Quá trình biến đổi đơn vị hành chính các tỉnh Tây Nguyên từ đầu thế kỷ XIX đến tháng 8 năm 1945

Khu vực Tây Nguyên, từ đầu thế kỷ XIX đến Cách mạng Tháng Tám năm 1945, là một vùng chiến lược trọng yếu, trải qua nhiều biến đổi sâu sắc về đơn vị hành chính. Những thay đổi này không chỉ đơn thuần là sự điều chỉnh tổ chức mà còn phản ánh các mục tiêu chính trị, quân sự và phát triển kinh tế - xã hội của các thế lực cầm quyền. Từ triều Nguyễn đến giai đoạn Pháp thuộc, quá trình tổ chức và quản lý hành chính tại đây luôn được định hình bởi vị thế đặc biệt của vùng đất giàu tài nguyên và là nơi cư trú của nhiều cộng đồng dân tộc thiểu số. Nghiên cứu này phân tích diễn biến của những biến đổi đó, làm rõ bối cảnh, động lực và tác động của chúng đối với sự phát triển của Tây Nguyên và toàn quốc.

Các nhà sử học chuyên về lịch sử Việt Nam, đặc biệt là giai đoạn phong kiến và Pháp thuộc, các nhà nghiên cứu về hành chính công, phát triển kinh tế - xã hội, dân tộc học và địa lý vùng, cùng sinh viên và những người quan tâm đến quá trình hình thành và phát triển lãnh thổ Việt Nam.

Nghiên cứu khảo sát quá trình biến đổi các đơn vị hành chính tại các tỉnh Tây Nguyên từ đầu thế kỷ XIX đến tháng 8 năm 1945, một giai đoạn lịch sử đầy biến động. Bài viết mở đầu bằng việc phác thảo bối cảnh về vị trí chiến lược của Tây Nguyên dưới triều Nguyễn, nơi mà mặc dù có tầm nhìn về kiểm soát và phát triển cương vực, việc quản lý vẫn chưa thực sự chặt chẽ. Trọng tâm của nghiên cứu là phân tích chi tiết sự chuyển đổi mạnh mẽ dưới thời Pháp thuộc, khi các hoạt động thám hiểm và thiết lập các căn cứ hành chính ban đầu dần nhường chỗ cho việc tổ chức lại hệ thống đơn vị một cách bài bản, nhằm mục đích khai thác tài nguyên và kiểm soát chính trị. Các trường hợp cụ thể như sự hình thành tỉnh Đồng Nai Thượng (với Đà Lạt), tỉnh Đắk Lắk (liên tục thay đổi về ranh giới và cấp độ quản lý, đối mặt với các phong trào kháng chiến của đồng bào dân tộc thiểu số như cuộc khởi nghĩa của N’Trang Lơng), và các biến động hành chính tại Kon Tum và Gia Lai được trình bày cụ thể. Phương pháp tiếp cận là phân tích lịch sử, dựa trên các sắc lệnh, tài liệu và các sự kiện chính trị - xã hội. Giá trị ứng dụng của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp cái nhìn sâu sắc về động cơ và hậu quả của các chính sách hành chính trong lịch sử, đặc biệt là mối liên hệ giữa tổ chức hành chính với phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng và đời sống của các cộng đồng dân tộc. Những phân tích này cũng gợi mở những bài học kinh nghiệm cho các công cuộc cải cách hành chính hiện nay, nhằm tối ưu hóa hiệu quả quản lý, thúc đẩy phát triển bền vững và củng cố đoàn kết dân tộc.