Nguyªn t¾c vμ ph−¬ng ph¸p thÈm ®Þnh gi¸
Nh©n lo¹i ®ang sèng trong ®iÒu kiÖn “nguån lùc cã giíi h¹n”. Kinh tÕ thÞ tr−êng
lu«n h−íng tíi viÖc sö dông hiÖu qu¶ nhÊt c¸c nguån lùc s½n cã. ChÝnh ®iÒu nµy ®· thóc
®Èy sù ph©n c«ng lao ®éng trong nÒn s¶n xuÊt hµng ho¸, ®ång thêi còng lµ t¸c nh©n lín
lµm cho ph©n c«ng lao ®éng ngµy cµng s©u s¾c h¬n, vµ mét trong nh÷ng kÕt qu¶ næi bËt
cña qu¸ tr×nh nµy lµ sù xuÊt hiÖn hµng lo¹t nghÒ nghiÖp míi, trong ®ã cã nghÒ thÈm ®Þnh
gi¸. ë ®©y chóng t«i muèn nãi ®Õn sù xuÊt hiÖn nghÒ thÈm ®Þnh gi¸ chø kh«ng ph¶i lµ
c«ng viÖc thÈm ®Þnh gi¸; bëi, nÕu nãi ®Õn c«ng viÖc thÈm ®Þnh gi¸ cã lÏ ®· xuÊt hiÖn tõ rÊt
l©u, nh−ng nãi ®Õn nghÒ thÈm ®Þnh gi¸ th× l¹i chØ míi b¾t ®Çu.
Chóng ta th−êng quan niÖm r»ng: mét c«ng viÖc trë thµnh mét nghÒ nghiÖp khi ®¸p
øng ®−îc c¸c ®iÒu kiÖn sau: thø nhÊt, c«ng viÖc ®ã ®−îc mäi ng−êi cÇn, nh−ng mäi ng−êi
l¹i kh«ng thÓ tù lµm ®−îc hoÆc nÕu cã lµm ®−îc th× còng kh«ng hiÖu qu¶ hoÆc kh«ng cã
®ñ thêi gian ®Ó lµm vµ ng−êi ta s½n sµng tr¶ tiÒn cho nh÷ng ai cã thÓ lµm tèt c«ng viÖc ®ã;
thø hai, c«ng viÖc ®ã ®ßi hái tÝnh chuyªn m«n cao, kh«ng cã chuyªn m«n th× kh«ng thÓ
lµm tèt ®−îc vµ ng−êi ta chØ tr¶ tiÒn cho nh÷ng ng−êi ®· ®−îc x· héi thõa nhËn lµ cã n¨ng
lùc vÒ mÆt chuyªn m«n (cã ph−¬ng ph¸p, bÝ quyÕt hoµn thµnh c«ng viÖc mét c¸ch nhanh
nhÊt vµ tèt nhÊt)- n¨ng lùc chuyªn m«n lµ c¬ së cña viÖc h×nh thµnh tÝnh chuyªn nghiÖp;
thø ba, cã sù xuÊt hiÖn c¸c tæ chøc, trong ®ã tËp hîp nh÷ng ng−êi lµm c«ng viÖc ®ã, c¸c
tæ chøc nµy võa mang tÝnh chÊt cña mét tæ chøc ngµnh nghÒ, võa mang tÝnh chÊt cña mét
tæ chøc cã nghÜa vô vÒ mÆt ph¸p lý ®¶m b¶o uy tÝn hµnh nghÒ… Víi nghÒ thÈm ®Þnh gi¸
còng thÕ, cïng víi sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng th× nhu cÇu vÒ thÈm ®Þnh gi¸
(mua b¸n, cÇm cè, thÕ chÊp, ®Çu t−, b¶o hiÓm, tÝnh thuÕ…) còng ngµy mét t¨ng theo. Bªn
c¹nh ®ã, chÝnh sù phøc t¹p trong ®èi t−îng thÈm ®Þnh gi¸, còng nh− gi¸ trÞ rÊt lín cña c¸c
tµi s¶n thÈm ®Þnh gi¸ ®· lµm cho ho¹t ®éng thÈm ®Þnh gi¸ trë lªn hÕt søc khã kh¨n, muèn
lµm tèt cÇn ph¶i ®−îc ®µo t¹o bµi b¶n (hiÖn nay ë hÇu hÕt c¸c n−íc vµ ngay c¶ ViÖt Nam,
muèn hµnh nghÒ thÈm ®Þnh gi¸ ph¶i cã thÎ ThÈm ®Þnh viªn). Thªm vµo ®ã, ®Ó ®¶m b¶o sù
ph¸t triÓn cña ngµnh nghÒ, ®¶m b¶o uy tÝn ho¹t ®éng, còng nh− ®¶m b¶o sù thèng nhÊt
t−¬ng ®èi trong ho¹t ®éng thÈm ®Þnh gi¸… ®· lµm xuÊt hiÖn c¸c tæ chøc cña c¸c nhµ thÈm
®Þnh gi¸ chuyªn nghiÖp: tÇm cì quèc tÕ (Uû ban ThÈm ®Þnh gi¸ quèc tÕ- IVSC- thµnh lËp
n¨m 1981), c¸c tæ chøc thÈm ®Þnh gi¸ khu vùc (Héi nh÷ng ng−êi ThÈm ®Þnh gi¸ Ch©u ©u-
TEGOVA- thµnh lËp n¨m 1977, HiÖp héi nh÷ng ng−êi thÈm ®Þnh gi¸ c¸c n−íc ASEAN-
AVA- thµnh lËp n¨m 1981…).
ë ViÖt Nam, ho¹t ®éng thÈm ®Þnh gi¸ còng ®· cã nh÷ng b−íc ph¸t triÓn nhÊt ®Þnh.
N¨m 1997, chóng ta gia nhËp HiÖp héi nh÷ng ng−êi thÈm ®Þnh gi¸ c¸c n−íc ASEAN;
n¨m 1998 trë thµnh “thµnh viªn th«ng tÊn” cña Uû ban ThÈm ®Þnh gi¸ quèc tÕ; ngµy
8/5/2002 Uû ban Th−êng vô Quèc héi th«ng qua Ph¸p lÖnh gi¸ trong ®ã dµnh Môc 3,
gåm 6 ®iÒu quy ®Þnh cô thÓ ®èi víi ho¹t ®éng thÈm ®Þnh gi¸; ngµy 3/8/2005 ChÝnh phñ
ban hµnh NghÞ ®Þnh 101/2005/N§-CP vÒ ThÈm ®Þnh gi¸; ngoµi ra Bé Tµi chÝnh còng ®·
ban hµnh hµng lo¹t QuyÕt ®Þnh liªn quan ®Õn thÈm ®Þnh gi¸: QuyÕt ®Þnh sè 21/2004/Q§-
BTC, ngµy 24 th¸ng 02 n¨m 2004 vÒ viÖc ban hµnh quy chÕ cÊp, sö dông vµ qu¶n lý ThÎ
thÈm ®Þnh viªn vÒ gi¸; QuyÕt ®Þnh sè 24/2005/Q§-BTC, ngµy 18 th¸ng 4 n¨m 2005 vÒ
viÖc ban hµnh 3 tiªu chuÈn thÈm ®Þnh gi¸ ViÖt Nam (tiªu chuÈn 01, 03 vµ 04) vµ QuyÕt
®Þnh sè 77/2005/Q§-BTC, ngµy 01 th¸ng 11 n¨m 2005 vÒ viÖc ban hµnh 3 tiªu chuÈn
thÈm ®Þnh gi¸ ViÖt Nam ®ît 2 (tiªu chuÈn 02, 05 vµ 06). Thªm vµo ®ã, c¸c tæ chøc cã
chøc n¨ng thÈm ®Þnh gi¸ còng liªn tôc ®−îc thµnh lËp vµ ®i vµo ho¹t ®éng (c¸c tØnh, thµnh
phè trùc thuéc Trung −¬ng ®Òu cã trung t©m thÈm ®Þnh gi¸, ngoµi ra cßn v« sè c¸c doanh
nghiÖp cã chøc n¨ng thÈm ®Þnh gi¸ ®−îc thµnh lËp míi)… Tõ ®ã cã thÓ thÊy, thÞ tr−êng
thÈm ®Þnh gi¸ b−íc ®Çu cã nh÷ng chuyÓn biÕn theo h−íng tÝch cùc.
I. Mét sè kh¸i niÖm c¬ b¶n
1. Tµi s¶n
- Theo chuÈn mùc KÕ to¸n quèc tÕ: tµi s¶n lµ nguån lùc do doanh nghiÖp kiÓm so¸t,
lµ kÕt qu¶ cña nh÷ng ho¹t ®éng trong qu¸ khø, mµ tõ ®ã mét sè lîi Ých kinh tÕ trong t−¬ng
lai cã thÓ dù kiÕn tr−íc mét c¸ch hîp lý.
- ChuÈn mùc kÕ to¸n ViÖt Nam sè 4 ban hµnh kÌm theo QuyÕt ®Þnh sè 149 ra
ngµy 31/12/2001 cña Bé tr−ëng Bé Tµi ChÝnh:
"Tµi s¶n: lµ mét nguån lùc:
(a) Doanh nghiÖp kiÓm so¸t ®−îc;
(b) Dù tÝnh ®em l¹i lîi Ých kinh tÕ trong t−¬ng lai cho doanh nghiÖp".
- Theo nghÜa chung nhÊt: tµi s¶n lµ cña c¶i vËt chÊt hoÆc tinh thÇn cã gi¸ trÞ ®èi víi
chñ së h÷u (ViÖn ng«n ng÷ häc, Tõ ®iÓn TiÕng ViÖt, NXB §µ n½ng, n¨m 2003, tr.884).
Nh»m ®¸p øng c¸c yªu cÇu trong ®êi sèng kinh tÕ - x· héi nãi chung, trong qu¶n lý
nãi riªng, ng−êi ta cã nhiÒu c¸ch ph©n biÖt c¸c lo¹i tµi s¶n:
- Theo h×nh th¸i biÓu hiÖn: tµi s¶n h÷u h×nh vµ tµi s¶n v« h×nh.
- Theo tÝnh chÊt së h÷u: tµi s¶n c«ng céng vµ tµi s¶n c¸ nh©n.
- Theo kh¶ n¨ng trao ®æi: hµng hãa vµ phi hµng hãa.
- Theo kh¶ n¨ng di dêi: ®éng s¶n vµ bÊt ®éng s¶n.
- Theo ®Æc ®iÓm lu©n chuyÓn: tµi s¶n cè ®Þnh vµ tµi s¶n l−u ®éng
2. QuyÒn së h÷u
QuyÒn së h÷u, gåm: quyÒn chiÕm h÷u, quyÒn sö dông vµ quyÒn ®Þnh ®o¹t.
- QuyÒn chiÕm h÷u: lµ quyÒn ®−îc n¾m gi÷, qu¶n lý tµi s¶n.
- QuyÒn sö dông: lµ quyÒn khai th¸c nh÷ng c«ng dông h÷u Ých cña tµi s¶n, quyÒn
®−îc h−ëng nh÷ng lîi Ých mµ tµi s¶n cã thÓ mang l¹i.
- QuyÒn ®Þnh ®o¹t: lµ quyÒn ®−îc chuyÓn giao sù së h÷u, trao ®æi, biÕu, tÆng, cho,
cho vay, ®Ó thõa kÕ... hoÆc kh«ng thùc hiÖn c¸c quyÒn ®ã.
QuyÒn cña chñ thÓ ®èi víi tµi s¶n lµ sù quy ®Þnh vÒ mÆt ph¸p lý, cho phÐp chñ thÓ
khai th¸c nh÷ng lîi Ých mµ tµi s¶n cã thÓ mang l¹i. QuyÒn cña chñ thÓ ®èi víi tµi s¶n mµ
cµng lín th× kh¶ n¨ng khai th¸c ®−îc nhiÒu lîi Ých tõ tµi s¶n cµng cao. V× vËy, khi thÈm
®Þnh gi¸, cÇn ph¶i xem xÐt ®Õn quyÒn cña chñ thÓ nãi chung, quyÒn së h÷u tµi s¶n nãi
riªng hay nãi c¸ch kh¸c lµ xem xÐt ®Õn t×nh tr¹ng ph¸p lý cña tµi s¶n.
3. Gi¸ trÞ
Gi¸ trÞ tµi s¶n biÓu hiÖn b»ng tiÒn vÒ nh÷ng lîi Ých mµ tµi s¶n mang
l¹i cho chñ thÓ nµo ®ã t¹i mét thêi ®iÓm nhÊt ®Þnh .
Gi¸ trÞ cña hµng ho¸ dÞch vô ®−îc t¹o vµ duy tr× bëi mèi quan hÖ cña 4
yÕu tè g¾n liÒn víi nhau: tÝnh h÷u Ých; tÝnh khan hiÕm; cã nhu cÇu vµ tÝnh cã
thÓ chuyÓn giao. ThiÕu mét trong 4 yÐu tè ®ã th× gi¸ trÞ thÞ tr−êng cña mét
hµng ho¸ ®ã kh«ng tån t¹i
- TÝnh h÷u Ých cña tµi s¶n thÓ hiÖn ë gi¸ trÞ sö dông cña tµi s¶n, hµng
ho¸ dÞch vô cã kh¶ n¨ng tho¶ m·n nhu cÇu cña con ng−êi. TÝnh h÷u Ých lµ
mét trong nh÷ng ®Æc tÝnh, mét yÕu tè c¬ b¶n lµm cho tµi s¶n trë nªn cã gi¸
trÞ. NÕu mét tµi s¶n, hµng ho¸ chØ cã tÝnh h÷u Ých, nh−ng kh«ng cã tÝnh khan
hiÕm vµ cã thÓ chuyÓn giao th× gi¸ trÞ trao ®æi còng kh«ng tån t¹i.
§èi víi tõng lo¹i tµi s¶n tÝnh h÷u Ých cã sù kh¸c nhau. VÝ dô ®èi víi
cïng mét lo¹i bÊt ®éng s¶n tÝnh h÷u Ých còng cã thÓ kh¸c nhau, cã thÓ lµm
nhµ ë, v¨n phßng hoÆc cöa hµng. TÝnh h÷u Ých (gi¸ trÞ sö dông) cña tµi s¶n nã
quyÕt ®Þnh ®Õn gi¸ trÞ cña tµi s¶n.
- TÝnh khan hiÕm cña tµi s¶n, hµng ho¸ thÓ hiÖn ë kh¶ n¨ng cung øng
kh«ng ®¸p øng ®Çy ®ñ nhu cÇu cã kh¶ n¨ng thanh to¸n trªn thÞ tr−êng t¹i thêi
®iÓm hay mét thêi kú nµo ®ã. TÝnh khan hiÕm quyÕt ®Þnh tíi gi¸ trÞ cña tµi
s¶n vµ cã tÝnh t−¬ng ®èi. Trªn thÞ tr−êng sù khan hiÕm cña tµi s¶n, hµng ho¸
sÏ cã gi¸ c¹nh tranh cao h¬n .
- TÝnh cã nhu cÇu nghÜa lµ tµi s¶n ®ã cÇn thiÕt cho ®èi t−îng sö dông.
§©y lµ mét kh¸i niÖm kinh tÕ chØ sù cÇn thiÕt, h÷u Ých nh−ng cã kh¶ n¨ng
tho· m·n nhu cÇu trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng, ®ã lµ nhu cÇu cã kh¶ n¨ng
thanh to¸n, hay cÇu cña thÞ tr−êng
Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng cÇu lu«n tû lÖ thuËn víi gi¸ trÞ cña tµi s¶n,
hµng ho¸ trong ®iÒu kiÖn nguån cung kh«ng thay ®æi. Nh− vËy gi¸ trÞ cña tµi
s¶n, hµng ho¸ t¨ng khi nhu cÇu t¨ng vµ ng−îc l¹i
- TÝnh cã thÓ chuyÓn giao lµ mét ®iÒu kiÖn quan träng trong mét nÒn
kinh tÕ cã chñ së h÷u kh¸c nhau (cã nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ), lµ mét yªu cÇu
cã tÝnh ph¸p lý. §©y lµ mét ®Æc tÝnh rÊt quan träng cña gi¸ trÞ ®èi víi tµi s¶n,
®Æc biÖt ®èi víi bÊt ®éng s¶n. Sù chuyÓn giao kh«ng cã nghÜa lµ sù di chuyÓn vÒ
®Þa ®iÓm, vÒ vËt chÊt mµ lµ sù chuyÓn giao vÒ quyÒn së h÷u, quyÒn sö dông cña
tµi s¶n.
4. ThÈm ®Þnh gi¸
- Theo tõ ®iÓn Oxford: "ThÈm ®Þnh gi¸ (valuation) lµ sù −íc tÝnh trÞ gi¸ b»ng tiÒn
cña mét vËt, cña mét tµi s¶n", "lµ sù −íc tÝnh gi¸ trÞ hiÖn hµnh cña tµi s¶n trong kinh
doanh".
- Theo Gi¸o s− W.Seabrooke - ViÖn §¹i häc Portsmouth V−¬ng quèc Anh: "ThÈm
®Þnh gi¸ lµ sù −íc tÝnh vÒ gi¸ trÞ c¸c quyÒn së h÷u tµi s¶n cô thÓ b»ng h×nh th¸i tiÒn tÖ
cho mét môc ®Ých ®· ®−îc x¸c ®Þnh râ".
- Theo Fred Peter Marrone - Gi¸m ®èc Maketing cña AVO (HiÖp héi thÈm ®Þnh gi¸
Austraylia) tr×nh bµy trong líp båi d−ìng nghiÖp vô thÈm ®Þnh gi¸ t¹i Thµnh phè Hå ChÝ
Minh ngµy 25/05/1999: “ThÈm ®Þnh gi¸ lµ viÖc x¸c ®Þnh gi¸ trÞ cña bÊt ®éng s¶n t¹i mét
thêi ®iÓm, cã tÝnh ®Õn b¶n chÊt cña bÊt ®éng s¶n vµ môc ®Ých cña thÈm ®Þnh gi¸. Do vËy,
thÈm ®Þnh gi¸ lµ ¸p dông c¸c d÷ kiÖn thÞ tr−êng so s¸nh mµ b¹n thu thËp ®−îc vµ ph©n
tÝch, sau ®ã so s¸nh víi tµi s¶n ®−îc thÈm ®Þnh gi¸ ®Ó h×nh thµnh gi¸ trÞ cña chóng”.
Fred Peter Marrone còng cho r»ng: thÈm ®Þnh gi¸ th−êng ®−îc m« t¶ nh− mét "khoa
häc kh«ng chÝnh x¸c". Nã ®−îc x¸c ®Þnh lµ mét khoa häc v× nã dùa vµo c«ng viÖc ph©n
tÝch. Nã "kh«ng chÝnh x¸c" v× nã chØ ®−îc xem nh− mét ý kiÕn cho ®Õn khi giao dÞch x¶y
ra, kh«ng ph¶i lµ mét thùc tÕ ®−îc chøng minh.
- Theo Gi¸o s− Lim Lan Yuan - Gi¶ng viªn Tr−êng X©y dùng vµ bÊt ®éng s¶n - §¹i
häc Quèc gia Singapore: “ThÈm ®Þnh gi¸ lµ mét nghÖ thuËt hay khoa häc vÒ −íc tÝnh gi¸
trÞ cho mét môc ®Ých cô thÓ, cña mét tµi s¶n cô thÓ, t¹i mét thêi ®iÓm, cã c©n nh¾c ®Õn tÊt
c¶ ®Æc ®iÓm cña tµi s¶n, còng nh− xem xÐt tÊt c¶ c¸c yÕu tè kinh tÕ c¨n b¶n cña thÞ
tr−êng, bao gåm c¸c lo¹i ®Çu t− lùa chän”.
- Ph¸p lÖnh gi¸ cña ViÖt Nam c«ng bè ngµy 08/05/2002 ®Þnh nghÜa: "ThÈm ®Þnh gi¸
lµ viÖc ®¸nh gi¸ hay ®¸nh gi¸ l¹i gi¸ trÞ cña tµi s¶n phï hîp víi thÞ tr−êng t¹i mét ®Þa
®iÓm, thêi ®iÓm nhÊt ®Þnh theo tiªu chuÈn cña ViÖt Nam hoÆc th«ng lÖ Quèc tÕ".
MÆc dï cã thÓ cßn nhiÒu ®Þnh nghÜa kh¸c, song nh÷ng nÐt ®Æc tr−ng c¬ b¶n cña
thÈm ®Þnh gi¸ cÇn ®−îc thõa nhËn, lµ:
- ThÈm ®Þnh gi¸ lµ c«ng viÖc −íc tÝnh.
- ThÈm ®Þnh gi¸ lµ ho¹t ®éng ®ßi hái tÝnh chuyªn m«n.
- Gi¸ trÞ cña tµi s¶n ®−îc tÝnh b»ng tiÒn.
- Tµi s¶n ®−îc ®Þnh gi¸ cã thÓ lµ bÊt kú tµi s¶n nµo, song chñ yÕu lµ B§S.
- X¸c ®Þnh t¹i mét thêi ®iÓm cô thÓ.
- X¸c ®Þnh cho mét môc ®Ých nhÊt ®Þnh.
- D÷ liÖu sö dông trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp liªn quan ®Õn thÞ tr−êng.
§Ó kh¸i qu¸t mét c¸ch ®Çy ®ñ vµ râ rµng nh÷ng ®Æc tr−ng nªu trªn, cÇn ph¶i cã mét
kh¸i niÖm mang t×nh tæng qu¸t sau:
"ThÈm ®Þnh gi¸ lµ viÖc −íc tÝnh b»ng tiÒn víi ®é tin cËy cao nhÊt vÒ
lîi Ých mµ tµi s¶n cã thÓ mang l¹i cho chñ thÓ nµo ®ã t¹i mét thêi ®iÓm
nhÊt ®Þnh".
5. Gi¸ trÞ thÞ tr−êng
Gi¸ trÞ thÞ tr−êng cña mét tµi s¶n lµ møc gi¸ −íc tÝnh sÏ ®−îc mua b¸n trªn thÞ
tr−êng vµo thêi ®iÓm thÈm ®Þnh gi¸, gi÷a mét bªn lµ ng−êi mua s½n sµng mua vµ mét bªn
lµ ng−êi b¸n s½n sµng b¸n, trong mét giao dÞch mua b¸n kh¸ch quan vµ ®éc lËp, trong
®iÒu kiÖn th−¬ng m¹i b×nh th−êng”.
Néi dung trªn ®©y ®−îc hiÓu nh− sau:
- “Gi¸ trÞ thÞ tr−êng cña mét tµi s¶n lµ møc gi¸ −íc tÝnh sÏ ®−îc mua b¸n trªn thÞ
tr−êng... ” lµ sè tiÒn −íc tÝnh ®Ó tµi s¶n cã thÓ ®−îc mua, b¸n trªn thÞ tr−êng trong ®iÒu
kiÖn th−¬ng m¹i b×nh th−êng mµ sù mua b¸n ®ã tho¶ m·n nh÷ng ®iÒu kiÖn cña thÞ tr−êng
t¹i thêi ®iÓm thÈm ®Þnh gi¸.
- " vµo thêi ®iÓm thÈm ®Þnh gi¸..." lµ ngµy, th¸ng, n¨m cô thÓ khi tiÕn hµnh thÈm
®Þnh gi¸, ®−îc g¾n víi nh÷ng yÕu tè vÒ cung, cÇu, thÞ hiÕu vµ søc mua trªn thÞ tr−êng khi
thùc hiÖn thÈm ®Þnh gi¸ trÞ tµi s¶n.
- "gi÷a mét bªn lµ ng−êi mua s½n sµng mua..." lµ ng−êi ®ang cã kh¶ n¨ng thanh
to¸n vµ cã nhu cÇu mua tµi s¶n ®−îc x¸c ®Þnh gi¸ trÞ thÞ tr−êng.
- "vµ mét bªn lµ ng−êi b¸n s½n sµng b¸n..." lµ ng−êi b¸n ®ang cã quyÒn së h÷u tµi
s¶n (trõ ®Êt), cã quyÒn sö dông ®Êt cã nhu cÇu muèn b¸n tµi s¶n víi møc gi¸ tèt nhÊt cã
thÓ ®−îc trªn thÞ tr−êng.
- “®iÒu kiÖn th−¬ng m¹i b×nh th−êng” lµ viÖc mua b¸n ®−îc tiÕn hµnh khi c¸c yÕu tè
cung, cÇu, gi¸ c¶, søc mua kh«ng x¶y ra nh÷ng ®ét biÕn do chÞu t¸c ®éng cña thiªn tai, ®Þch