1
ĐẶT VẤN ĐỀ
Hồ đào là một loài cây đa tác dụng, ngoài việc cho giá trị kinh tế cao về quả,
hạt, gỗ thì các thành phần của cây như: thân, cành, lá, rễ đều là những vị thuốc quan
trọng trong các bài thuốc cổ và thực tế sử dụng cũng đã ghi nhận những kết quả hết
sức khả quan. Hiện nay trên thế giới, các loại tinh dầu triết xuất từ cây và hạt Hồ
đào đang có nhiều ứng dụng rộng dãi trong nhiều lĩnh vực khác nhau đặc biệt trong
lĩnh vực y học. Hạt Hồ đào đang dần trở thành một loại thực phẩm chức năng mang
lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, nhiều công trình nghiên cứu gần đây tại Mỹ và Trung
Quốc đã chỉ rõ những hiệu quả bảo vệ sức khỏe của hạt Hồ đào.
Cây Hồ đào đã có lịch sử phát triển lâu đời tại Mỹ và Trung Quốc, nhưng ở
nước ta nó chỉ có phân bố hẹp tại một số tỉnh Lào Cai, Hà Giang, Cao Bằng và được
một số người dân trồng dải rác thành các cụm cây cá lẻ phục vụ mục tiêu lấy quả là
chính. Nhu cầu tiêu thụ hạt Hồ đào tại nước ta hiện nay ngày một tăng cao, do vị
ngon và lợi ích bảo vệ sức khỏe mà hạt Hồ đào mang lại. Phần lớn nhu cầu này
được đáp ứng bằng giải pháp nhập khẩu từ nước ngoài, chính vì vậy giá thành của
hạt Hồ đào tại nước ta là khá cao chưa phù hợp với mặt bằng thu nhập của người
dân. Vì vậy, vấn đề nghiên cứu phát triển loài Hồ đào cho một số tỉnh miền núi phía
Bắc là có giá trị cao về mặt khoa học cũng như ý nghĩa về mặt phát triển kinh tế xã
hội.
Xuất phát từ thực tế trên, tôi mạnh dạn lựa chọn và thực hiện đề tài nghiên
cứu: “Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống và ảnh hưởng của chế độ che bóng đến
sinh trưởng cây con Hồ đào trong giai đoạn Vườn ươm.”
Để thực hiện đề tài tốt nghiệp này tôi đã tham gia và là thành viên triển khai,
thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở “Nghiên cứu phát triển loài Hồ
đào (Juglans regia Linn) cho một số tỉnh miền núi phía Bắc” cùng với nhóm cán
bộ nghiên cứu của Viện Sinh thái rừng và Môi trường.
2
Chương 1
TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1. Ngoài nước
Nghiên cứu về hình thái phân loại
Theo Linn (1902), Hồ đào là loài cây lớn, có thể cao tới 30m; vỏ nhẵn và màu
tro. Lá dài tới 40cm, kép lông chim lẻ với 5-9 lá chét hình trái xoan nguyên, dài 6-
15 cm, rộng 3-6 cm, có gân giữa lồi ở mặt dưới. Hoa đơn tính, màu lục nhạt; hoa
đực xếp thành đuôi sóc thõng xuống; hoa cái xếp 2-5 cái ở cuối các nhánh. Quả
hạch to có vỏ ngoài màu lục và nạc, dễ hoá đen khi chà xát, vỏ quả trong hay vỏ của
hạch rất cứng, có 2 van bao lấy hạt với 2 lá mầm to, chia thuỳ và nhăn nheo như nếp
của óc động vật. Hoa ra vào tháng 5, quả tháng chín vào 9-10 [10]
Nghiên cứu về đặc tính sinh học, sinh thái và phân bố
Trong nhân có nước 17,59%, protid 11,05%, lipid 41,98%, chất dẫn xuất
26,50%, cellulose 1,30%, tro 1,60%. Nhân hạt chứa dầu mau khô gồm phần lớn là
các glycerid của acid linoleic và linolenic. Hạch rất giàu hydroxy-5-tryptamin. Nó
cũng giàu đồng và kẽm; còn có K, Mg, S, Fe, Ca và các vitamin A, B, C, P. Dầu hạt
óc chó có mùi đặc biệt dễ chịu nhưng dễ bị hôi.
Cây có nguồn gốc ở châu Á, thuần hoá từ lâu ở các vùng ôn đới ở Âu châu
(vùng Địa Trung Hải). Ở Trung Quốc Hồ đào được trồng chủ yếu ở các tỉnh phía
Nam như: Vân Nam, Quảng Đông, Quảng Tây,…
Nghiên cứu về vật hậu
Theo Linn, Hồ đào (Juglans regia Linn) có mùa ra hoa vào tháng 4 - 5, quả
chín vào tháng 9 -10.
Nghiên cứu về cấu trúc quần thể
Hồ đào (Juglans regia Linn)) ít khi mọc thuần loài thành từng đám, mà thường
mọc hỗn giao, dải rác trong rừng lá rộng thường xanh hay nửa rụng lá trên đất ẩm,
tầng dầy, mầu mỡ và thoát nước tốt với một số loài như Sấu (Dracontomelum
duperreanum), Sâng (Pometia pinnata),.... [8]
3
Một số kết quả nghiên cứu gần đây:
- Các nhà khoa học thuộc trường y, Đại học Marshall ở Huntington, bang
West Virginia (Mỹ) cho biết, việc ăn nhiều hạt óc chó có thể giúp phụ nữ giảm
được nguy cơ ung thư vú.
- Công trình nghiên cứu ở Boston (Hoa Kỳ), theo dõi cách ăn uống trong 17
năm của 21.500 Bác sĩ cho thấy những người có thói quen ăn hạt Hồ đào ít nhất 2
lần một tuần thấy giảm hẳn nguy cơ chết đột ngột vì cơn đau tim được 50% so với
những người không bao giờ ăn. Họ cũng giảm được 30% nguy cơ bị tắc nghẽn động
mạch vành tim – ít bị đau thắt ngực, hạt Hồ đào dồi dào axít béo giàu omega 3,
vitamin E, các chất polyphenol, manhê, kali những chất có tác dụng điều hòa huyết
áp.
- Theo Báo điện tử của Bộ Văn Hoá Thông tin trên Web site:
www.toquoc.gov.vn, ngày 17 tháng 1 năm 2007, hạt Hồ đào rất giàu axít béo
polyunsaturated (đây là một loại axít không có khả năng sinh cholesterol), giúp cho
các mạch máu mềm mại và khỏe mạnh. Hạt Hồ đào rất giàu Calories, chỉ cần mỗi
ngày ăn khoảng 5 hạt là có thể giúp cho cơ thể khoẻ mạnh, cường tráng. Một số
nghiên cứu đã chỉ ra rằng chỉ cần 1/3 tách nước ép từ quả Hồ đào đã đủ làm nên
một sự khác biệt lớn cho cơ thể, làm giảm nồng độ LDL (low-density lopoprotein)
xuống khoảng 12%.
- Hiện nay, người dân Trung Quốc đặc biệt là người cao tuổi rất thích ăn hạt
Hồ đào. Vì hạt Hồ đào là loại thức ăn giầu dinh dưỡng, bổ cả tinh thần và trí nhớ là
nguồn cung cấp axít béo omega 3, chất xơ, protein, vitamin, khoáng chất tự nhiên
tốt giúp giảm nguy cơ mắc bệnh béo phì, ung thư, tim mạch và tiểu đường.
1.2. Trong nước
Nghiên cứu về hình thái, phân loại
Theo các tài liệu nghiên cứu ở trong nước, Hồ đào là cây thân gỗ có chiều cao
trung bình từ 12 – 20m (đôi khi tới 30m); Vỏ cây màu nâu, có các vết nứt; Lá cây
có dạng lá phức, hình lông chim, mọc so le, viền ngoài của lá có hình răng cưa,
4
cuống lá chắc khoẻ, một nhánh có từ 5 - 7 lá đôi khi có 9 lá, không có lá kèm, lá
non có mầu nâu tía, khi trưởng thành có mầu xanh sáng; hoa có dạng đuôi sóc, dài
khoảng 15cm, hoa đực ở dạng đơn, hoa cái tạo thành từng cụm từ 3 - 9 hoa, thụ
phấn nhờ gió; quả Hồ đào hình tròn, có đường kính khoảng 5 cm, vỏ ngoài nhẵn,
ban đầu có mầu xanh sáng sau đó chuyển sang mầu nâu, trong vỏ quả là hạt, trong
hạt có một nhân lớn với mặt ngoài nhăn nheo như hình óc chó.
Hình 1.1: Một số hình ảnh các bộ phận của cây Hồ đào
Nghiên cứu về đặc tính sinh học, sinh thái và phân bố
Cây có nguồn gốc ở Châu Á, thuần hoá từ lâu ở các vùng ôn đới ở Âu châu
(vùng Địa Trung Hải). Ở Trung Quốc Hồ đào được trồng chủ yếu ở các tỉnh phía
Nam như: Vân Nam, Quảng Đông, Quảng Tây,… Ở nước ta cũng có trồng ở Lao
Cai (Sapa), Hà Giang (Phó Bảng, Đồng Văn) và Cao Bằng.
Nghiên cứu về cấu trúc quần thể
Hoa Hồ Đào
hình đuôi sóc
Hạt Hồ Đào
Quả Hồ Đào
Thân Cây Hồ Đào
Lá Cây Hồ Đào
Cây Hồ Đào
ở Sa Pa – Lào Cai
5
Theo kết quả điều tra của Viện Điều tra Quy hoạch rừng và Viện Khoa học
Lâm nghiệp Hồ đào (Juglans regia Linn) ít khi mọc thuần loài thành từng đám, mà
thường mọc hỗn giao, dải rác trong rừng lá rộng thường xanh hay nửa rụng lá trên
đất ẩm, tầng dầy, mầu mỡ và thoát nước tốt với một số loài như Sấu
(Dracontomelum duperreanum), Sâng (Pometia pinnata),....
Nghiên cứu về sinh trưởng ở vườn ươm và rừng trồng
Cho tới nay, mới chỉ có Hà Văn Huân Đại học Lâm nghiệp bước đầu nghiên
cứu thử nghiệm nhân giống loài Hồ đào(Juglans regia Linn) bằng nguồn hạt ngoại
nhập từ Trung Quốc và hom giâm lấy tại vườn Quốc gia Hoàng Liên – Sa Pa – Lào
Cai. Kết quả nghiên cứu thử nghiệm giâm hom vào hai thời điểm tháng 5 và tháng
10 cho thấy thời điểm giâm hom thích hợp đối với loài Hồ đào là tháng 10, vì toàn
bộ số hom giâm vào thời điểm tháng 5 đều chết sau 45 ngày. Tuy nhiên, kết quả
nhân giống từ hạt và giâm hom đều thu được tỉ lệ thành công không cao chỉ đạt xấp
xỉ 50%. Chưa có một cơ quan chức năng có thẩm quyền nào tiến hành nghiên cứu
và thử nghiệm trồng hai loài cây quý hiếm này một cách quy mô và bài bản.
Giá trị kinh tế của loài Hồ đào
Hồ đào là cây đa tác dụng, có giá trị cao, các bộ phận của cây đều có thể sử
dụng vào các mục đích khác nhau như:
Gỗ: rất nặng, cứng, bền, thớ gỗ dày, dễ đánh bóng bề mặt, dùng để đóng đồ
gia dụng, làm lớp dán mặt trang trí,…
Hạt: dùng để ăn thô hoặc làm nguyên liệu chế biến bánh, kẹo, kem có mùi vị
rất thơm ngon, hạt cũng có thể được nghiền nhỏ để làm gia vị. Trong hạt có hàm
lượng dầu cao, có mùi thơm dễ chịu dùng để nấu ăn hoặc trộn salát.
Nhựa: có hàm lượng đường cao dùng để sản xuất đường, sản xuất dược
phẩm,…
Lá: dùng để uống giống như trà, làm thuốc chữa bệnh,…
Vỏ cây: dùng để tách chiết các hợp chất như: Vitamin C,Tamin,… phần còn
lại dùng làm nhiên liệu đốt hoặc để sản xuất ethanol.
