Nhóm cộng đồng người Ngái ở tỉnh Quảng Ninh

Việt Nam, với 54 dân tộc anh em, tự hào về một kho tàng văn hóa đa dạng và phong phú. Trong bức tranh đó, người Ngái nổi lên như một cộng đồng thiểu số đặc biệt, chủ yếu cư trú tại tỉnh Quảng Ninh. Dù số lượng không nhiều, họ sở hữu một di sản văn hóa - lịch sử phong phú, được kiến tạo qua hàng thế kỷ di cư và giao thoa văn hóa. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện đại hóa và toàn cầu hóa, nhiều giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số đang đứng trước nguy cơ mai một. Việc nghiên cứu và bảo tồn những giá trị này không chỉ khẳng định bản sắc của cộng đồng người Ngái mà còn góp phần làm phong phú thêm nền văn hóa Việt Nam thống nhất và đa dạng, đồng thời cung cấp cơ sở cho các chính sách phù hợp.

Các nhà nghiên cứu về dân tộc học, văn hóa, lịch sử; sinh viên các ngành xã hội nhân văn; cán bộ quản lý văn hóa, chính sách dân tộc; và độc giả quan tâm đến các cộng đồng dân tộc thiểu số tại Việt Nam.

Bài viết trình bày một cái nhìn toàn diện về cộng đồng người Ngái tại tỉnh Quảng Ninh, một dân tộc thiểu số với lịch sử di cư phức tạp từ các tỉnh phía Nam Trung Quốc qua nhiều thế kỷ. Nghiên cứu này sử dụng phương pháp liên ngành, kết hợp dân tộc học, sử học và văn hóa học, cùng với việc khảo sát điền dã và phân tích tài liệu thứ cấp như gia phả, văn khấn Hán Nôm, để tái hiện chân thực đời sống và văn hóa của họ.Bài viết đi sâu phân tích các khía cạnh kinh tế - xã hội, từ các ngành nghề thủ công truyền thống như gốm sứ, dệt, rèn, khai thác than, làm muối và đánh bắt hải sản, cho đến các phương thức canh tác nông nghiệp độc đáo. Các giá trị văn hóa tinh thần của người Ngái được thể hiện qua trang phục, kiến trúc nhà cửa, ẩm thực, tín ngưỡng dân gian phong phú với các lễ hội, thờ cúng tổ tiên, và nghệ thuật biểu diễn dân gian đặc sắc chịu ảnh hưởng của Đạo giáo, bao gồm nhạc cụ, kinh kịch, múa lân, múa rồng. Các hoạt động văn hóa này không chỉ duy trì bản sắc riêng mà còn là cầu nối quan trọng trong giao lưu văn hóa xuyên biên giới, đặc biệt với các cộng đồng người Hoa ở Quảng Tây, Trung Quốc.Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh rằng người Ngái đã và đang gìn giữ một di sản văn hóa độc đáo, là sự giao thoa hài hòa giữa bản sắc Hán cổ và văn hóa bản địa, đóng góp vào sự đa dạng của nền văn hóa Việt Nam. Việc bảo tồn và phát huy những giá trị này không chỉ tôn vinh một cộng đồng thiểu số mà còn là một phần thiết yếu trong công cuộc xây dựng nền văn hóa Việt Nam thống nhất, đa sắc và bền vững trước những thách thức của thời đại.