểphủnhậnrằngphụnữthường
bị phớt lờ hoặc đóng khung trong những
khuônmẫutruyềnthng(Frisk,2019).
Trongnghiêncứunày,CNAHtrong
vănhọcđượcđặtdướigócnhìnvềgiớivà
giaovănhóa,phávỡcáckhuônmẫugiới
lạchậuđặcbiệttrongchiếntranh,đồngthời
nhấn mạnh sự kc biệt u sắctrong tư
duyhoànthiệnđạođứcthôngquahòanhp
tậpthểcủaphươngĐôngvớisựpháhủy
tâmlý,khủnghoảnghiệnsinhcủaphương
Tây.Quađó,nghiêncứucungcấpcáinhìn
toàndiệnhơnvềvaitròcủanữgiớitrong
chiếntranh ngnhưtácđộng của chiến
tranhlêncácquátrìnhvănhóa(QTVH).
II.Cơsởlýthuyết
2.1.Chủnghĩaanhhùng
2.1.1.Kháiniệmvàđặcđiểm
AHthườnglàcácvĩnhân-những
nhânvậtquantrọngcótàinăngvàýchí
mạnhmẽ,mangđếncácchuyểnbiếnxã
hội hoặc đấu tranh cho những hạn chế
ápđặtlêncánhân(Frisk,2019).Họdám
liềumạngvìlýtưởngđạidiệncholợiích
chungởcấpđộcaohơnnhưchínhtrịhay
đạođức.AHcònđượcmôtảvớitínhtự
chủđạođức,tựtạoracácgiátrịcủariêng
mìnhthayvìchỉhànhđộngtheocácgiátrị
hội,thậmchíchệchớngkhỏicáccấu
trúcđạođứcđó(Scheipers,2014).
Đặc trưng cốt lõi củaAH là lòng
dũngcảmvàtinhthầndámhysinhthân
mình: sẵn lòng giúp đỡ người khác, bất
chấpnguycơthươngtíchhaythiệtmạng
-cấpđộcaonhấtcủalòngtrắcẩn,sựtử
tế, đồng cảm, lòng vị tha (Farley, 2011;
Frisk,2019).
2.1.2. Chủ nghĩa anh hùng trong
vănhóaphươngTâyvàphươngĐông
Sun(2024)sửdụnglýthuyếtvềtự
diễngiải(self-construal)đểchỉrasựkhác
biệtvềCNAHtronghainềnvănhóa:
VănhóaphươngTâykhuyếnkhích
tự diễn giải độc lập (independent self-
construal) với “ngã” (self) là duy nhất,
khác biệt. CNAH phương Tây thường
mang tính cá nhân, nhn mạnh sự phản
khángtrướcsaitrái,ápbứcvàđấutranh
vìcôngbằng.Ngượclại,vănhóaphương
Đông thúc đẩy diễn giải phụ thuộc lẫn
nhau(interdependentself-construal)trong
đócáitôiliênkếtvớicộngđồng.CNAH
phươngĐônglàhiệnthâncủachủnghĩa
tậpthể,đềcaolòngyêunước,nhấnmạnh
sựhòahợp,cânbằngvềđạođứctrongcác
mốiquanhệ(Shen,2025).Dùtươngđồng
về nguyên tắc đạo đức và hướng phát
triển,chúngkhácnhauvềgiátrịnềntảng,
khuônkhổhànhvi,độnglựcxãhộivàđúc
kếtmangtínhbiểutượng(Shen,2025).
2.1.3.Nữanhhùng
cmôhìnhnguyênmẫumôtảphụ
nữvớivaitròngườimẹ,ngườivợ,nàng
thơbịchỉtríchvìđịnhnghĩaphụnữdựa
trênvaitròvàkỳvọngtrongmốiquanhệ
với nam giới, trói buộc họ trong khung
kháiniệmvàquyếtđịnhvềmặtsinhhọc
(Frontgia, 1991; Frisk, 2019). Các mô
hìnhsau này bắtđầu côngnhậnnữAH,
cho rằng mỗi người đều có tiềm năng
trthànhAH vàcóquyềnlựachọn dựa
trênnhucầuvàmongmuốncủabảnthân
(Bolen&Steinem,1984).
NữAH ng dũng cảm và hysinh
nhưđànông(Frisk,2019),đạidiệnchomột
xãhộikhuyếnkhíchtínhđộclập,tựkhẳng
định,cũngphảiđốimặtvớicácnhiệmvụ,
trởngạivànguyhiểm.Thànhtựuđạtđược
làkiếnthức,sứcmạnhvàýthứcmớivềthế
mạnhvàquyềnlựccánhânsaukhikhám
phá,pháttriểnvàhợpnhấtcáckacạnh
củabảnthânvàomộtnhâncáchtoàndiện
vàphứctạp(Frontgia,1991).
2.2.Hòanhậpvàđồnghóa
Đồnghóa
Đồng hóa quá trình một chiều
trongđómộtnhóm/nềnvănhóathiểusố
trởnênơngđồngvớinhómđasốhoặc
hoàn toàn tự biến đổi,tiếp nhận cácgiá
trị,hànhvi,niềmtincủamộtnhómchiếm
ưuthếmàkhônggâyảnhhưởngđếnvăn
hóasởtại(Kivisto,2015).Quátrìnhnày
thườngdẫnđếnviệcđánhmấtbảnsắcvăn
hóabanđầu(Gordon,2015).Cácgiaiđoạn
củaquátrìnhđồnghóabaogồm:(1)hòa
nhậpvàocácmốiquanhệxãhộicơbản
vớinhómchiếmưuthế, (2) sựbiếnmất
củabảnsắcdântộchaybảnsắctậpthể,
(3)sựxóabỏbảnsắcdântộcchủquanhay
bảnsắccánhân(Morawska,2015).
2.2.2.Hòanhập
Hòa nhập là quá trình hai chiều
trongđóccánhân/nhómhợpnhấtvào
mộtxãhộikhácmàvẫngiữđượccácyếu
tốvănhóavàbảnsắcriêng;nềnvănhóa
sởtạivànềnvănathiểusốthíchnghi
ảnhhưởnglẫnnhau(Macleod,2021).
Chao và Moon (2005) cho rằng
trongquátrìnhhòanhập,cácbảnsắctập
thểđượccơcấutheobốncách:
-Bảnsắcthốngnhấtđưctạoratừsự
giaothoahoặckếthợpcácbảnsắc,trong
đónhómthiểusốvẫnduytrìcáctậpquán
vănhóa,ngônngữvàtínngưỡngriêng.
-Bảnsắcvănhóachđạotậptrung
vàobảnsắcchínhloitrừcbảnsắckhác
-Côngnhậntínhđadạngvềbảnsắc
nhómvàsápnhậpcácbảnsắcvănhóa.
- Phân tách các bản sắc văn hóa
khôngcóđiểmchungbịphântách.
III.Phươngphápnghiêncứu
3.1.Phươngphápnghiêncứu
Trong nghiên cu y, kỹ thuật
so sánh ngữ liệu từ chìa khóa trong
phươngphápngônngữhọcngữliệuđóng
vaitròchủđạo.Cụthể,dựatndữliệu
đầurađượctổnghợptừ41.227từtrong
NgườitìnhngTBồngvà149.046t
trongchương5,7,11,17,20,22,25,26,
38 đoạn kết trong Mưa đỏ, tần suất
xuấthiệncủatừ,cụmtừmôtảnhânvật
MaryAnneBellHồngđượcđolường
thông qua việc sử dụng 02 phần mềm
trựctuyếnWordFrequencyAnalyservà
WriteWords.Ngoàira,nghiêncứuphân
tíchvàsonhquátrìnhbiếnđổicủahai
nhân vật theo c phạm trù: giai đoạn,
cách thc, vai trò giới để tìm ra thông
điệpvềđốiợng.
3.2.Phươngtiệnnghiêncứu
Nghiên cứu sử dụng các ngữ liệu
nbảnsau:
(1)TiểuthuyếtMưađỏcủaChuLai
(NhàxuấtbảnQuânđộinhândân,2025)
(2) Truyện ngắnSweetheart of the
SongTraBongtrongtậptruyệnThethings
theycarriedcủaTimO’Brien(Nhàxuất
bảnHoughtonMiinHarcourt,2009)
(3) Bản dịch Người tình sông Trà
BồngtrongtậptruyệnNhữngthứhọmang
(NhàxuấtbảnVănhọc,2011)
IV.Kếtquảnghiêncứuvàthảoluận
Tiểu thuyết Mưa đỏ lấy bối cảnh
cuộc chiến bảo vệ Thành cổ Quảng Trị
m 1972. Hồng là sinh viên văn khoa
mộttrườngĐạihọctạiHuế,clạiviệc
họcđểvàomặttrận,làmnhiệmvụláiđò
đưabộđộivượtsôngkiêmytá.
Truyện ngắn Người tình sông Trà
Bồng kểlạitrảinghiệm thamgiachiến
tranh Việt Nam tại Quảng Ngãi (1968-
1970) của tác giả. Mary Anne Bell,
mườibảytuổi,mớitốtnghiệptrunghọc,
là người nh của sĩ quan quânyMark
Fossie,đưcđưasangViệtNamvàsống
cùng tại một trung tâm cu thương
trênvùngnúiphíaTâyChuLai,gầnlàng
TràBồng.
4.1.Sựthayđổivềngoạihình
Hainhânvậtnữchínhtronghaitácphẩmsởhữunhữngđặcđiểmngoạihìnhnổibật
sauđây:
Bảng1.Tầnsuấtxuấthiệntừ,cụmtừmiêutảngoạihìnhHồngvàMaryAnneBell
Nhânvật Từ,cụmtừ Từvị Từloại Tầnsuất
xuấthiện(%)
Sốlần
xuấthiện
Hồng
đẹp,xinhđẹp
vẻđẹp,cáiđẹp đẹp Danhtừ
nhtừ 0,01 
mắt,đôimắt,ánhmắt
nhìn,cáinhìn
mắt
nhìn
Danhtừ 0,01 
ng,dánghình ng Danhtừ 0,003
giọng,tiếngnói giọng
tiếng Danhtừ 0,003
Mary
Anne
Bell
culottes
sweater
jeans
ats
skirt
blouse
top
culottes
sweater
jean
at
skirt
blouse
top
Danhtừ 0,039 
sexy
pretty
young
cute
attractive
innocent,pure,
immature,naive
silly
friendly
sexy
pretty
young
cute
attractive
innocent,pure,
immature,naïve
silly
friendly
nhtừ 0,039 
eyes
stare
gazed
eye
stare
gaze
Danhtừ
Độngt 0,032 
voice
pitch
sound
voice
pitch
sound
Danhtừ 0,017
hair
blonde
hair
blonde Danhtừ 0,012
legs leg Danhtừ 0,007
complexion complexion Danhtừ 0,002
ctừngữchủđạo“đẹp”cùngđặc
tảđôimắtđượcsửdụngvớitầnsuấtlớn,
khônglặpđilặplạimàphảnánhsựbiến
đổiquatừnggiaiđoạn.
VớivẻđẹpÁĐôngvượtlênýthức
hệ,Hồnghiệnranhư“thiênsứ”,“đẹpđến
naolòng”-đâylànhữngtừngữmiêutả
mangtínhchấtlýởnghóavàlãngmạn
hóa,thiênvềcảmxúcvàsựngưỡngvọng.
Trải quadiễnbiến củacuộc chiến,nước
dacôchuyểnmàuxanhsạm,ơngmặt
tiềutụy,giọngtrầmhơn,thoángmệtmỏi,
đôimắtkhôngcòn“longlanh”mà“hun
hút”,“vờivợi”,“mênhmông”,chứađựng
“muộn phiền”; cô được “trận mạc” tôi
luyện, trui rèn, “đẹp ra”, “rắn rỏi hơn”.
Sự thay đổi này cho thấy sự kham khổ,
khốcliệt của chiến trưngnhưngkhông
độtngột,hoàntoànhaycóchủđíchmàlà
hệquảtấtyếucủachiếntranh.Hồngvẫn
chínhmìnhnhưngkiêncường,trưởng
thànhhơn.
Ngược lại, từ ngữ miêu tả Mary
mangtínhhiệnthựcvàcụthểthôngqua
các chi tiết vềngoại hình và trangphục
đậmchấtphươngTây,nhấnmạnhsựlạc
lõng giữa bối cảnh rừng rú chết chóc.
Từmộtthiếunữtrẻtrung,ngâythơ,hồn
nhiên, cô biến dị hoàn toàn: “đội mũ đi
rừng”,“mặcđồnhàbinhxanhlácâyđầy
bùnđất”,da “đennhẻmmuộithan”,“đi
chân đất”, “cắt tócngắn”, “đeo vòngcổ
bằnglưỡingười”.Đặcbiệt,cặpmắtxanh
dương, xanh lơ “ngời sáng” - đặc điểm
ngoạihìnhtiêubiểucủathiếunữphương
Tâytrởnên“trốngrỗng”,“vôcảm”,“thờ
ơ”, “màu xanh rừng già” a lẫn vào
khônggianrừnggiàViệtNam,cảnhbáo
vềbiếnđộngtrongtâmlýnhânvật.
4.2.Sựthayđổivềtâmlý
Nhân vật Hồng có tính nhất quán,
xuyên suốt tác phẩm: mạnh mẽ, cương
nghị,ngcảm(thẳngthắnphêphán,ánh
nhìntrựcdiện,khôngchịukhuấtphụcvà
sợhãitrướckẻ địch,ng dạc tuyênbố
mốiquan hệ, sánh vai nganghàng cùng
ngườiđànôngcủamình).Cácchitiếtđặc
tảđôimắt“chứacảlửavànước”,“cháy
ng một đốm lửa bên trong như không
thểdậptắt”thểhiệnnétđẹpmangcảtính
namvànữ,ơngvànhu-sựkếthợpgiữa
ýchíquậtcường,quyếttâm,khátvọngsục
sôivàcảmxúc,trựcgiác,phẩmchấtdịu
ng.Côvẫn giữđượcnét đẹptâmhồn
thuầnkhiếtvốncótrongchiếntranhkhốc
liệt, khiến đối phương cảm thấy “cảm
phục”và“yêuthương”.
Ngược lại, Mary thay đổi toàn
diện cực đoan từ một cô gái ngây
thơ, mộng dầnbị chiếntranh “nuốt
chửng”. Từ đầu, tiềm năng của sớm
được nhận ra: “không phải đứa con nít
rụtrènhút nhát”,thoải máitự nhiên”,
“tòmò”,“thôngminhsắcsảo”,ghinhớ
nhanh”, chú m”, “cọp cái thứ thiệt”,
“ruộtkhủnglong,ócchuộtnhắt”,“sẽhọc
ratrò”,họcchngngkhôngsợ
máu.NhữnglầnbỏđicùngđámNồi
Xanhrồitrởvềncứ,trảiquaxung
độtnộitâmdữdội,khôngthểgiấugiếm
sự“giảtạo”khicốtỏra“nhumì”,thuần
phục,trởnên“trốngrỗng”nhưhồnma
phảngphất.”Cuốicùng,côdứtkhoátlột
bỏcáivỏ,từchốiquayvềMỹ,chốibỏ
quákhứ,gốcrễvàmthấybảnngã“vô
cảm”,“nguyhiểm”,“sẵnsànggiếtchóc”
đếnmứckhôngainhậnra,thậmchíkinh
ngạc, khó hiểu sợ hãi. c cụm từ
“biếnmấtbêntrongchínhmình”,“không
trởlạihoàntoàn,khôngphảitoànbộả”,
“biếtcnhxácemlàai”,“tmnhậpsâu
hơnvàobíẩncủachínhmình”,mấthút
trongchínhmình”phảnánhrõnétham
muốn khám phá bản thân, thấu hiểu về
“ngã” - đặc trưng trong chủ nghĩa cá
nhânphươngy.Quátrìnhnàykhiếncô
dầntừbỏcácgiátrị,hànhvibanđầu,xóa
bỏbảnsắccánhânđểtiếpnhậnlốisống
hoangdã,bảnnăng,hòanhậphoàntoàn
vàoitrườngchiếntranh,khiếnnời
khác t thương, kinh hãi trước sự tha
hóangrợn.Đángchúý,chitiếtMary
“biếnmất”và“băngquaphíabênkia”có
thểhiểulàtquaranhgiớitâmlývà
ranhgiớivănhóađểtrởthành“mộtphần
củavùngđấtnày”.