148
Tr−êng ®¹i häc s− ph¹m hµ néi t¹p chÝ khoa häc sè 6 n¨m 2006
Trao ®æi
c¸c nguyªn t¾c X©y dùng atlas gi¸o khoa ®iÖn tö
trong d¹y häc ®Þa lý ë tr−êng phæ th«ng
KiÒu v¨n hoan
Khoa §Þa lý - Tr−êng §HSP Hµ Néi
I. §Æt vÊn ®Ò
Atlas lµ ph−¬ng tiÖn trùc quan, lµ nguån tri thøc kh«ng thÓ thiÕu trong d¹y vµ häc
®Þa lý. Trong nhiÒu n¨m qua víi sù nç lùc kh«ng ngõng cña tËp thÓ t¸c gi¶ c¸c nhµ gi¸o,
nhµ b¶n ®å häc ®· x©y dùng ®−îc nh÷ng tËp atlas ®¸p øng yªu cÇu ngµy cµng tèt h¬n
trong viÖc gi¶ng d¹y ë nhµ tr−êng phæ th«ng.
Víi sù ph¸t triÓn cña khoa häc kü thuËt, sù bïng næ th«ng tin mét c¸ch nhanh chãng
®ßi hái ph¶i cã c¸ch tiÕp cËn míi trong d¹y vµ häc. NhiÒu n−íc trªn thÕ giíi ®· x©y dùng
vµ sö dông c¸c atlas ®iÖn tö trong d¹y häc (c¸c atlas ®−îc ®ãng gãi trªn c¸c ®Üa CD -
Rom
thËm chÝ ®−a lªn m¹ng Internet) ®· ph¸t huy ®−îc hiÖu qu¶ vµ gãp phÇn n©ng cao
chÊt l−îng trong d¹y vµ häc ®Þa lý, gióp häc sinh say mª m«n häc, tÝnh tÝch cùc, chñ ®éng
lÜnh héi kiÕn thøc.
ë
ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y viÖc gi¶ng d¹y c¸c bé m«n nãi chung vµ bé
m«n ®Þa lý nãi riªng ®· ®Èy m¹nh viÖc øng dông ph−¬ng tiÖn hiÖn ®¹i, ph−¬ng ph¸p tiªn
tiÕn trong d¹y häc. Tuy nhiªn trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y gi¸o viªn cßn gÆp nhiÒu khã kh¨n
v× cßn thiÕu nguån t− liÖu hç trî, c¸c phÇn mÒm d¹y häc, ®Æc biÖt lµ c¸c atlas gi¸o khoa
®iÖn tö hç trî d¹y häc ®Þa lý.
§Ó gãp phÇn kh¾c phôc nh÷ng khã kh¨n trªn, bµi b¸o nµy tr×nh bµy nh÷ng nguyªn t¾c
c¬ b¶n trong viÖc x©y dùng atlas gi¸o khoa ®iÖn tö hç trî viÖc tæ chøc ho¹t ®éng häc tËp nh»m
gãp phÇn n©ng cao chÊt l−îng vµ c¶i tiÕn ph−¬ng thøc d¹y häc ®Þa lý ë tr−êng phæ th«ng.
II. Néi dung nghiªn cøu
§ 1. Mét sè kh¸i niÖm vÒ atlas
1.
a
tlas
Atlas kh«ng ph¶i lµ mét tËp hîp ®¬n gi¶n c¸c b¶n ®å kh¸c nhau mµ bao gåm hÖ
thèng c¸c b¶n ®å cã quan hÖ h÷u c¬ víi nhau, bæ sung cho nhau, ®−îc quy ®Þnh bëi môc
®Ých sö dông vµ ®Æc ®iÓm l·nh thæ. Atlas ®−îc coi lµ ®Çy ®ñ khi ta cã thÓ t×m thÊy trong ®ã
cã tÊt c¶ c¸c vÊn ®Ò vµ chñ ®Ò ®Æc tr−ng cho l·nh thæ vµ môc ®Ých sö dông cho atlas, trong
khu«n khæ vµ giíi h¹n vµ sè l−îng trang nhÊt ®Þnh.
ThiÕt kÕ, thµnh lËp vµ xuÊt b¶n atlas lµ mét c«ng viÖc rÊt phøc t¹p cÇn ph¶i cã sù
hiÓu biÕt s©u s¾c c¸c ®èi t−îng vµ hiÖn t−îng cña l·nh thæ vµ nh÷ng thµnh tùu ph¸t triÓn
khoa häc cã liªn quan, ph¶i øng dông lý luËn b¶n ®å häc vµ tr×nh ®é kü thuËt hiÖn ®¹i míi
cã thÓ thµnh lËp ®−îc atlas cã chÊt l−îng cao.
Atlas cã thÓ ®−îc thµnh lËp theo ph¹m vi l·nh thæ (thÕ giíi, ch©u lôc, quèc gia, tØnh)
theo néi dung (§Þa lý chung, chuyªn ®Ò, tæng hîp) hoÆc môc ®Ých sö dông (tra cøu, gi¸o
dôc, du lÞch ...)
2. Atlas ®iÖn tö
Atlas ®iÖn tö lµ s¶n phÈm kÕ tiÕp cña b¶n ®å ®iÖn tö. Dùa trªn c¬ së ®Þnh nghÜa vÒ
atlas vµ b¶n ®å ®iÖn tö, ta cã thÓ coi: Atlas ®iÖn tö lµ mét tËp hîp c¸c b¶n ®å ®iÖn tö, ®−îc
tæ chøc mét c¸ch cã hÖ thèng ®Ó t¹o thµnh mét t¸c phÈm thèng nhÊt. Hai ®Æc trùng c¬ b¶n
149
cña atlas ®iÖn tö lµ sù ®Çy ®ñ vÒ chñ ®Ò vµ sù thèng nhÊt néi t¹i nh− bÊt kú thÓ lo¹i atlas
truyÒn thèng nµo.
3. Atlas gi¸o khoa ®iÖn tö
Atlas gi¸o khoa ®iÖn tö dïng ®Ó d¹y häc ®Þa lý lµ mét tËp hîp c¸c b¶n ®å ®iÖn tö,
®−îc tæ chøc mét c¸ch cã hÖ thèng ®Ó t¹o thµnh mét s¶n phÈm thèng nhÊt phôc vô cho
môc ®Ých d¹y vµ häc. Atlas gi¸o khoa ®iÖn tö ®¶m b¶o ®Çy ®ñ vÒ chñ ®Ò vµ sù thèng nhÊt
néi t¹i nh− bÊt kú thÓ lo¹i atlas truyÒn thèng nµo. §ång thêi atlas gi¸o khoa ®iÖn tö ph¶i
cã c¸c tÝnh n¨ng cña GIS vµ sö dông réng r·i c¸c kü thuËt ®a ph−¬ng tiÖn. Khi x©y dùng
atlas gi¸o khoa ®iÖn tö ph¶i ®¶m b¶o ®−îc c¸c nguyªn t¾c: TÝnh khoa häc, tÝnh võa søc (
®¶m b¶o ®−îc néi dung ch−¬ng tr×nh s¸ch gi¸o khoa, kh¶ n¨ng lÜnh héi cña häc sinh), tÝnh
trùc quan, tÝnh mü thuËt.
4. Nh÷ng ®iÓm gièng vµ kh¸c nhau cña atlas truyÒn thèng vµ atlas gi¸o khoa ®iÖn tö
Do atlas gi¸o khoa ®iÖn tö ®−îc x©y dùng trªn c¬ së c¸c trang b¶n ®å ®iÖn tö nªn nã
mang ®Çy ®ñ c¸c ®Æc tÝnh cña b¶n ®å sè. Ngoµi nh÷ng sù gièng vµ kh¸c nhau gi÷a c¸c
trang b¶n ®å ®¬n lÎ th× gi÷a chóng cã nh÷ng ®Æc ®iÓm kh¸c biÖt:
V× kÝch th−íc cña atlas trªn giÊy chØ ®−îc giíi h¹n trong mét ph¹m vi nhÊt ®Þnh (vÒ
lý thuyÕt cã thÓ rÊt réng, nh−ng l¹i kh«ng thÓ sö dông ®−îc), do ®ã ®èi víi atlas quèc gia,
nã chØ thÓ hiÖn ®−îc l·nh thæ ë tû lÖ nhá vµ chØ biÓu thÞ ®−îc nh÷ng nÐt ®Æc tr−ng nhÊt cña
l·nh thæ. Trong khi ®ã, atlas gi¸o khoa ®iÖn tö cã thÓ ®−îc lËp cho nh÷ng vïng réng lín,
víi møc ®é tra cøu kh¸c nhau, tõ tæng qu¸t ®Õn chi tiÕt. Cã thÓ chØ trªn mét ®Üa CD-ROM,
atlas gi¸o khoa ®iÖn tö cho chóng ta tra cøu ®−îc c¸c tØnh, thµnh phè, c¸c huyÖn vµ thËm
chÝ ®Õn tõng x· víi nhiÒu th«ng tin ®a d¹ng ë c¶ d¹ng th«ng tin kh«ng gian lÉn thuéc tÝnh.
HÖ thèng néi dung cña c¸c b¶n ®å trong atlas gi¸o khoa ®iÖn tö cã thÓ dïng chung mét
c¬ së d÷ liÖu duy nhÊt, chØ kh¸c nhau ë sè liÖu thÓ hiÖn. §iÒu nµy cã thÓ thÊy rÊt râ khi c¸c
b¶n ®å ®−îc thµnh lËp trªn c«ng nghÖ GIS. C¸c d÷ liÖu cña ®èi t−îng ®−îc l−u tr÷ trong c¸c
tr−êng kh¸c nhau vµ ®−îc chóng thÓ hiÖn theo néi dung cña b¶n ®å cÇn x©y dùng. Do ®ã,
®èi víi c¸c b¶n ®å kh¸c chØ cÇn thÓ hiÖn theo c¸c tr−êng d÷ liÖu kh¸c nhau sÏ cho ra nh÷ng
kÕt qu¶ ®¶m b¶o theo yªu cÇu sö dông. Tr−êng hîp kh¸c, c¸c yÕu tè nÒn c¬ së cho tÊt c¶ c¸c
b¶n ®å trong cïng mét ch−¬ng còng chØ cÇn mét file d÷ liÖu duy nhÊt. §iÒu nµy lµm t¨ng
tÝnh thèng nhÊt cña b¶n ®å vµ khi cã thay ®æi th× tÊt c¶ c¸c trang ®Òu ®−îc söa thèng nhÊt.
ViÖc thµnh lËp atlas trªn giÊy th−êng mÊt rÊt nhiÒu thêi gian, mÆt kh¸c rÊt khã thay
®æi, bæ sung cËp nhËt th«ng tin míi, nh− vËy tÝnh hiÖn thêi cña atlas sÏ bÞ gi¶m ®i. ThÕ
nh−ng ®èi víi atlas ®iÖn tö sÏ kh¾c phôc ®−îc nh÷ng yÕu ®iÓm ®ã. ChÝnh v× thÕ h·ng
Microsoft hµng n¨m ®Òu ®−a ra phiªn b¶n míi cña Encarta 1999, 2000... ®Õn nay lµ 2006.
ThËm chÝ, nh÷ng atlas ®iÖn tö ph¸t hµnh qua m¹ng Internet, trªn c¸c ®Üa CD – ROM ®iÒu
nµy lµm cho viÖc cËp nhËt d÷ liÖu mét c¸ch thuËn tiÖn.
So víi atlas trªn giÊy, viÖc tra cøu atlas gi¸o khoa ®iÖn tö nhanh h¬n rÊt nhiÒu do c¸c
phÇn mÒm cho phÐp thiÕt kÕ rÊt râ danh môc c¸c trang b¶n ®å, c¸c menu t×m kiÕm.
Atlas gi¸o khoa ®iÖn tö cã thÓ ®−îc ph¸t hµnh theo nhiÒu lÜnh vùc: CD -ROM, m¹ng
Internet víi thêi gian rÊt nhanh vµ rÎ h¬n nhiÒu so víi atlas in trªn giÊy.
Khi ®−îc thµnh lËp trong m«i tr−êng ®a ph−¬ng tiÖn th× c¸c atlas gi¸o khoa trë nªn rÊt
®a d¹ng vµ sinh ®éng, ngoµi hÖ thèng b¶n ®å, atlas gi¸o khoa ®iÖn tö cßn hç trî rÊt nhiÒu
kªnh th«ng tin nh− video, ©m thanh, thuyÕt minh do ®ã hiÖu qu¶ sö dông còng cao h¬n nhiÒu.
2. C¸c nguyªn t¾c x©y dùng atlas gi¸o khoa ®iÖn tö dïng trong d¹y häc ®Þa lý ë
tr−êng phæ th«ng
Atlas gi¸o khoa ®iÖn tö vµ atlas truyÒn thèng xÐt vÒ néi dung vÉn mang nh÷ng tÝnh
150
chÊt, ®Æc ®iÓm chung nh− sau: tÝnh khoa häc, tÝnh trùc quan vµ võa søc, tÝnh hoµn chØnh
cña néi dung, tÝnh thèng nhÊt, tÝnh hiÖn thêi vµ tÝnh thÈm mü.
1. TÝnh khoa häc:
§©y lµ mét trong nh÷ng néi dung quan träng ®Ó ®¸nh gi¸ chÊt l−îng cña
atlas. §iÒu nµy thÓ hiÖn quan ®iÓm cña l·nh thæ thµnh lËp b¶n ®å trong viÖc nh×n nhËn,
®¸nh gi¸ c¸c sù kiÖn lÞch sö, c¸c vÊn ®Ò vÒ l·nh thæ...
trong atlas ph¶i cã sù t−¬ng hç vµ bæ sung lÉn nhau, cã thÓ dÔ dµng ®èi chiÕu so s¸nh b¶n
®å nµy víi c¸c b¶n ®å kh¸c, cã nh− vËy míi ®¶m b¶o sù ph¶n ¸nh ®óng ®¾n nh÷ng mèi
quan hÖ t−¬ng hç gi÷a c¸c hiÖn t−îng vµ nh÷ng quy luËt ph©n bè cña chóng. §Ó ®¶m b¶o
tÝnh thèng nhÊt, khi x©y dùng atlas ph¶i chó ý ®Õn c¸c vÊn ®Ò sau: Lùa chän hîp lý vµ cã
giíi h¹n sè l−îng c¸c phÐp chiÕu vµ tû lÖ b¶n ®å, ph¶i chän ra hÖ thèng tû lÖ ®¬n gi¶n vµ
dÔ so s¸nh.Ph¶i sö dông c¬ së ®Þa lý thèng nhÊt cho c¸c trang b¶n ®å hoÆc cña tõng nhãm
chuyªn ®Ò. C¸c b¶n chó gi¶i b¶n ®å ph¶i phï hîp víi c¸c quan ®iÓm ph©n lo¹i khoa häc,
møc ®é chi tiÕt vµ chØ tiªu ph¶n ¸nh. Thèng nhÊt vÒ kh¸i qu¸t hãa c¸c ®èi t−îng vµ sè liÖu
biÓu thÞ. CÇn ph¶i sö dông c¸c ph−¬ng ph¸p tr×nh bµy thèng nhÊt; ph−¬ng ph¸p thÓ hiÖn,
mµu s¾c, ch÷ viÕt, ký hiÖu...
+ Ph¶i thèng nhÊt vÒ mèc thêi gian cña c¸c ®èi t−îng ph¶n ¸nh.
+ ChØnh hîp néi dung dùa trªn quan hÖ t−¬ng hç gi÷a c¸c hiÖn t−îng.
5. TÝnh hiÖn thêi
: §©y còng lµ mét tiªu chuÈn ®Ó ®¸nh gi¸ chÊt l−îng cña atlas. Ph¶i cã
c¸c t− liÖu míi nhÊt vµ cã ®é chÝnh x¸c cao th× míi cã thÓ ®¶m b¶o cho gi¸ trÞ khoa häc vµ
ý nghÜa thùc tiÔn cña atlas.
6. TÝnh thÈm mü
: Atlas ph¶i cã giao diÖn ®Ñp, phï hîp víi kh¶ n¨ng nhËn thøc, t©m sinh
lý cña häc sinh.
§ 3. Quy tr×nh x©y dùng atlas gi¸o khoa ®iÖn tö
ThiÕt kÕ phÇn b¶n ®å trong atlas gi¸o khoa ®iÖn tö vÒ c¬ b¶n kh«ng kh¸c víi viÖc
thiÕt kÕ c¸c atlas truyÒn thèng trªn giÊy. C¸c nguyªn t¾c cña viÖc thiÕt kÕ vµ biªn tËp c¸c
néi dung cña atlas gi¸o khoa ®iÖn tö còng t−¬ng tù nh− thiÕt kÕ atlas truyÒn thèng trªn
giÊy. Tuy nhiªn, do øng dông c«ng nghÖ b¶n ®å sè nªn quy tr×nh sÏ dµi vµ phøc t¹p h¬n.
C¸c b−íc c«ng nghÖ chÝnh trong c«ng t¸c x©y dùng atlas nh− sau:
B¶n ®å
Ch÷
( Text) BiÓu - b¶ng
( Graph - Table)
©m thanh
(
Sound
)
ThuyÕt minh
( Voice )
Chó gi¶i
(Legend ) nh
(Image)
nh ®éng
(
Animation
)
Phim
( Video)
S¬ ®å c¸c yÕu tè x©y dùng atlas gi¸o khoa ®iÖn tö
C¸c thµnh phÇn chÝnh t¹o nªn m«i tr−êng ®a ph−¬ng tiÖn
cña b¶n ®å trong atlas gi¸o khoa ®iÖn tö gåm cã: ©m
thanh, kªnh ch÷, h×nh ¶nh ®éng, ¶nh tÜnh, video, thuyÕt
minh, biÓu ®å - b¶ng d÷ liÖu, chó gi¶i b¶n ®å.
2. TÝnh trùc quan vµ tÝnh võa søc
cña atlas:
atlas sö dông trong d¹y
vµ häc ph¶i ®¶m b¶o ®−îc viÖc lùa
chän ®óng c¸c ph−¬ng ph¸p b¶n
®å, kÕt cÊu logic cña atlas, c¸c mèi
liªn hÖ lÉn nhau cña c¸c yÕu tè néi
dung ch−¬ng tr×nh víi néi dung cña
atlas ph¶i ®−îc râ rµng. Sö dông hÖ
thèng tranh ¶nh, h×nh ¶nh ®éng
(video), biÓu ®å, gi¶i thÝch võa ®ñ
nh»m ®¶m b¶o tÝnh võa søc gióp
häc sinh dÔ tiÕp thu, dÔ sö dông.
3.
TÝnh hoµn chØnh cña néi dung
:
C¸c b¶n ®å trong atlas ph¶i lµm
s¸ng tá ®−îc c¸c vÊn ®Ò do ®Ò tµi,
môc ®Ých sö dông vµ nhiÖm vô ®Æt
ra khi thiÕt kÕ, x©y dùng atlas.
4.
TÝnh thèng nhÊt
: C¸c b¶n ®å
151
1. ThiÕt kÕ vµ viÕt kÕ ho¹ch biªn tËp b¶n ®å
Trªn c¬ së biªn tËp khoa häc cña atlas, tiÕn hµnh biªn tËp c¸c trang b¶n ®å sÏ thÓ
hiÖn. Mét trong nh÷ng ®iÓm quan träng trong viÖc thiÕt kÕ atlas gi¸o khoa ®iÖn tö lµ ngay
trong phÇn kÕ ho¹ch biªn tËp ph¶i quy ®Þnh râ rµng viÖc sö dông c¸c phÇn mÒm cho c¸c
c«ng viÖc cô thÓ cña tõng giai ®o¹n. Tuú theo nguån t− liÖu thu thËp ®−îc mµ ®−a ra c¸c
ph−¬ng ¸n xö lý ®Ó ®¶m b¶o tÝnh chÝnh x¸c vµ hiÖu qu¶ nhÊt. Ph¶i x©y dùng ®−îc chuÈn
d÷ liÖu ®Ó lµm c¬ së lùa chän nh÷ng phÇn mÒm phï hîp cho viÖc sè hãa vµ biªn tËp néi
dung b¶n ®å còng nh− nhËp vµ biªn tËp d÷ liÖu th«ng tin thuéc tÝnh. Khi biªn tËp c¸c b¶n
®å, c¸c c«ng viÖc nh− lùa chän c¬ së to¸n häc, tæng hîp c¸c yÕu tè néi dung... ph¶i tu©n
theo c¸c nguyªn t¾c cu¶ b¶n ®å truyÒn thèng ®ång thêi ph¶i ph©n biÖt ®−îc sù gièng vµ
kh¸c nhau gi÷a hai thÓ lo¹i atlas ®Ó ®−a ra ®−îc ph−¬ng ¸n thiÕt kÕ phï hîp.
§Æc ®iÓm c¸c yÕu tè thÓ hiÖn trªn b¶n ®å
lµ kh¸c víi b¶n ®å truyÒn thèng ®−îc in
trªn giÊy, møc ®é chi tiÕt cña b¶n ®å in phô thuéc vµo chÊt l−îng in. Cßn trªn b¶n ®å sè
viÖc hiÓn thÞ h×nh ¶nh trªn mµn h×nh phô thuéc vµo chÊt l−îng vµ kÝch th−íc cña mµn h×nh
m¸y tÝnh. ChÝnh v× thÕ, khi x©y dùng b¶n ®å ph¶i ®¶m b¶o ®−îc khi ng−êi sö dông thu
phãng ®−îc ë tû lÖ nhÊt ®Þnh trªn mµn h×nh mµ b¶n ®å kh«ng bÞ biÕn d¹ng.
2. Thu thËp, ph©n tÝch vµ ®¸nh gi¸ tµi liÖu
Néi dung c«ng viÖc cña b−íc nµy t−¬ng tù nh− khi thµnh lËp atlas trªn giÊy. Tuy
nhiªn, ngoµi c¸c t− liÖu trªn giÊy cßn cã c¸c d¹ng t− liÖu kh¸c nh−: b¶n ®å ®· ®−îc sè hãa,
c¬ së d÷ liÖu ë d¹ng word, c¸c file c¬ së d÷ liÖu thuéc tÝnh ë Excel, hÖ thèng kªnh h×nh
nh− video, h×nh ¶nh tõ c¸c ®Üa VCD, DVD hoÆc b¨ng video, ®Üa CD ©m thanh. T− liÖu
còng cã thÓ ®−îc khai th¸c ë nhiÒu nguån kh¸c nhau, viÖc thu thËp tµi liÖu ®−îc tiÕn hµnh
cµng kü cµng cã hiÖu qu¶, tr¸nh ph¶i lÆp nh÷ng néi dung c«ng viÖc kh«ng cÇn thiÕt rÊt vµ
gãp phÇn rÊt quan träng trong sù thµnh c«ng cña atlas. HiÖn nay, viÖc thu thËp vµ xö lý d÷
liÖu ë d¹ng sè ®· gióp cho ng−êi lµm b¶n ®å tiÕt kiÖm ®−îc thêi gian vµ ®é chÝnh x¸c cao
h¬n. Nh÷ng t− liÖu thu thËp ®−îc ®¸nh gi¸ vµ s¾p xÕp theo b¶n kÕ ho¹ch ®· biªn tËp, ®èi
víi nh÷ng t− liÖu ë d¹ng video thËp chÝ sÏ ph¶i sö dông nh÷ng phÇn mÒm chuyªn dông ®Ó
xö lý c¾t ghÐp c¸c h×nh ¶nh, lång tiÕng sao cho phï hîp víi néi dung trong bµi bµi häc.
3. ThiÕt kÕ mµu s¾c
So víi b¶n ®å truyÒn thèng th× viÖc thiÕt kÕ mµu cho b¶n ®å ®iÖn tö mang tÝnh chÊt kh¸c
h¼n. §ã lµ do mµu s¾c nÒn trªn mµn h×nh xuÊt hiÖn tõ ¸nh s¸ng ph¸t ra tõ bãng mµn h×nh,
trong khi ®ã mµu s¾c b¶n ®å trªn giÊy l¹i do sù ph¶n x¹ cña ¸nh s¸ng tõ bÒ mÆt b¶n ®å.
MÆc dï cã nh÷ng hÖ thèng ®· ®−îc t¹o ra cho viÖc thiÕt kÕ mµu s¾c trªn mµn h×nh nh−ng
thùc tÕ th× mµu b¶n ®å in ra trªn giÊy kh«ng thÓ gièng hÖt mµu ®−îc thiÕt kÕ trªn mµn
h×nh. §é s¸ng cña mµu phô thuéc vµo sè bÝt t¹o nªn mµu. MÆt kh¸c mµu cña b¶n ®å trªn
m¸y tÝnh cßn phô thuéc vµo cÊu t¹o vµ chÊt l−îng mµn h×nh. NÕu mµn h×nh hiÓn thÞ cã sè
bit mµu Ýt h¬n sè bit mµu ®−îc thiÕt kÕ trªn b¶n ®å sè th× kÕt qu¶ sÏ rÊt kh¸c nhau. NÕu ta
thiÕt kÕ mµu s¾c c¶ b¶n ®å lµ 24 bit mµu nh−ng l¹i ®äc trªn m¸y tÝnh cã 256 mµu th× hÇu
hÕt c¸c ®èi t−îng trªn b¶n ®å sÏ cã mµu rÊt kh¸c nhau (nhÊt lµ c¸c ®èi t−îng mµu nÒn).
ChÝnh v× vËy, ®èi víi mçi b¶n ®å ®iÖn tö bÊt kú nµo còng ®Òu ph¶i cã tµi liÖu h−íng dÉn
chØ ra nh÷ng yªu cÇu ®èi víi mµn h×nh khi sö dông nh÷ng b¶n ®å ®ã ®Ó ®¶m b¶o thÓ hiÖn
mµu s¾c ®· ®−îc thiÕt kÕ.
4. ThiÕt kÕ ký hiÖu vµ ch÷ viÕt
HÖ thèng ký hiÖu cña atlas ®iÖn tö ph¶i cã h×nh d¹ng ®¬n gi¶n, kh«ng nªn thiÕt kÕ
ký hiÖu qu¸ lín sÏ lµm gi¶m tÝnh trùc quan cña b¶n ®å.
Còng cã nh÷ng ph−¬ng ph¸p ®Ó cã thÓ ®äc chi tiÕt h¬n b»ng kü thuËt siªu ký hiÖu
(MetaSymbol). Khi ®ã mçi ký hiÖu sÏ ®−îc thiÕt kÕ ë hai kÝch th−íc kh¸c nhau, b×nh
152
th−êng sÏ nh×n thÊy ë d¹ng kÝch th−íc nhá, nh−ng khi di chuyÓn chuét ®Õn vÞ trÝ ký hiÖu
th× d¹ng kÝch th−íc lín sÏ xuÊt hiÖn vµ ta cã thÓ thÊy râ h¬n cÊu tróc cña ký hiÖu.
Khi thiÕt kÕ ch÷ ph¶i ®¶m b¶o kh«ng che lÊp c¸c ®èi t−îng trªn b¶n ®å, sö dông c¸c
kiÓu ch÷ kh¸c nhau cho tõng ®èi t−îng kh¸c nhau ®Ó ®¶m b¶o tÝnh trùc quan cña b¶n ®å.
Bªn c¹nh ®ã cßn cã c¸nh kh¸c cho phÐp hiÓn thÞ ch÷ trªn b¶n ®å ®ã lµ thiÕt kÕ ë nh÷ng tû
lÖ kh¸c nhau th× møc ®é chi tiÕt cña b¶n ®å sÏ kh¸c nhau, gióp cho ng−êi sö dông cã thÓ
t×m ®−îc tÊt c¶ nh÷ng th«ng tin trªn b¶n ®å th«ng qua nót phãng to, thu nhá.
Khi x©y dùng atlas ®iÖn tö, c«ng t¸c biªn tËp th«ng tin thuéc tÝnh lµ mét phÇn hÕt
søc quan träng. Nh÷ng th«ng tin nµy ph¶i ®−îc thiÕt kÕ ®Ó ®¶m b¶o kÕt nèi chÝnh x¸c víi
®èi t−îng ®−îc thÓ hiÖn trªn b¶n ®å. HiÖn nay, m« h×nh c¬ së d÷ liÖu quan hÖ th−êng hay
®−îc ¸p dông cho c¸c b¶n ®å ®iÖn tö. Theo m« h×nh nµy, th«ng tin thuéc tÝnh cña mçi ®èi
t−îng ®−îc liªn kÕt víi d÷ liÖu ®å ho¹ th«ng qua mét chØ sè chung gäi lµ “khãa:. “Khãa”
nµy cã thÓ lµ mét hay mét sè tr−êng.
III. KÕt luËn
ViÖc thµnh lËp atlas gi¸o khoa ®iÖn tö ®ang lµ vÊn ®Ò rÊt cÇn thiÕt ®Ó phï hîp sù
ph¸t triÓn cña c«ng nghÖ th«ng tin vµ gãp phÇn to lín trong viÖc n©ng cao chÊt l−îng d¹y
vµ häc ë tr−¬ng phæ th«ng. Atlas gi¸o khoa ®iÖn tö ph¶i ®−îc x©y dùng theo nh÷ng
nguyªn t¾c c¬ b¶n cña atlas truyÒn thèng trªn c¬ së dùa vµo nh÷ng thÕ m¹nh trong m«i
tr−êng ®a ph−¬ng tiÖn ®iÖn tö.
Nhê atlas ®iÖn tö gióp cho gi¸o viªn vµ häc sinh cã ®−îc nh÷ng nguån t− liÖu cËp nhËt,
nh÷ng h×nh ¶nh sinh ®éng trong sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña ®Êt n−íc, gi¸o viªn cã thÓ sö
dông atlas gi¸o khoa ®iÖn tö nh− mét tµi liÖu häc tËp ®Ó tæ chøc ho¹t ®éng theo nhãm nhá
ë trªn líp gióp cho häc sinh chñ ®éng lÜnh héi kiÕn thøc vµ hiÓu bµi mét c¸ch v÷ng ch¾c.
Atlas còng lµ mét kho t− liÖu v« cïng quý gi¸, gióp cho gi¸o viªn sö dông trong
viÖc thiÕt kÕ bµi gi¶ng cña m×nh trªn c¸c ch−¬ng tr×nh kh¸c nh−: Microsoft Powerpoint,
Word, Excel, Mapinfo.v.v...
Tµi liÖu tham kh¶o
[1]. L©m Quang Dèc,
B¶n ®å gi¸o khoa
, Nxb §¹i häc S− ph¹m, Hµ Néi, 2003.
[2]. Lª Huúnh , Lª Ngäc Nam (Chñ biªn),
B¶n ®å häc chuyªn ®Ò,
Nxb Gi¸o dôc, Hµ Néi, 2001.
[3]. Vò BÝch V©n,
B¶n ®å häc ®iÖn to¸n
. Gi¸o tr×nh gi¶ng d¹y cao häc ngµnh b¶n ®å. H, 2002.
[4]. BorDen D. Dent,
Cartography Thematic Map Design.
WCB/ Mc Graw - Hill
ADivision of the McGraw Hill Companies,1999.
[5]. David Lambert and David Baldestone.
Learning to teach geography in the Secondary
school
. London, 2000.
[6]. Macmillian Education Australia Pty LTD -
Global atlas,
Second edition, 2003.
[7].
O
xford International Student Atlas.
Endorsed by University of Combridge. International
Examination.
Summary
Some principles in establishing electronic school - atlas
for the teaching of Geography in general schools
Kieu van hoan
This article exposes some principles and characteristics in establishing electronic school-
atlas for use in teaching geography in general schools.
It analyzes the components of an electronic school-atlas and the procedure of establishing
an electronic school atlas .