Sự biến mất và tái xuất hiện của trường Nho học trong bối cảnh độc chiếm của trường Pháp-Việt ở Bắc kỳ đầu thế kỷ XX đến năm 1945

Bối cảnh giáo dục Việt Nam dưới thời Pháp thuộc chứng kiến những biến đổi sâu sắc, đặc biệt là đối với hệ thống trường Nho học truyền thống đã tồn tại hàng thiên niên kỷ. Mặc dù các công trình nghiên cứu trước đây đã đề cập đến sự hình thành hệ thống giáo dục Pháp-Việt mới, một phân tích chuyên sâu về sự tồn tại, biến mất và tái xuất hiện của các trường Nho học vẫn còn cần thiết. Bài viết này nhằm mục đích làm rõ quỹ đạo phức tạp của trường Nho học ở Bắc Kỳ từ đầu thế kỷ 20 đến năm 1945, trong bối cảnh các trường Pháp-Việt chiếm ưu thế. Việc khám phá những chuyển dịch này là điều cốt yếu để hiểu rõ hơn về tác động đa chiều của chủ nghĩa thực dân Pháp đối với giáo dục và các thể chế văn hóa truyền thống của Việt Nam.

Nghiên cứu sinh, học giả, giáo viên, và sinh viên chuyên ngành lịch sử, giáo dục học, văn hóa Việt Nam và Đông Nam Á học.

Bài viết phân tích một cách chi tiết sự biến động của hệ thống trường Nho học ở Bắc Kỳ từ đầu thế kỷ 20 đến năm 1945, một giai đoạn mà các trường Pháp-Việt đóng vai trò chủ đạo. Ban đầu, chính quyền thực dân Pháp tìm cách xóa bỏ trường Nho học để thay thế bằng hệ thống giáo dục mới dạy tiếng Pháp và chữ Quốc ngữ, phục vụ mục đích xâm lược và cai trị. Nghiên cứu làm rõ hai giai đoạn chính: thứ nhất, từ cải cách giáo dục năm 1906 đến 1919, khi các trường Nho học chính thức bị bãi bỏ theo phê chuẩn của Vua Khải Định; thứ hai, sự tái xuất hiện của trường Nho học từ năm 1919 đến 1945. Mặc dù bị xóa bỏ khỏi hệ thống công lập, trường Nho học vẫn tồn tại và phục hồi mạnh mẽ, đặc biệt ở các vùng nông thôn, thông qua các trường tư hoặc được tích hợp vào các trường Sơ học hương thôn do Pháp thành lập để xoa dịu dân chúng. Chương trình giảng dạy ở những trường này thường lồng ghép chữ Hán một cách kín đáo, phản ánh sự lưu luyến và coi trọng giá trị văn hóa truyền thống của người dân. Bài viết nhấn mạnh sự lúng túng và mâu thuẫn trong chính sách giáo dục của Pháp, liên tục dao động giữa việc đàn áp, đồng hóa và chấp nhận miễn cưỡng, tùy thuộc vào áp lực chính trị và xã hội. Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn sâu sắc về khả năng phục hồi của các thể chế văn hóa truyền thống và cách cộng đồng địa phương thích nghi, thậm chí vượt qua các mệnh lệnh giáo dục thuộc địa, bảo tồn di sản của mình.