Bài giảng Lịch sử nhà nước và pháp luật Việt Nam: Chương 9 - Trường ĐH Cửu Long

Giai đoạn từ năm 1858 đến 1945 đánh dấu một chương quan trọng trong lịch sử Việt Nam, khi đất nước chìm trong ách thống trị của thực dân Pháp. Việc nghiên cứu sâu rộng về chính quyền Pháp thuộc và pháp luật thuộc địa trong thời kỳ này là tối cần thiết để hiểu rõ những biến đổi căn bản về chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa đã định hình nên Việt Nam hiện đại. Đoạn nghiên cứu này sẽ trình bày bối cảnh ra đời, cơ cấu tổ chức và cách thức vận hành của bộ máy cai trị cùng với hệ thống pháp lý mà chính quyền thực dân đã thiết lập, qua đó phác họa bức tranh tổng thể về một giai đoạn đầy biến động.

Các nhà nghiên cứu lịch sử, luật học, khoa học chính trị; sinh viên và giảng viên các ngành Việt Nam học, lịch sử và luật.

Bản thảo này đi sâu phân tích bối cảnh lịch sử phức tạp dẫn đến sự thành lập và củng cố chính quyền Pháp thuộc tại Việt Nam từ năm 1858 đến 1945. Giai đoạn này bắt đầu với sự suy yếu của triều đình phong kiến nhà Nguyễn và sự bành trướng của chủ nghĩa đế quốc Pháp, dẫn đến cuộc xâm lược Việt Nam. Trong quá trình cai trị, thực dân Pháp đã thiết lập một bộ máy chính quyền không ngừng thay đổi nhưng luôn giữ vững nguyên tắc tập trung quyền lực vào tay người Pháp, đồng thời duy trì một phần chính quyền phong kiến Việt Nam mang tính bù nhìn. Phương thức cai trị "chia để trị" được áp dụng triệt để, củng cố sự kiểm soát của Pháp. Về mặt xã hội, sự ra đời của các giai cấp tư sản, công nhân và tiểu tư sản đã định hình lại cơ cấu xã hội truyền thống, trong khi nhiều phong trào Cần Vương và các cuộc đấu tranh khác liên tục nổ ra phản đối ách đô hộ. Đáng chú ý, hệ thống pháp luật thuộc địa dưới thời Pháp thuộc rất đa dạng, bao gồm cả các văn bản pháp luật do chính quyền Pháp ban hành, các án lệ và phong tục tập quán của người Việt, nhưng chủ yếu là các bộ luật do Pháp soạn thảo và áp dụng. Các bộ luật quan trọng như "Bộ Dân luật Nam kỳ Giản yếu" (1884) và "Bộ dân luật Bắc" (1931) đã được giới thiệu, quy định nhiều vấn đề dân sự từ hôn nhân, gia đình đến quyền tài sản, phản ánh sự pha trộn giữa nguyên tắc pháp lý phương Tây và các tục lệ bản địa, dù vẫn chứa đựng nhiều hạn chế và sự phân biệt đối xử. Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn toàn diện về cách thức chính quyền Pháp thuộc vận dụng quyền lực và pháp luật để duy trì chế độ thực dân, đồng thời gợi mở những ảnh hưởng sâu sắc của nó đến nền tảng chính trị và xã hội Việt Nam sau này.