1
B GIÁO DCĐÀO TO
ĐI HC ĐÀ NNG
PHM TH THÙY TRANG
NGHIÊN CU QUÁ TRÌNH LÊN MEN
AXIT GLUCONIC T R ĐƯNG
BNG ASPERGILLUS NIGER
Chuyên ngành: Công ngh Thc phm và Đ ung
Mã s: 60.54.02
TÓM TT LUN VĂN THC SĨ K THUT
Đà Nng, Năm 2012
2
Công trình ñưc hoàn thành ti
ĐI HC ĐÀ NNG
Ngưi hưng dn khoa hc: PGS. TS. Đng Minh Nht
Phn bin 1: GS. TS. Đào Hùng Cưng
Phn bin 2: PGS. TS. Lê Th Liên Thanh
Lun văn ñưc bo v trưc Hi ñng chm Lun văn tt nghip
thc sĩ k thut hp ti Đi hc Đà Nng vào ngày 17 tháng 11 năm
2012.
Có th tìm hiu lun văn ti:
Trung tâm Thông tin-Hc liu, Đi hc Đà Nng
Trung tâm Hc liu, Đi hc Đà Nng
3
M ĐU
1. TÍNH CP THIT CA Đ TÀI
Axit gluconic là mt axit hu cơ yu, ñưc phát hin ln ñu
tiên vào năm 1870 bi Hasiwetz và Habermann. Axit gluconic và các
mui gluconat trong t nhiên khá ph! bin do ñưc hình thành
t" quá trình oxy hóa glucose. Vào th k# th$ 18, axit này ít ñưc bit
ñn, tuy nhiên ngày nay axit gluconic ñang ñưc $ng d%ng rng rãi
trong nhi&u lĩnh v c như công ngh hóa hc, th c ph'm, dưc ph'm,
dt, luyn kim, thuc da, vt liu xây d ng nhi&u ngành công
nghip khác. H(ng năm trên th gii sn xut khong 50.000-100.000
tn axit gluconic t!ng tt c các loi mui gluconat khong
65.000-100.000 tn, trong ñó gm các loi mui như natri gluconat,
kali gluconat, canxi gluconat hay este glucono-δ-lacton cũng
nhng ph% gia th c ph'm ñưc ch$ng nhn an toàn khi s+ d%ng
M Châu Âu (theo C%c Qun Th c Ph'm Dưc Ph'm Hoa
K), ñưc s+ d%ng làm cht ñi&u v, ph% gia trong sn xut bánh
nưng, sa ñu nành, sa chua, phomat, bánh m.
Sn xut axit gluconic b(ng con ñưng vi sinh ñã ñưc nghiên
c$u $ng d%ng rng rãi trong nhi&u thp k# qua, trong ñó quá trình
lên men b(ng Aspergillus niger (A. niger) ñưc nghiên c$u s+ d%ng
nhi&u nht. A. niger rt ph! bin trong t nhiên có th tìm thy trên lá
khô, thm th c vt m%c nát, ñt, cây trng. A. niger tc ñ sinh
trưng phát trin nhanh, d- dàng phân lp các ñi&u kin thông
thưng, trong phòng thí nghim. Do kh năng sinh t!ng hp enzym
cao nên A. niger ñưc dùng rng rãi trong công nghip th c ph'm ñ
thu nhn các ch ph'm enzyme như amylase, protease, pectinase,
glucose oxydase,… các axit hu cơ như axit xitric, axit gluconic,
axit fumaric,....
4
Trên th gii, nghiên c$u sn xut axit gluconic ngày càng
ñưc quan tâm mnh m., glucose ñưc s+ d%ng ngun cacbon cho
hu ht các loài vi sinh vt sn xut axit gluconic, tuy nhiên ñ to ra
sn ph'm thương mi v"a ñm bo cht lưng v"a ñm bo hiu qu
kinh t cao thì nguyên liu ñóng vai trò ñc bit quan trng, mt
trong nhng ngun nguyên liu ñáp $ng các yu t trên chính r/
ñưng, vi ưu ñim ch$a 48-56% ñưng t!ng s, ñó là ngun cacbon
r0 ti&n, r/ ñưng hin nay là s l a chn hàng ñu c1a các nhà nghiên
c$u sn xut axit gluconic.
Theo báo cáo c1a Hip hi mía ñưng Vit Nam c nưc
khong 40 nhà máy sn xut ñưng, vi t!ng công sut 105.750 tn
mía/ngày, bình quân ñt khong 2.500 tn mía/ngày/nhà máy, lưng
r/ ñưng to ra chim 3-5% trng lưng ép, vì vy t!ng khi lưng r/
ñưng c1a c nưc rt ln, khong 3-5 tn/ngày. R/ ñưng mía còn
ñưc dùng làm nguyên liu trong công nghip lên men ñ sn xut
rưu, cn, dung môi axeton, sinh khi nm men, axit xitric, axit
lactic và glyxerin,... mt phn ñưc dùng làm th$c ăn gia súc.
Hin nay, Vit Nam chưa cơ s nào sn xut axit
gluconic, tt c axit gluconic hin có ñ&u phi nhp t" nưc ngoài vi
giá thành cao. vy, vic s+ d%ng axit này trong các ngành công
nghip nưc ta s. gp khó khăn v& mt giá thành cũng như chúng
ta s. không ch1 ñng ñưc ngun cung cp.
Xut phát t" nhng vn ñ& trên, chúng tôi th c hin ñ& tài
"Nghiên c u quá trình lên men axit gluconic t! r" ñư%ng b&ng
Aspergillus niger", nh(m kho sát các ñi&u kin lên men thích hp
cho quá trình sinh t!ng hp axit gluconic.
Đ& tài này th m ra thêm mt hưng trin vng cho vic
thu nhn axit gluconic t" ph% ph'm c1a quá trình sn xut, không
5
ch/ ý nghĩa v& kinh t còn m ra kh năng gii quyt các vn
ñ& v& cht lưng sn ph'm, các vn ñ& v& gii pháp k thut mt cách
hiu qu
2. MC TIÊU NGHIÊN CU
- Xác ñnh các thông s công ngh tt nht như: t/ l ging,
thi gian lên men, hàm lưng nitơ b! sung trong quá trình lên men.
- Đ& xut quy trình k thut lên men axit gluconic t" r/
ñưng b(ng ch1ng nm mc A. niger.
3. Đ'I TƯ(NG VÀ PHM VI NGHIÊN CU
- S+ d%ng r/ ñưng ñưc thu nhn công ty Đưng Kon
Tum ti Km 2, xã Vinh Quang, Thành ph Kon Tum, t/nh Kon Tum.
- Ch1ng nm mc A. niger ti phòng thí nghim khoa Hóa,
trưng Đi hc Bách Khoa, Đi hc Đà Nng.
- Nghiên c$u lên men axit gluconic t" r/ ñưng b(ng ch1ng
nm mc A. niger qui mô phòng thí nghim (PTN).
4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CU
- Phương pháp vt lý:
Xác ñnh nng ñ cht khô b(ng Bx k
- Phương pháp hóa hc:
Xác ñnh hàm lưng ñưng kh+ b(ng phương pháp Bectran
Xác ñnh hàm lưng nitơ t!ng b(ng phương pháp kjehldal.
- Phương pháp hóa lý:
Xác ñnh pH r/ ñưng và pH c1a môi trưng nuôi cy trưc và
sau lên men
Xác ñnh axit gluconic b(ng máy s2c ký l3ng hiu năng
- Phương pháp vi sinh:
Phương pháp hot hóa ging
Phương pháp lên men chìm.
6
- Phương pháp toán hc:
S+ d%ng quy hoch th c nghim toàn phn 3 yu t ñ kho
t nh hưng c1a các yu t thành phn ñn hàm lưng axit gluconic.
S+ d%ng phương pháp leo dc ñ ti ưu hóa các yu t nh
hưng.
5. Ý NGHĨA KHOA HC CA Đ TÀI
- Xác ñnh mt s thành phn hóa hc trong r/ ñưng và hàm
lưng axit gluconic b(ng các phương pháp (PP) phân tích hin ñi.
- Xác ñnh ñi&u kin lên men tt nht thu ñưc hàm lưng
axit gluconic cao nht.
- Xây d ng ñưc quy trình lên men gluconic t" r/ ñưng
quy mô PTN.
6. Ý NGHĨA TH*C TI+N CA Đ TÀI
- Nghiên c$u này ñã giúp s+ d%ng ph ph'm c1a quá trình
sn xut ñưng to ra ngun nguyên liu chính sn xut axit
gluconic, mang li li ích kinh t cho các nhà sn xut ñưng.
- Gim lưng axit gluconic ngoi nhp, ch1 ñng sn xut.
- M rng $ng d%ng công ngh sinh hc trong công ngh
th c ph'm và mt s lĩnh v c khác.
7. CU TRÚC LUN VĂN
Ngoài phn m ñu, kt lun, tài liu tham kho ph% l%c,
trong lun văn gm có các chương như sau :
Chương 1: T!ng quan
Chương 2: Đi tưng và phương pháp nghiên c$u
Chương 3: Kt qu và tho lun
7
CHƯƠNG 1
T,NG QUAN
1.1. AXIT GLUCONIC
1.1.1. Gi-i thiu v. axit gluconic
Axit gluconic mt axit hu cơ yu, tính sát khu'n,
không bay hơi, không ñc, không có tính ăn mòn, có ngun gc t" β-
D-glucose to thành bi mt phn $ng oxy hóa dưi xúc tác c1a
enzym glucose oxidase. Axit gluconic mt t nhiên trong các loi
qu, mt ong, trà kombucha (nm hng trà) và rưu vang.
Trong công nghip th c ph'm axit gluconic ñưc s+ d%ng
như mt cht ñi&u v, nó có kh năng to ra hương v chua du nh5
ñưc s+ d%ng như mt ph% gia ñi&u ch/nh v chua (E574) dùng cho
các sn ph'm như rưu vang, nưc ép trái cây, sa chua,.…
Tên khoa hc:
(2R,3S,4R,5R)-2,3,4,5,6-pentahyñroxyhexanoic axit
1.1.2. C/u t0o c1a axit gluconic
Axit gluconic là mt hp cht hu cơ có công th$c phân t+
C
6
H
12
O
7
, công th$c cu to là:
Hình 1.1. C
u to phân t axit gluconic
8
Axit gluconic có cu trúc hoá hc bao gm mt chu6i sáu
cacbon vi năm nhóm hydroxyl kt thúc b(ng mt nhóm ch$c
cacboxyl (-COOH). Trong dung dch nưc nng ñ 1/1000 axit
cacboxylic pH gn trung tính, axit cacboxylic này to ra các ion
gluconat các mui c1a axit gluconic gi chung các gluconat.
Khi hòa tan trong nưc axit nhanh chóng chuyn sang trng thái cân
b(ng ñng vi vòng glucono-δ-lacton, làm cho dung dch tr thành
h6n hp c1a axit vi glucono-δ-lacton.
1.1.3. Tính ch/t c1a axit gluconic và mui gluconat
1.1.4. L2ch s3 phát tri4n axit gluconic
1.1.5. ng d5ng c1a axit gluconic và mui gluconat
1.1.6. S6n xu/t axit gluconic và mui gluconat
1.1.6.1. Sn xut axit gluconic t enzyme glucose oxidase
1.1.6.2. Sn xut axit gluconic t vi khun
1.1.6.3. Sn xut axit gluconic t A. niger và Penicillium luteum
Axit gluconic
Hình 1.2. Sơ ñ chuyn hóa glucose thành axit gluconic bi A. niger
C
6
H
12
O
6
+ H
2
O + O
2
C
6
H
12
O
7
+ H
2
O
2
9
1.2. CƠ S QUÁ TRÌNH LÊN MEN AXIT GLUCONIC
1.2.1. Gi-i thiu v. Aspergillus niger
1.2.2. Các phương pháp lên men
1.2.2.1. Phương pháp lên men b mt
1.2.2.2. Phương pháp lên men b sâu
1.2.3. S sinh trư8ng và phát tri4n c1a vi sinh v9t trong ñi.u kin
ni c/y tĩnh
1.2.3.1. Pha m ñu (pha tim phát)
1.2.3.2. Pha logarit (pha lũy tin)
1.2.3.3. Pha n ñnh (pha n bng)
1.2.3.4. Pha t vong
1.2.4. Các y;u t 6nh hư8ng ñ;n quá tnh lên men axit gluconic
1.2.4.1. nh hưng ca cacbon
1.2.4.2. nh hưng ca nitơ
1.2.4.3. nh hưng ca thi gian
1.2.4.4. nh hưng ca oxy
1.2.4.5. nh hưng ca nhit ñ
1.2.4.6. nh hưng ca PH
1.2.4.7. nh hưng ca t l ging
1.3. NGUYÊN LI<U R ĐƯNG
1.3.1. Gi-i thiu nguyên liu r" ñư%ng
1.3.2. M5c ñích c1a x3 lý r" ñư%ng trư-c khi lên men
1.4. TÌNH HÌNH NGHIÊN CU AXIT GLUCONIC VI<T
NAM VÀ TRÊN TH GI=I
1.4.1. Các công trình nghiên c u trong nư-c
1.4.2. Các công trình nghiên c u nư-c ngoài
10
CHƯƠNG 2
Đ'I TƯ(NG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CU
2.1. Đ'I TƯ(NG NGHIÊN CU
2.1.1. R" ñư%ng
R/ ñưng ly t" công ty Đưng Kon Tum ñưc x+ lý
trong phòng thí nghim trưc khi n men. R/ ñưng ñưc pha loãng
vi t# l r/ ñưng:nưc 2:1 kg/kg, tin hành x+ nhit 85-90
o
C
trong thi gian 45-60 phút, ñi&u kin này hu ht các tp khu'n ñ&u
b tiêu dit. Sau khi x+ nhit tin hành ly tâm nguyên liu 8
o
C, tc
ñ 5500 vòng/phút, thi gian 30 phút, tách các cht không hòa tan
các cht keo ra kh3i r/ ñưng. Kt thúc quá trình x+r/ ñưng ñưc
bo qun 4
o
C.
2.1.2. Ch1ng vi sinh v9t
Ch1ng nm mc A. niger ñưc nuôi cy gi ging ti
PTN khoa Hóa, trưng Đi hc Bách Khoa, Đi hc Đà Nng.
2.2. HÓA CHT VÀ THIT B
2.2.1. Hóa ch/t
2.2.2. Thi;t b2
2.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CU
2.3.1. Phương pháp v9t lý
2.3.2. Phương pháp hóa lý
2.3.3. Phương pháp hóa h>c
2.3.4. Phương pháp vi sinh
2.3.5 Phương pháp toán h>c