Tôn Thất Thuyết với phong trào chống Pháp ở Tây Thanh Hóa và Tây Bắc từ năm 1885 đến năm 1896

Nghiên cứu về phong trào Cần Vương chống Pháp cuối thế kỷ XIX luôn là một chủ đề trọng tâm trong sử học Việt Nam. Tuy nhiên, vai trò cụ thể của các lực lượng địa phương, đặc biệt là sự vận động của các dân tộc thiểu số ở vùng Tây Thanh Hóa và Tây Bắc, vẫn chưa được làm rõ một cách toàn diện và có hệ thống. Bài viết này tập trung làm sáng tỏ tầm ảnh hưởng của Tôn Thất Thuyết, người được mệnh danh là 'linh hồn' của phong trào Cần Vương, trong việc trực tiếp kêu gọi các tù trưởng và tộc trưởng người dân tộc thiểu số tại các khu vực này nổi dậy chống thực dân Pháp, hưởng ứng chiếu Cần Vương. Phân tích này không chỉ khắc họa rõ nét hơn chân dung một nhà yêu nước kiên cường mà còn góp phần cung cấp cái nhìn sâu sắc về sự lan tỏa và quy mô của phong trào yêu nước trong giai đoạn lịch sử đầy biến động này.

Các nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên lịch sử và những độc giả quan tâm đến lịch sử Việt Nam cận đại, phong trào Cần Vương và vai trò của các dân tộc thiểu số trong cuộc kháng chiến chống Pháp.

Bài viết trình bày một cách hệ thống về vai trò trung tâm của Tôn Thất Thuyết, 'linh hồn' của phong trào Cần Vương, trong việc lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Pháp ở các vùng Tây Thanh Hóa và Tây Bắc từ năm 1885 đến 1896. Nghiên cứu phác thảo thân thế và sự nghiệp của Tôn Thất Thuyết trước năm 1885, nhấn mạnh chủ trương kiên quyết chống Pháp của ông, từ việc đảm nhiệm các chức vụ quan trọng đến việc chuẩn bị lực lượng và căn cứ kháng chiến. Trọng tâm của bài viết là phân tích chi tiết hoạt động của Tôn Thất Thuyết trong việc trực tiếp vận động các tù trưởng và tộc trưởng của các dân tộc thiểu số tại hai khu vực chiến lược này. Các ví dụ điển hình như sự tham gia của Cầm Bá Thước ở châu Thường Xuân và Hà Văn Mao ở châu Quan Hóa (Thanh Hóa) được đưa ra để minh họa mức độ lan tỏa mạnh mẽ của phong trào, với việc tổ chức các căn cứ vững chắc và lực lượng dân binh hùng hậu. Ngoài ra, nghiên cứu cũng đề cập đến việc Tôn Thất Thuyết mở rộng vận động đến thủ lĩnh Đèo Văn Trì ở Sơn La và Lai Châu, cho thấy nỗ lực không ngừng của ông nhằm mở rộng và củng cố căn cứ chống Pháp ra khắp vùng Tây Bắc. Mặc dù phong trào đã nhận được sự hưởng ứng rộng rãi và phát triển mạnh mẽ, song do tương quan lực lượng chênh lệch, vũ khí thô sơ và việc thực dân Pháp bao vây, đàn áp quyết liệt, các phong trào kháng chiến này cuối cùng đã bị dập tắt vào cuối năm 1896. Bài viết sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống, khu vực, dựa trên nhiều nguồn tài liệu đa dạng như tiếng Việt, tiếng Pháp và chữ Thái cổ, nhằm lấp đầy những khoảng trống nghiên cứu và đưa ra cái nhìn toàn diện về một khía cạnh quan trọng của lịch sử kháng Pháp, đồng thời rút ra những kết luận sâu sắc về tầm vóc và ý nghĩa của Tôn Thất Thuyết và sự tham gia của các dân tộc thiểu số trong cuộc đấu tranh giữ nước.