Sự can dự của Ấn Độ ở Tiểu vùng sông Mekong trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI

Sau Chiến tranh Lạnh, khu vực Tiểu vùng sông Mekong đã trở thành tâm điểm của sự cạnh tranh địa chiến lược, đặc biệt với sự trỗi dậy của Trung Quốc và sự tham gia ngày càng tăng của các cường quốc lớn. Trong bối cảnh đó, Ấn Độ đã chủ động tái định vị chính sách đối ngoại của mình, từ "Chính sách hướng Đông" sang "Chính sách hành động hướng Đông" (Act East Policy), nhằm tăng cường sự hiện diện và ảnh hưởng tại khu vực chiến lược này. Bài viết này phân tích bối cảnh, sự phát triển và tầm quan trọng của sự can dự của Ấn Độ ở Tiểu vùng sông Mekong trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI, nhấn mạnh các động lực chính sách và những thay đổi trong cách tiếp cận của New Delhi để thúc đẩy hợp tác và đối trọng chiến lược trong một khu vực đầy biến động.

Các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách, sinh viên và chuyên gia quan tâm đến quan hệ quốc tế, địa chính trị khu vực châu Á-Thái Bình Dương, chính sách đối ngoại của Ấn Độ và sự phát triển của Tiểu vùng sông Mekong.

Bài viết khám phá quá trình Ấn Độ tăng cường can dự vào Tiểu vùng sông Mekong trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI, từ Chính sách hướng Đông đến Chính sách hành động hướng Đông. Sau Chiến tranh Lạnh, Ấn Độ tái tập trung vào khu vực, khởi động Hợp tác Mekong-sông Hằng (MGC) vào năm 2000, ban đầu chú trọng hợp tác kinh tế, xã hội và văn hóa. Tuy nhiên, trước sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc và sự cạnh tranh chiến lược gia tăng từ các cường quốc khác như Mỹ và Nhật Bản, Ấn Độ đã điều chỉnh mạnh mẽ cách tiếp cận. Dưới thời Thủ tướng Modi, chính sách hành động hướng Đông năm 2014 đã mở rộng lĩnh vực hợp tác sang cả an ninh và quân sự, thúc đẩy kết nối cơ sở hạ tầng (như Đường cao tốc ba bên Ấn Độ-Myanmar-Thái Lan), giao thông, thương mại, du lịch, giáo dục và phát triển kỹ năng.
Nghiên cứu làm nổi bật giá trị của sự can dự của Ấn Độ trong việc cung cấp một mô hình đối tác thay thế, nhấn mạnh tôn trọng lẫn nhau và các chuẩn mực khu vực, khác biệt với cách tiếp cận quyết đoán của một số cường quốc khác. Ấn Độ tận dụng các mối liên kết lịch sử, văn hóa và địa lý để củng cố vị thế của mình, đồng thời đối phó với các vấn đề an ninh phi truyền thống như quản lý tài nguyên nước. Các sáng kiến như MGC, với Kế hoạch hành động 2019-2022, đã cam kết sâu rộng hơn trong các lĩnh vực mới như tài nguyên nước và công nghệ, cho thấy quyết tâm của Ấn Độ trong việc tăng cường ảnh hưởng và góp phần duy trì cân bằng quyền lực trong bối cảnh địa chính trị phức tạp của khu vực Đông Nam Á. Điều này đặc biệt quan trọng khi các nước Mekong tìm kiếm sự đa dạng hóa đối tác để đảm bảo ổn định và phát triển bền vững.