CHƯƠNG
VI
PHÁP LUẬT NHÀ LÊ
(THẾ KỶ XV- XVIII)
MỤC TIÊU BÀI HỌC
- Hiểu và đánh giá trình độ kỹ thuật lập pháp thời kỳ này
- Giải thích được một số hiện tượng chính trị - pháp lý trong đời sống hiện
nay có nguồn gốc từ lịch sử
- Hiểu được hoạt động xây dựng và thực hiện pháp luật thời Lê là như thế
nào?
Nội dung nghiên cứu
- Tổng quan tình hình xây dựng pháp luật thời nhà Lê (thế kỷ XV – XVIII)
- Nội dung cơ bản của 3 chế định
+ Hình sự
+ Dân sự
+ Hôn nhân và gia đình
1. Tổng quan pháp luật nhà Lê
1.1. Thành tựu lập pháp thời Lê
- Nhà Lê để lại di sản lập pháp đồ sộ nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam
- Rất nhiều đạo luật còn lưu giữ lại đến ngày nay với rất nhiều nội dung tiến bộ
vượt bậc và có thể tham khảo hoàn thiện pháp luật hiện nay ở nước ta
1.2. Khái quát về Lê Triều Hình Luật
1.2.1. Hoàn cảnh ra đời
Xuất phát có 2 quan điểm khác nhau:
- Xuất hiện từ thời vua Lê Lợi và được các vua Lê đời sau hoàn thiện, trong đó
nổi bậc nhất là vua Lê Thánh Tông
- Là công trình Pháp điển hóa tiến bộ nhất do vua Lê Thánh Tông khởi soạn và
hoàn thiện
=> Đều ghi nhận công lao và vai trò to lớn của vua Lê Thánh Tông (niên hiệu
Hồng Đức, 1471-1497), nên gọi là bộ luật Hồng Đức
1.2.2. Kỹ thuật lập pháp trong Lê Triều Hình Luật (BLHĐ)
- BLHĐ mang tính tổng hợp, điều chỉnh các quan hệ xã hội cơ bản, phổ biến và
điển hình như bảo vệ các quan hệ chính trị, hôn nhân gia đình, ruộng đất.., đặc biệt
ghi nhận và bảo vệ các giá trị về quyền con người
-Bố cục của BLHĐ có 3 phần
+ Bản phụ lục về biểu đồ tang chế
+ Quy định về đồ hình cụ (Các công cụ để thực hiện hình phạt)
+ Nội dung của bộ luật
- Bất cứ quy tắc ứng xử nào của điều luật cũng gắn với chế tài
-Một điều luật thường được thiết kế theo 1 trong 2 cách:
+ Giả định + Quy định. Giả định + Chế tài
+ Giả định + Chế tài
=> Bộ phận chế tài trở nên phổ biến nhất trong cấu trúc của quy phạm pháp luật
=> Xu hướng hình sự hóa các quan hệ xã hội