Ch ng trình Gi ng d y Kinh t Fulbright Phân tích tài chínhươ ả ạ ế
Bài 10 2007-08 Nguy n Minh Ki u 1 L I NHU N, R I RO VÀ DANH M Cễ ề Ợ Ậ Ủ Ụ
Đ U T M C TIÊU Bài này xem xét chi ti t v đ nh nghĩa và đo l ng l i nhu nẦ Ư Ụ ế ề ị ườ ợ ậ
và r i ro nh m t o n n t ng cho vi c h c các bài sau. Đ c xong bài này b n có th : •ủ ằ ạ ề ả ệ ọ ọ ạ ể
Hi u đ c đ nh nghĩa và bi t cách đo l ng l i nhu n và r i ro. • Bi t cách xác đ nhể ượ ị ế ườ ợ ậ ủ ế ị
l i nhu n và r i ro c a m t tài s n cá bi t. • Bi t cách xác đ nh và phân lo i thái đợ ậ ủ ủ ộ ả ệ ế ị ạ ộ
đ i v i r i ro. • Hi u th nào là danh m c đ u t và bi t cách xác đ nh t su t l iố ớ ủ ể ế ụ ầ ư ế ị ỷ ấ ợ
nhu n và r i ro c a m t danh m c đ u t bao g m nhi u tài s n. • Hi u và phân bi tậ ủ ủ ộ ụ ầ ư ồ ề ả ể ệ
đ c s khác nhau gi a r i ro h th ng và r i ro phi h th ng. TÌNH HU NGượ ự ữ ủ ệ ố ủ ệ ố Ố
MINH H A KHÁI NI M Hai v ch ng anh Bình và ch S ng đ u làm vi c cho m tỌ Ệ ợ ồ ị ươ ề ệ ộ
công ty n c ngoài v i ti n l ng vào h ng cao Vi t Nam hi n nay. Nh v y hàngướ ớ ề ươ ạ ở ệ ệ ờ ậ
tháng sau khi tr các kho n chi tiêu trong gia đình, ch S ng đ u có đ c m t kho nừ ả ị ươ ề ượ ộ ả
tích lũy ch ng 2000USD. Do làm vi c b n r n quanh năm, anh ch ít có đi u ki n theoừ ệ ậ ộ ị ề ệ
dõi tình hình th tr ng tài chính nị ườ
M C TIÊU Bài này xem xét chi ti t v đ nh nghĩa và đo l ng l i nhu n và r i roỤ ế ề ị ườ ợ ậ ủ
nh m t o n n t ng cho vi c h c các bài sau. Đ c xong bài này b n có th : • Hi uằ ạ ề ả ệ ọ ọ ạ ể ể
đ c đ nh nghĩa và bi t cách đo l ng l i nhu n và r i ro. • Bi t cách xác đ nh l iượ ị ế ườ ợ ậ ủ ế ị ợ
nhu n và r i ro c a m t tài s n cá bi t. • Bi t cách xác đ nh và phân lo i thái đ đ iậ ủ ủ ộ ả ệ ế ị ạ ộ ố
v i r i ro. • Hi u th nào là danh m c đ u t và bi t cách xác đ nh t su t l i nhu nớ ủ ể ế ụ ầ ư ế ị ỷ ấ ợ ậ
và r i ro c a m t danh m c đ u t bao g m nhi u tài s n. • Hi u và phân bi t đ củ ủ ộ ụ ầ ư ồ ề ả ể ệ ượ
s khác nhau gi a r i ro h th ng và r i ro phi h th ng.ự ữ ủ ệ ố ủ ệ ố
TÌNH HU NG MINH H A KHÁI NI M Hai v ch ng anh Bình và ch S ng đ uỐ Ọ Ệ ợ ồ ị ươ ề
làm vi c cho m t công ty n c ngoài v i ti n l ng vào h ng cao Vi t Nam hi nệ ộ ướ ớ ề ươ ạ ở ệ ệ
nay. Nh v y hàng tháng sau khi tr các kho n chi tiêu trong gia đình, ch S ng đ uờ ậ ừ ả ị ươ ề
có đ c m t kho n tích lũy ch ng 2000USD. Do làm vi c b n r n quanh năm, anh chượ ộ ả ừ ệ ậ ộ ị
ít có đi u ki n theo dõi tình hình th tr ng tài chính nên ti n tích lũy đ c ch bi t g iề ệ ị ườ ề ượ ỉ ế ử
vào ngân hàng v i lãi su t t ng đ i th p nh ng n đ nh. G n đây nghe b n bè bànớ ấ ươ ố ấ ư ổ ị ầ ạ
tán xôn xao v chuy n “ăn nên làm ra” c a m t s ng i trúng ch ng khoán, chề ệ ủ ộ ố ườ ứ ị
S ng r t thích và tò mò mu n tham gia nh ng v n xu t thân t đ i h c ngo i ngươ ấ ố ư ố ấ ừ ạ ọ ạ ữ
nên ch còn e ng i vì thi u ki n th c v đ u t tài chính. Anh Bình ch ng ch là m tị ạ ế ế ứ ề ầ ư ồ ị ộ
k s quanh năm ch bi t có k thu t. Ch th ng nói anh y đ c b n v thi t k m tỹ ư ỉ ế ỹ ậ ị ườ ấ ọ ả ẽ ế ế ộ
dây chuy n máy d dàng và nhanh chóng h n là đ c b n “báo cáo tài chính” c a côngề ễ ơ ọ ả ủ
ty. Đ c bi t Nam, là em trai c a m t ng i b n hàng xóm, đang theo h c và s pượ ế ủ ộ ườ ạ ọ ắ
s a t t nghi p Khoa Tài chính c a m t tr ng đ i h c khá n i ti ng thành ph Hử ố ệ ủ ộ ườ ạ ọ ổ ế ở ố ồ
Chí Minh, ch S ng mu n nh t v n giúp xem ch nên đ u t ti n vào đâu. M tị ươ ố ờ ư ấ ị ầ ư ề ộ
bu i sáng Ch nh t tình c g p Nam đi t p th d c v ch bèn thăm h iổ ủ ậ ờ ặ ậ ể ụ ề ị ỏ
Đ c bi t Nam, là em trai c a m t ng i b n hàng xóm, đang theo h c và s p s a t tượ ế ủ ộ ườ ạ ọ ắ ử ố
nghi p Khoa Tài chính c a m t tr ng đ i h c khá n i ti ng thành ph H Chíệ ủ ộ ườ ạ ọ ổ ế ở ố ồ
Minh, ch S ng mu n nh t v n giúp xem ch nên đ u t ti n vào đâu. M t bu iị ươ ố ờ ư ấ ị ầ ư ề ộ ổ
sáng Ch nh t tình c g p Nam đi t p th d c v ch bèn thăm h i. - Chào Nam. Emủ ậ ờ ặ ậ ể ụ ề ị ỏ
kho không? Bao gi t t nghi p và ăn m ng c nhân tài chính v y h ? - Chào ch . Emẻ ờ ố ệ ừ ử ậ ả ị
kho . Còn m t tháng n a, em b o v lu n văn t t nghi p. - Th em đ nh ki m vi cẻ ộ ữ ả ệ ậ ố ệ ế ị ế ệ
làm đâu ch a? - Em n p h s tuy n d ng vào công ty em đang th c t p. - Nam này,ư ộ ồ ơ ể ụ ự ậ
hi n t i ch có 500 tri u đ ng g i ngân hàng nh ng lãi su t không cao, em là chuyênệ ạ ị ệ ồ ử ư ấ
viên tài chính, v y theo em, ch nên đ u t vào đâu bây gi ?ậ ị ầ ư ờ
N u b n là Nam, b n nên b t đ u t đâu đ có th t v n m t cách thuy t ph c choế ạ ạ ắ ầ ừ ể ể ư ấ ộ ế ụ
quy t đ nh đ u t c a ch S ng? Đ NH NGHĨA L I NHU N VÀ R I RO L iế ị ầ ư ủ ị ươ Ị Ợ Ậ Ủ ợ
nhu n (return) là thu nh p hay s ti n ki m đ c t m t kho n đ u t . T su t l iậ ậ ố ề ế ượ ừ ộ ả ầ ư ỷ ấ ợ
nhu n (rate of return) là t l ph n trăm gi a thu nh p và giá tr kho n đ u t b ra.ậ ỷ ệ ầ ữ ậ ị ả ầ ư ỏ
Khi nói đ n l i nhu n t c là nói đ n m t s ti n ki m đ c, còn nói đ n t su t l iế ợ ậ ứ ế ộ ố ề ế ượ ế ỷ ấ ợ
nhu n là nói đ n con s t l ph n trăm gi a s ti n ki m đ c so v i s ti n b ra. ậ ế ố ỷ ệ ầ ữ ố ề ế ượ ớ ố ề ỏ
Ví d 1: Minh h a khái ni m l i nhu n và t su t l i nhu n B n b ra 100 nghìnụ ọ ệ ợ ậ ỷ ấ ợ ậ ạ ỏ
đ ng đ mua m t c phi u, đ c h ng c t c là 7 nghìn đ ng m t năm và sau m tồ ể ộ ổ ế ượ ưở ổ ứ ồ ộ ộ
năm giá th tr ng c a c phi u đó là 106 nghìn đ ng. H i l i nhu n và t su t l iị ườ ủ ổ ế ồ ỏ ợ ậ ỷ ấ ợ
nhu n b n có đ c khi đ u t c phi u này là bao nhi u? Kho n ti n b n b ra đ uậ ạ ượ ầ ư ổ ế ể ả ề ạ ỏ ầ
t = 100.000 đ ng Thu nh p b n ki m đ c sau m t năm g m: C t c = 7.000ư ồ ậ ạ ế ượ ộ ồ ổ ứ
đ ng L i nhu n do c phi u lên giá (l i v n) = 106.000 – 100.000 = 6.000 đ ngồ ợ ậ ổ ế ợ ố ồ
T ng l i nhu n có đ c = 7.000 + 6.000 = 13.000 đ ng T su t l i nhu n (%) =ổ ợ ậ ượ ồ ỷ ấ ợ ậ
13.000/100.000 = 13%/năm
Qua ví d đ n gi n trên đây, chúng ta th y r ng l i nhu n đ u t c a b n có đ c tụ ơ ả ấ ằ ợ ậ ầ ư ủ ạ ượ ừ
hai ngu n: (1) c t c đ c h ng t c phi u, và (2) l i v n – t c là l i t c có đ cồ ổ ứ ượ ưở ừ ổ ế ợ ố ứ ợ ứ ượ
do ch ng khoán tăng giá. T ng quát n u g i R là t su t l i nhu n, chúng ta có côngứ ổ ế ọ ỷ ấ ợ ậ
th c tính t su t l i nhu n đ u t c phi u nh sau: 11)(−−−+=ttttPPPDR (10.1)ứ ỷ ấ ợ ậ ầ ư ổ ế ư
trong đó Dt là c t c, Pt là giá c phi u th i đi m t, và Pt -1 là giá c phi u th iổ ứ ổ ế ở ờ ể ổ ế ở ờ
đi m (t – 1). N u l y c t c và giá c phi u theo giá tr th c t thì chúng ta có l iể ế ấ ổ ứ ổ ế ị ự ế ợ
nhu n th c t , n u l y c t c và giá c phi u theo s li u kỳ v ng thì chúng ta có l iậ ự ế ế ấ ổ ứ ổ ế ố ệ ọ ợ
nhu n kỳ v ng. M c dù m c tiêu c a ho t đ ng đ u t là l i nhu n ki m đ c,ậ ọ ặ ụ ủ ạ ộ ầ ư ợ ậ ế ượ
nh ng mu n bi t m t ho t đ ng đ u t có hi u qu hay không ng i ta ph i s d ngư ố ế ộ ạ ộ ầ ư ệ ả ườ ả ử ụ
khái ni m t su t l i nhu n ch không ph i l i nhu n. T i sao v y? Ch ng h n chệ ỷ ấ ợ ậ ứ ả ợ ậ ạ ậ ẳ ạ ị
S ng g i ti n vào ngân hàng và hàng năm ki m đ c l i nhu n là 45 tri u đ ngươ ử ề ế ượ ợ ậ ệ ồ
trong khi b n ki m đ c l i nhu n là 13.000 đ ng. Nhìn vào l i nhu n ki m đ cạ ế ượ ợ ậ ồ ợ ậ ế ượ
c a ch S ng và c a b n không th nói r ng ch S ng đ u t hi u qu h n b n vìủ ị ươ ủ ạ ể ằ ị ươ ầ ư ệ ả ơ ạ
ch y b ra 500 tri u đ ng và ki m đ c 45 tri u đ ng, t su t l i nhu n c a chị ấ ỏ ệ ồ ế ượ ệ ồ ỷ ấ ợ ậ ủ ị
S ng là 45/500 = 9%. B n b ra 100.000 đ ng và ki m đ c l i nhu n là 13.000ươ ạ ỏ ồ ế ượ ợ ậ
đ ng, t su t l i nhu n c a b n là 13.000/100.000 = 13%. Rõ ràng b n ki m đ c tồ ỷ ấ ợ ậ ủ ạ ạ ế ượ ỷ
su t l i nhu n cao h n ch S ng. Chính vì th , trên th c t ng i ta th ng quan tâmấ ợ ậ ơ ị ươ ế ự ế ườ ườ
đ n t su t l i nhu n h n là l i nhu n tuy t đ i. Tuy nhiên, s sai l m n u nhìn vàoế ỷ ấ ợ ậ ơ ợ ậ ệ ố ẽ ầ ế
t su t l i nhu n c a b n cao h n là c a ch S ng đ khuyên ch S ng rút ti n g iỷ ấ ợ ậ ủ ạ ơ ủ ị ươ ể ị ươ ề ử
ngân hàng ra mua
c phi u nh b n. Vì sao v y? Vì r i ro c a hai ho t đ ng đ u t này khác nhau. R iổ ế ư ạ ậ ủ ủ ạ ộ ầ ư ủ
ro là gì và t i sao chúng ta ph i xét đ n r i ro khi ra quy t đ nh đ u t ? R i ro đ cạ ả ế ủ ế ị ầ ư ủ ượ
đ nh nghĩa là s sai bi t c a l i nhu n th c t so v i l i nhu n kỳ v ng. Gi s b nị ự ệ ủ ợ ậ ự ế ớ ợ ậ ọ ả ử ạ
mua trái phi u kho b c đ có đ c l i nhu n là 8%. N u b n gi trái phi u này đ nế ạ ể ượ ợ ậ ế ạ ữ ế ế
cu i năm b n s đ c l i nhu n là 8% trên kho n đ u t c a mình. N u b n khôngố ạ ẽ ượ ợ ậ ả ầ ư ủ ế ạ
mua trái phi u mà dùng s ti n đó đ mua c phi u và gi đ n h t năm, b n có th cóế ố ề ể ổ ế ữ ế ế ạ ể
ho c có th không có đ c c t c nh kỳ v ng. H n n a, cu i năm giá c phi u cóặ ể ượ ổ ứ ư ọ ơ ữ ố ổ ế
th lên và b n đ c l i cũng có th xu ng khi n b n b l . K t qu là l i nhu n th cể ạ ượ ờ ể ố ế ạ ị ỗ ế ả ợ ậ ự
t b n nh n đ c có th khác xa so v i l i nhu n b n kỳ v ng. N u r i ro đ c đ nhế ạ ậ ượ ể ớ ợ ậ ạ ọ ế ủ ượ ị
nghĩa là s sai bi t gi a l i nhu n th c t so v i l i nhu n kỳ v ng thì trong tr ngự ệ ữ ợ ậ ự ế ớ ợ ậ ọ ườ
h p trên rõ ràng đ u t vào trái phi u có th xem nh không có r i ro trong khi đ u tợ ầ ư ế ể ư ủ ầ ư
vào c phi u r i ro h n nhi u, vì xác su t hay kh năng sai bi t gi a l i nhu n th cổ ế ủ ơ ề ấ ả ệ ữ ợ ậ ự
t so v i l i nhu n kỳ v ng trong tr ng h p mua trái phi u th p h n trong tr ngế ớ ợ ậ ọ ườ ợ ế ấ ơ ườ
h p mua c phi uợ ổ ế
ĐO L NG R I RO R i ro nh v a nói là m t s không ch c ch n, m t bi n c cóƯỜ Ủ ủ ư ừ ộ ự ắ ắ ộ ế ố
kh năng x y ra và cũng có kh năng không x y ra. Đ đo l ng r i ro ng i ta dùngả ả ả ả ể ườ ủ ườ
phân ph i xác su t v i hai tham s đo l ng ph bi n là kỳ v ng và đ l ch chu n.ố ấ ớ ố ườ ổ ế ọ ộ ệ ẩ
L i nhu n kỳ v ng và đ l ch chu n V m t th ng kê, l i nhu n kỳ v ng, ký hi u làợ ậ ọ ộ ệ ẩ ề ặ ố ợ ậ ọ ệ
E(R), đ c đ nh nghĩa nh sau:))(()(1iniiPRRE∑== (10.2) trong đó Ri l i nhu nượ ị ư ợ ậ
ng v i bi n c i, Pi là xác su t x y ra bi n c i và n là s bi n c có th x y ra. Nhứ ớ ế ố ấ ả ế ố ố ế ố ể ả ư
v y l i nhu n kỳ v ng ch ng qua là trung bình gia quy n c a các l i nhu n có thậ ợ ậ ọ ẳ ề ủ ợ ậ ể
x y ra v i tr ng s chính là xác su t x y ra1. V ý nghĩa, l i nhu n kỳ v ng ch a x yả ớ ọ ố ấ ả ề ợ ậ ọ ư ả
ra, do đó, nó là l i nhu n không ch c ch n hay l i nhu n có kèm theo r i ro. Ví d 2ợ ậ ắ ắ ợ ậ ủ ụ
d i đây minh h a cách tính l i nhu n kỳ v ng.ướ ọ ợ ậ ọ
Ví d 2: Minh h a cách tính t su t l i nhu n kỳ v ng và ph ng sai t su t l iụ ọ ỷ ấ ợ ậ ọ ươ ỷ ấ ợ
nhu n L i nhu n (Ri) Xác su t (Pi) (Ri)(Pi) [Ri – E(R)]2(Pi) - 0,10 0,05 - 0,0050 (-0,10ậ ợ ậ ấ
– 0,09)2(0,05) - 0,02 0,10 - 0,0020 (-0,02 – 0,09)2(0,10) 0,04 0,20 0,0080 (0,04 –
0,09)2(0,20) 0,09 0,30 0,0270 (0,09 – 0,09)2(0,30) 0,14 0,20 0,0280 (0,14 – 0,09)2(0,20)
0,20 0,10 0,0200 (0,20 – 0,09)2(0,10) 0,28 0,05 0,0140 (0,28 – 0,09)2(0,05) T ng = 1,00ổ
L i nhu n kỳ v ng E(R) = 0,090 Ph ng sai σ2= 0,00703ợ ậ ọ ươ
Đ đo l ng đ phân tán hay sai bi t gi a l i nhu n th c t so v i l i nhu n kỳ v ng,ể ườ ộ ệ ữ ợ ậ ự ế ớ ợ ậ ọ
ng i ta dùng ph ng sai (σ2) ho c đ l ch chu n (σ). V m t th ng kê, ph ng saiườ ươ ặ ộ ệ ẩ ề ặ ố ươ
đ c đ nh nghĩa nh sau: []iniiPRER∑=−=122)(σ (10.3) Đ l ch chu n chính làượ ị ư ộ ệ ẩ
căn b c 2 c a ph ng sai: []∑=−=niiiPRER12)()(σ (10.4) Trong ví d trên n uậ ủ ươ ụ ế
chúng ta l y căn b c 2 c a ph ng sai σ2= 0,00703 thì s có đ c giá tr c a đ l chấ ậ ủ ươ ẽ ượ ị ủ ộ ệ
chu n là 0,0838 hay 8,38%. Đi u này có ý nghĩa là sai bi t gi a l i nhu n th c t soẩ ề ệ ữ ợ ậ ự ế
v i l i nhu n kỳ v ng là 8,38%. L i nhu n kỳ v ng là 9% v i đ l ch chu n là 8,38%ớ ợ ậ ọ ợ ậ ọ ớ ộ ệ ẩ
có nghĩa là th c t l i nhu n có th bi n đ ng trong kho ng t 9 – 8,38 = 0,62% đ nự ế ợ ậ ể ế ộ ả ừ ế
9+8,38 = 17,38%. H s bi n đ i (coefficient of variation) Đ l ch chu n đôi khi choệ ố ế ổ ộ ệ ẩ
chúng ta nh ng k t lu n không chính xác khi so sánh r i ro c a hai d án n u nhữ ế ậ ủ ủ ự ế ư
chúng r t khác nhau v quy mô. Ví d xem xét hai d án đ u t A và B có phân ph iấ ề ụ ự ầ ư ố
xác su t nh sau:ấ ư
D án A D án Bự ự
L i nhu n kỳ v ng, E(R) 0,08 0,24 Đ l ch chu n, σ 0,06 0,08 H s bi n đ i, CVợ ậ ọ ộ ệ ẩ ệ ố ế ổ
0,75 0,33
N u nhìn vào đ l ch chu n chúng ta th y r ng đ l ch chu n c a d án B l n h nế ộ ệ ẩ ấ ằ ộ ệ ẩ ủ ự ớ ơ
A. Li u có th k t lu n r ng d án B r i ro h n A hay không? N u ch đ n thu n nhìnệ ể ế ậ ằ ự ủ ơ ế ỉ ơ ầ
vào đ l ch chu n có th k t lu n nh v y, nh ng v n đ đây là c n so sánh xemộ ệ ẩ ể ế ậ ư ậ ư ấ ề ở ầ
quy mô l i nhu n kỳ v ng c a hai d án này nh th nào. D án B có đ l ch chu nợ ậ ọ ủ ự ư ế ự ộ ệ ẩ
là 8% trong khi d án A ch có 6% nh ng l ch 8% c a quy mô l i nhu n kỳ v ng làự ỉ ư ệ ủ ợ ậ ọ
1000$ s r t nh so v i l ch 6% c a quy mô l i nhu n kỳ v ng 1 tri u $. Đ kh cẽ ấ ỏ ớ ệ ủ ợ ậ ọ ệ ể ắ
ph c tình tr ng này chúng ta dùng ch tiêu h s bi n đ i CV (coefficient of variation).ụ ạ ỉ ệ ố ế ổ
V th ng kê, h s bi n đ i đ c đ nh nghĩa nh sau : )(RECVσ= (10.5) Trongề ố ệ ố ế ổ ượ ị ư
ví d trên, d án A có CV(A) = 0,06/0,08 = 0,75 trong khi d án B có CV(B) =ụ ự ự
0,08/0,24 = 0,33. Có th nói d án A r i ro h n d án B. Tóm l i r i ro là s khôngể ự ủ ơ ự ạ ủ ự
ch c ch n, nó chính là sai bi t gi a giá tr th c t hay giá tr quan sát so v i giá tr kỳắ ắ ệ ữ ị ự ế ị ớ ị
v ng. Trong ph m vi bài này chúng ta quan sát l i nhu n. R i ro đây chính là sai bi tọ ạ ợ ậ ủ ở ệ
gi a l i nhu n th c t so v i l i nhu n kỳ v ng. Đ đo l ng đ c r i ro tr c h tữ ợ ậ ự ế ớ ợ ậ ọ ể ườ ượ ủ ướ ế
chúng ta ph i xác đ nh đ c l i nhu n kỳ v ng, k đ n xác đ nh đ l ch chu n c aả ị ượ ợ ậ ọ ế ế ị ộ ệ ẩ ủ
l i nhu n so v i l i nhu n kỳ v ng. Ngoài ra, c n l u ý lo i tr s nh h ng c aợ ậ ớ ợ ậ ọ ầ ư ạ ừ ự ả ưở ủ
y u t qui mô b ng cách s d ng h s bi n đ i CV đ so sánh m c đ r i ro khácế ố ằ ử ụ ệ ố ế ổ ể ứ ộ ủ
nhau khi quy mô l i nhu n kỳ v ng khác nhau đáng k .ợ ậ ọ ể
THÁI Đ Đ I V I R I RO Đ minh h a và phân bi t thái đ c a nhà đ u t đ i v iỘ Ố Ớ Ủ ể ọ ệ ộ ủ ầ ư ố ớ
r i ro, chúng ta xem xét trò ch i có tên Let’s Make a Deal do Monty Hall đi u khi nủ ơ ề ể
ch ng trình nh sau : Monty Hall gi i thích r ng b n đ c phép gi l y b t c thươ ư ả ằ ạ ượ ữ ấ ấ ứ ứ
gì b n tìm th y khi m c a s 1 ho c s 2. Đ ng sau m t trong hai c a này là 10.000$ạ ấ ở ử ố ặ ố ằ ộ ử
trong khi c a còn l i là m t đ ng v xe đã s d ng có giá tr th tr ng là 0. Hall cũngử ạ ộ ố ỏ ử ụ ị ị ườ
cho bi t thêm r ng b n có quy n đ c m m t trong hai c a và có th trúng gi iế ằ ạ ề ượ ở ộ ử ể ả
th ng 10.000$ n u m đúng c a ho c nh n đ ng v xe v t đi n u m sai c a. Ngoàiưở ế ở ử ặ ậ ố ỏ ứ ế ở ử
ra, Hall có th cho b n m t s ti n n u nh b n t b quy n đ c m c a c a b n,ể ạ ộ ố ề ế ư ạ ừ ỏ ề ượ ở ử ủ ạ
cũng đ ng nghĩa v i t b l i nhu n kỳ v ng đ nh n l y m t s ti n ch c ch n.ồ ớ ừ ỏ ợ ậ ọ ể ậ ấ ộ ố ề ắ ắ
Nói tóm l i các l a ch n c a b n có th là m c a ho c không m c a. N u m c aạ ự ọ ủ ạ ể ở ử ặ ở ử ế ở ử
b n có kh năng trúng gi i và nh n 10.000$ cũng có kh năng không trúng gi i vàạ ả ả ậ ả ả
nh n 0$. N u b nch n không m c a b n s đ c m t s ti n ch c ch n. Rõ ràngậ ế ạ ọ ở ử ạ ẽ ượ ộ ố ề ắ ắ
vi c ch n l a c a b n tùy thu c vào s ti n mà Hall s tr cho b n đ b n h y b cáiệ ọ ự ủ ạ ộ ố ề ẽ ả ạ ể ạ ủ ỏ
quy n đ c m c a c a mình. Gi s r ng n u Hall tr b n 2.999$ hay ít h n s nàyề ượ ở ử ủ ả ử ằ ế ả ạ ơ ố
thì b n s ch n ph ng án m c a và kỳ v ng s trúng gi i. N u Hall tr cho b nạ ẽ ọ ươ ở ử ọ ẽ ả ế ả ạ
3.000$ b n không th quy t đ nh đ c nên ch n ph ng án nào: m c a hay l y ti n.ạ ể ế ị ượ ọ ươ ở ử ấ ề
Nh ng n u Hall tr b n 3.001$ hay cao h n n a b n s ch n ph ng án l y ti n vàư ế ả ạ ơ ữ ạ ẽ ọ ươ ấ ề
t b vi c m c a. V i ph ng án m c a b n có c h i 50/50 s nh n 10.000$ ho cừ ỏ ệ ở ử ớ ươ ở ử ạ ơ ộ ẽ ậ ặ
0$. S ti n kỳ v ng c a b n do đó là: (10.000 x 0,5) + (0 x 0,5) = 5.000$. Nh ng khiố ề ọ ủ ạ ư
Hall tr b n 3.000$ b n không quy t đ nh đ c nên ch n ph ng án nào. Đi u nàyả ạ ạ ế ị ượ ọ ươ ề
ch ng t r ng b n bàng quan khi đ ng tr c hai ph ng án: (1) có đ c 5.000$ v iứ ỏ ằ ạ ứ ướ ươ ượ ớ
r i ro kèm theo và (2) có đ c 3.000$ không có r i ro kèm theo. S ti n 3.000$ đâyủ ượ ủ ố ề ở
làm cho b n c m th y không có s khác bi t gi a vi c l a ch n l y 3.000$ v i sạ ả ấ ự ệ ữ ệ ự ọ ấ ớ ự
ch c ch n ho c l y 5.000$ v i r i ro kèm theo. S ti n này đ c g i là s ti n ch cắ ắ ặ ấ ớ ủ ố ề ượ ọ ố ề ắ
ch n t ng đ ng (certainty equivalent – CE) v i s ti n l n h n nh ng r i ro h n.ắ ươ ươ ớ ố ề ớ ơ ư ủ ơ
D a vào s ti n ch c ch n t ng đ ng này, ng i ta đ a ra đ nh nghĩa thái đ đ iự ố ề ắ ắ ươ ươ ườ ư ị ộ ố
v i r i ro nh sau :ớ ủ ư
• n u m t ng i yêu c u CE < giá tr kỳ v ng => ng i đó ng i r i ro (risk aversion) ế ộ ườ ầ ị ọ ườ ạ ủ
• n u m t ng i yêu c u CE = giá tr kỳ v ng => ng i đó bàng quan v i r i ro (riskế ộ ườ ầ ị ọ ườ ớ ủ
indifference)
• n u m t ng i yêu c u CE > giá tr kỳ v ng => ng i đó thích r i ro (riskế ộ ườ ầ ị ọ ườ ủ
preference) Đ i v i nh ng ng i ng i r i ro, chênh l ch gi a giá tr kỳ v ng và CEố ớ ữ ườ ạ ủ ệ ữ ị ọ
chính là ph n giá tr tăng thêm đ bù đ p r i ro (risk premium). Trong tài chính ng iầ ị ể ắ ủ ườ
ta xem các nhà đ u t nh là nh ng ng i ng i r i ro. Do đó, khi quy t đ nh đ u t ,ầ ư ư ữ ườ ạ ủ ế ị ầ ư
nhà đ u t ph i xem xét đ n quan h gi a l i nhu n và r i ro. Đi u này có các ý nghĩaầ ư ả ế ệ ữ ợ ậ ủ ề
nh sau: • N u hai c h i đ u t có cùng t su t l i nhu n kỳ v ng nh nhau thì nhàư ế ơ ộ ầ ư ỷ ấ ợ ậ ọ ư
đ u t s ch n c h i đ u t nào có r i ro th p h n. ầ ư ẽ ọ ơ ộ ầ ư ủ ấ ơ
• N u hai c h i đ u t có cùng m c r i ro nh nhau thì nhà đ u t s ch n c h iế ơ ộ ầ ư ứ ủ ư ầ ư ẽ ọ ơ ộ
đ u t nào có t su t l i nhu n kỳ v ng cao h n.ầ ư ỷ ấ ợ ậ ọ ơ
• Nhà đ u t nói chung là ng i r i ro, do đó, mu n h đ u t vào d án r i ro thì ph iầ ư ạ ủ ố ọ ầ ư ự ủ ả
có giá tr tăng thêm nh là ph n bù r i ro.ị ư ầ ủ
L I NHU N VÀ R I RO C A M T DANH M C Đ U T T đ u bài đ n giỢ Ậ Ủ Ủ Ộ Ụ Ầ Ư ừ ầ ế ờ
chúng ta xét l i nhu n và r i ro c a nh ng kho n đ u t riêng bi t. Th c t nhà đ uợ ậ ủ ủ ữ ả ầ ư ệ ự ế ầ
t ít khi nào d n h t toàn b tài s n c a mình vào m t kho n đ u t duy nh t màư ồ ế ộ ả ủ ộ ả ầ ư ấ
th ng đ u t vào m t danh m c bao g m nhi u lo i tài s n khác nhau, g i là danhườ ầ ư ộ ụ ồ ề ạ ả ọ
m c đ u t . Danh m c đ u t (portfolio) là s k t h p c a hai hay nhi u ch ng khoánụ ầ ư ụ ầ ư ự ế ợ ủ ề ứ
ho c tài s n khác nhau trong đ u t . V n đ đ t ra là khi nhà đ u t k t h p đ u tặ ả ầ ư ấ ề ặ ầ ư ế ợ ầ ư
vào nhi u tài s n khác nhau thay vì đ u t vào m t tài s n cá bi t thì cách tính l iề ả ầ ư ộ ả ệ ợ
nhu n kỳ v ng và đ l ch chu n c a danh m c đ u t s nh th nào.ậ ọ ộ ệ ẩ ủ ụ ầ ư ẽ ư ế
L i nhu n c a danh m c đ u t L i nhu n kỳ v ng c a danh m c đ u t là trungợ ậ ủ ụ ầ ư ợ ậ ọ ủ ụ ầ ư
bình có tr ng s c a các l i nhu n kỳ v ng c a t ng tài s n hay ch ng khoán cá bi tọ ố ủ ợ ậ ọ ủ ừ ả ứ ệ
trong danh m c đ u t . Tr ng s đây chính là t tr ng c a t ng lo i ch ng khoán cáụ ầ ư ọ ố ở ỷ ọ ủ ừ ạ ứ
bi t trong danh m c đ u t . G i Ep(R) là l i nhu n kỳ v ng c a danh m c đ u t ,ệ ụ ầ ư ọ ợ ậ ọ ủ ụ ầ ư
công th c tính l i nhu n kỳ v ng c a danh m c đ u t nh sau: ∑==mjjjpREWRE1)()ứ ợ ậ ọ ủ ụ ầ ư ư
( (10.6) trong đó Wj là t tr ng c a ch ng khoán j, Ej(R) là l i nhu n kỳ v ng c aỷ ọ ủ ứ ợ ậ ọ ủ
ch ng khoán j, và m là t ng s ch ng khoán có trong danh m c đ u t . Ví d 3 d iứ ổ ố ứ ụ ầ ư ụ ướ
đây minh h a cách tính t su t l i nhu n kỳ v ng c a m t danh m c đ u t .ọ ỷ ấ ợ ậ ọ ủ ộ ụ ầ ư
Ví d 3: Minh h a cách tính t su t l i nhu n kỳ v ng c a m t danh m c đ u t Giụ ọ ỷ ấ ợ ậ ọ ủ ộ ụ ầ ư ả
s b n xem xét đ u t vào danh m c bao g m hai ch ng khoán A và B có t su t l iử ạ ầ ư ụ ồ ứ ỷ ấ ợ
nhu n kỳ v ng và đ l ch chu n nh sau: ậ ọ ộ ệ ẩ ư
Ch ng khoán Aứ
Ch ng khoán B ứ
L i nhu n kỳ v ng 14,0% 11,5%ợ ậ ọ
Đ l ch chu n 10,7 1,5ộ ệ ẩ
H i t su t l i nhu n kỳ v ng c a danh m c đ u t là bao nhiêu n u b n đ u t 40%ỏ ỷ ấ ợ ậ ọ ủ ụ ầ ư ế ạ ầ ư
tr giá vào ch ng khoán A và ph n còn l i vào ch ng khoán B?ị ứ ầ ạ ứ
