“Vấn đề đền Yasukuni” trong quan hệ Trung Quốc - Nhật Bản

Vấn đề đền Yasukuni luôn là một điểm nóng gây tranh cãi không ngừng trong quan hệ quốc tế, đặc biệt là giữa Nhật Bản với các nước láng giềng như Trung Quốc và Hàn Quốc. Ngôi đền này, vốn được xây dựng để tưởng niệm những người đã hy sinh từ thời Minh Trị, gây ra những phản ứng dữ dội vì việc thờ phụng cả các tội phạm chiến tranh loại A. Thực trạng này đã và đang tạo ra những thách thức đáng kể đối với ổn định khu vực Đông Bắc Á. Bài viết này nhằm phân tích nguồn gốc, vai trò lịch sử - văn hóa của đền Yasukuni, đồng thời luận giải tác động đa chiều của nó lên quan hệ chính trị, ngoại giao giữa Nhật Bản và Trung Quốc qua các thời kỳ lãnh đạo, từ đó rút ra những vấn đề thực tiễn quan trọng cho mối quan hệ song phương và cục diện khu vực.

Nghiên cứu sinh, học giả, sinh viên chuyên ngành lịch sử, quan hệ quốc tế, chính trị học, và độc giả quan tâm đến quan hệ Trung-Nhật và vấn đề lịch sử trong khu vực Đông Bắc Á.

Bài viết đi sâu vào phân tích "Vấn đề đền Yasukuni" như một nhân tố trung tâm gây căng thẳng trong quan hệ Trung Quốc – Nhật Bản. Khởi nguồn từ thời Minh Trị với tên gọi Tōkyō Shōkonsha, đền Yasukuni ban đầu được lập để tưởng niệm binh lính hy sinh trong chiến tranh Boshin, sau này mở rộng để thờ phụng khoảng 2,5 triệu binh sĩ Nhật Bản, bao gồm cả 14 tội phạm chiến tranh loại A. Chính thực tế này đã biến đền thành biểu tượng gây tranh cãi gay gắt, đặc biệt đối với Trung Quốc và các quốc gia châu Á khác từng chịu ảnh hưởng từ chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản.

Nghiên cứu làm rõ vai trò lịch sử - văn hóa và ý nghĩa chính trị của đền Yasukuni, từ đó phân tích tác động của nó đến quan hệ ngoại giao giữa hai cường quốc này qua các thời kỳ lãnh đạo khác nhau. Giai đoạn Đặng Tiểu Bình và Nakasone Yasuhiro cho thấy sự thận trọng hơn trong các chuyến thăm đền vì lợi ích kinh tế, trong khi thời kỳ Hồ Cẩm Đào và Koizumi Junichirō chứng kiến căng thẳng leo thang với các cuộc biểu tình chống Nhật Bản do việc Thủ tướng Koizumi liên tục viếng thăm. Thời kỳ Tập Cận Bình và Abe Shinzo, Kishida Fumio tiếp tục thể hiện sự đối đầu rõ nét về quan điểm lịch sử và chính sách quốc phòng, với việc Nhật Bản tăng cường khả năng tấn công và đồng minh với Mỹ, tạo thêm xung đột với Trung Quốc.

Bài viết kết luận rằng Yasukuni không chỉ là một vấn đề nội bộ mà là phép thử cho thái độ của Chính phủ Nhật Bản đối với lịch sử, ảnh hưởng đến các tranh chấp lãnh thổ, vấn đề Đài Loan và an ninh khu vực Đông Bắc Á. Sự khác biệt trong nhận thức lịch sử và cách diễn giải quá khứ chiến tranh vẫn là rào cản lớn, đòi hỏi các bên phải tìm kiếm tiếng nói chung để giải quyết những mâu thuẫn dai dẳng, hướng tới ổn định khu vực.