Pháp luật về bảo vệ người lao động Việt Nam làm việc ở nước ngoài: Thực trạng và giải pháp

571

PHÁPLUẬTVỀBẢOVỆNGƯỜILAOĐỘNGVIỆTNAM

LÀMVIỆCTẠINƯỚCNGOÀITHEOHỢPĐỒNG-

THỰCTRẠNGVÀGIẢIPHÁP

LêMinhHiếu,TôMinhNghĩa2,PhạmHảiYến2

Email:Leminhhieu29052000@gmail.com

Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:19/11/2025

Ngàyphảnbiệnđánhgiá:03/12/2025

Ngàybàibáođượcduyệtđăng:15/12/2025

DOI:10.59266/houjs.2025.1079

Tómtắt:Trongbốicảnhtoàncầuhóavàgiatăngmạnhmẽcủahoạtđộngđưangườilaođộng

ViệtNamđilàmviệcởnướcngoàitheohợpđồng,việcbảovệquyềnvàlợiíchhợpphápcủangười

laođộngđặtrayêucầungàycàngcấpthiếtđốivớihệthốngphápluậtvàcơchếthựcthi.Bàiviết

tậptrungphântíchcơsởlýluậnvàkhungpháplýquốctếvềbảovệngườilaođộngditrú,đồngthời

làmrõthựctrạngphápluậtViệtNamvềbảovệngườilaođộngViệtNamlàmviệctạinướcngoài

theohợpđồng,đặcbiệtlànhữngquyđịnhmớicủaLuậtNgườilaođộngViệtNamđilàmviệcởnước

ngoàitheohợpđồngnăm2020.Trêncơsởphântíchthựctiễnthựchiện,bàiviếtchỉranhữngkếtquả

đạtđượctrongcôngtácbảohộcôngdân,cũngnhưnhữnghạnchế,bấtcậpvềtổchứcthựchiện,cơ

chếphốihợp,nguồnlựcvànhậnthứccủacácchủthểliênquan.Từđó,bàiviếtđềxuấtmộtsốkiến

nghịnhằmhoànthiệnphápluậtvànângcaohiệuquảthựcthitrongbảovệngườilaođộngViệtNam

làmviệcởnướcngoài,gópphầnbảođảmquyềnconngười,ổnđịnhxãhộivàthúcđẩypháttriểnbền

vữngtrongbốicảnhhộinhậpquốctế.

Từkhóa:NgườilaođộngViệtNam,bảovệngườilaođộng,laođộngditrú,hợpđồnglao

động,phápluậtquốctế,xuấtkhẩulaođộng

1NgânhàngThươngmạiCổphầnViệtNamThịnhVượng

2TrườngĐạihọcMởHàNội

I.Đặtvấnđề

Trongbốicảnhtoàncầuhóavàhội

nhậpkinhtếquốctếngàycàngsâurộng,

việc người lao động di chuyển giữa các

quốcgiađểtìmkiếmcơhộiviệclàmđã

trởthànhxuhướngphổbiến.ĐốivớiViệt

Nam,việcđưangườilaođộngđilàmviệc

ởnướcngoàikhôngchỉlàgiảiphápquan

trọng để giải quyết việc làm trong nước

mà còn là chính sách chiến lược nhằm

nângcaochấtlượngnguồnnhânlực,tăng

nguồnngoạitệvàmởrộngquanhệhợp

tácquốctế.

Theo số liệu từ Cục Quản lý lao

độngngoàinước(BộLaođộng-Thương

binhvà Xãhội), trong 6 tháng đầunăm

572

2023,tổngsốNLĐVNđilàmviệcởnước

ngoàiđạt72.294người,gấphơn1,55lần

sovớicùngkỳnăm2022.Đếntháng11

năm2023,consốnàyđãtănglên146.156

người,vượt21,8%kếhoạchđềra.Sựgia

tăngnhanhchóngnàychothấynhucầuđi

làmviệcởnướcngoàicủaNLĐVNngày

càng cao, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp

thiếtvềviệchoànthiệnhệthốngphápluật

bảovệquyềnlợicủahọ.

Ngườilaođộngkhilàmviệcởnước

ngoài thườngphải đốimặtvớinhiềurủi

ro và thách thức như: bị lừa đảo trong

quátrìnhtuyểndụng,điềukiệnlàmviệc

không đảm bảo, vi phạm hợp đồng lao

động, phân biệt đối xử, thậm chí là bạo

hànhvàbóclột.TheobáocáocủaTổchức

LaođộngQuốctế(ILO),laođộngdicư

thườngrơivàotìnhtrạngyếuthếhơnso

vớilaođộngtrongnướcdothiếuhiểubiết

vềluậtphápsởtại,ràocảnngônngữvà

vănhóa,cũngnhưsựxacáchvớigiađình

vàcộngđồng.

Nhậnthứcđượctầmquantrọngcủa

vấnđề,ĐảngvàNhànướcViệtNamđã

banhànhnhiềuvănbảnphápluậtnhằm

bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của

NLĐVNkhilàmviệcởnướcngoài.Đặc

biệt, Luật Người lao động Việt Nam đi

làmviệcởnướcngoàitheohợpđồngnăm

2020(thaythế Luật năm 2006) đã đánh

dấubướctiếnquantrọngtrongviệchoàn

thiện khung pháp lý, phù hợp với các

chuẩnmựcquốctếvàthựctiễnđấtnước.

Tuy nhiên, trong quá trình thực

hiện,hệthốngphápluậtvẫnbộclộnhiều

bấtcập,thiếusótcầnđượcnghiêncứuvà

khắc phục. Các quy định còn phân tán,

chưa đồng bộ; cơ chế bảo vệ chưa đủ

mạnh;sựphốihợpgiữacáccơquanchức

năngcònhạnchế.Đặcbiệt,trongbốicảnh

tìnhhìnhthếgiớicónhiềubiếnđộng,các

tìnhhuốngkhẩncấpnhưchiếntranh,dịch

bệnh,thiêntaiđangđặtratháchthứclớn

đốivớicôngtácbảohộcôngdân.

Xuấtpháttừthựctếtrên,bàiviếttập

trungnghiêncứuthựctrạngphápluậtvề

bảovệNLĐVNlàmviệctạinướcngoài

theohợpđồng,phântíchnhữngthànhtựu

đạtđược,chỉranhữngtồntại,hạnchếvà

nguyênnhân,từđóđềxuấtcáckiếnnghị

hoànthiệnphápluậtcũngnhưgiảipháp

nângcaohiệuquảthựcthi,gópphầnđảm

bảo quyền lợi chính đáng cho NLĐVN

trongquátrìnhhộinhậpquốctế.

II.Cơsởlýluận

2.1. Khái niệm và đặc điểm của

ngườilaođộnglàmviệctạinướcngoài

theohợpđồng

Người lao động làm việc tại nước

ngoàitheohợpđồnglàmộthiệntượngtoàn

cầu đượctiếp cận từ nhiều góc độpháp

lý và kinh tế - xã hội. Wickramasekara

(2015) cho rằng di cư lao động là một

trongnhữngđặcđiểmnổibậtcủatoàncầu

hóa,vớihơn150triệungườilaođộngdi

trútrêntoànthếgiới,chiếmkhoảng4,4%

tổnglựclượnglaođộngtoàncầu.Trong

bối cảnh Đông Nam Á, Harkins (2016)

nhậnđịnhrằngkhuvựcnàycókhoảng10

triệungườilaođộngditrú,vớicácdòng

di chuyển chủ yếu từ Campuchia, Lào,

Myanmar và Việt Nam sang Thái Lan,

MalaysiavàSingapore.

TheoCôngướcsố97năm1949của

TổchứcLaođộngQuốctế(ILO,1949),

“ngườiditrúvìviệclàm”đượcđịnhnghĩa

làngườidicưtừquốcgianàysangquốc

gia khác với mục đích tìm kiếm cơ hội

việclàm,baogồmcảnhữngngườiđược

tuyển dụng dài hạn như một phần của

quá trình di trú vì việc làm. Định nghĩa

nàykhôngápdụngđốivớinhữngngười

573

chỉ di chuyểnqua biên giớiđể làmviệc

ngắnhạn.Côngướcsố143củaILOnăm

1975(ILO, 1975)bổ sungthêmtiêuchí

“khôngtựlựclaođộng”,tứclàngườilàm

thuê cho người sử dụnglao động,nhằm

phânbiệtrõràngvớinhữngngườitựkinh

doanhhoặclàmviệcđộclập.

Côngướcquốctếvềbảovệquyền

của tất cả người lao động di cư và các

thành viên trong gia đình họ năm 1990

(UnitedNations,1990)đưarađịnhnghĩa

rộnghơn:“ngườilaođộngditrúlàngười

đã, đang và sẽ thực hiện công việc có

hưởnglươngtạimộtquốcgiamàngười

đókhôngphảilàcôngdâncủaquốcgia

đó”. Pécoud và de Guchteneire (2006)

nhấnmạnhrằng định nghĩa nàycótính

baoquátcao,ápdụngchocảbagiaiđoạn

củaquátrìnhdicư:trướckhikhởihành,

trongthờigianlàmviệcởnướcngoài,và

saukhitrởvềnước.Điềunàyphảnánh

quanđiểmtoàndiệnvềquyềnconngười

củangườilaođộngditrútrongsuốtchu

kỳdicư.

Nghiên cứu của Ruhs và Martin

(2008) chỉ ra rằng các quốc gia có xu

hướngphânloạingườilaođộngditrúdựa

trênhaitiêuchíchính:(1)tínhhợppháp

củaviệcnhậpcảnhvàcưtrú,và(2)trình

độkỹnăng.Phânloạinàycóýnghĩaquan

trọngtrongviệcxácđịnhquyềnvànghĩa

vụ của người lao động cũng như trách

nhiệm bảo vệ của quốc gia gửi và quốc

giatiếpnhận.

TạiViệtNam,theoĐiều5củaLuật

Người lao động Việt Nam đi làm việc

ở nước ngoài theo hợp đồng năm 2020

(Quốc hội, 2020), “Người laođộng Việt

Namđilàmviệcởnướcngoàitheohợp

đồnglàcôngdânViệtNamtừđủ18tuổi

trởlêncưtrútạiViệtNamđilàmviệcở

nướcngoàitheoquyđịnhcủaLuậtnày”.

Bảovệngườilaođộnglàmviệctại

nướcngoàitheohợpđồng,theoHunevà

Niessen(1994),làviệcápdụngtổnghợp

cácbiệnpháppháplý,hànhchínhvàxã

hộinhằmđảmbảoquyềnvàlợiíchhợp

pháp của người laođộng trong suốt quá

trìnhdicưvàlàmviệcởnướcngoài.Nội

dungbảo vệ bao gồm: bảo vệquyền về

tiềnlươngvàthùlaocôngbằng,thờigian

làm việc hợp lý, điều kiện làm việc an

toànvàlànhmạnh,tiếpcậnbảohiểmxã

hộivàytế,bảovệkhỏiphânbiệtđốixử

vàbóclột,vàcácquyềnconngườicơbản

khác(Cholewinski,1997).

2.2.Sựcầnthiếtphảibảovệngười

laođộnglàmviệcởnướcngoài

Thứnhất,bảovệngườilaođộngthể

hiệnnguyêntắccơbảncủaphápluậtlao

động và quyền con người. Mantouvalou

(2012) lập luận rằng trong quan hệ lao

động,ngườilaođộngthườngởvịthếyếu

sovớingườisửdụnglaođộngdosựbất

cânxứngvềquyềnlựckinhtế,thôngtin

vàkhảnăngthươnglượng.Khilàmviệcở

nướcngoài,sựbấtcânxứngnàycàngtrở

nênnghiêmtrọngdongườilaođộngphải

đốimặtvớimôitrườngpháplývàvănhóa

xalạ,ràocảnngônngữ,vàsựcáchxagia

đình,cộngđồng(Ruhs,2013).

NghiêncứucủaAndersonvàRuhs

(2010)vềlaođộngditrútạiAnhvàcác

nước châu Âu cho thấy rằng người lao

độngditrúcóxuhướnglàmviệctrongcác

ngànhnghềcóđiềukiệnkhókhăn,lương

thấpvàítđượcbảovệpháplýnhưnông

nghiệp,xâydựng,chămsócgiađình.Họ

thườngkhôngđượchưởngđầyđủquyền

lợinhưngườilaođộngbảnđịa,dễbịlạm

dụngvàbóclột.Vìvậy,phápluậtcầnđảm

bảonguyêntắcđốixửbìnhđẳngvàkhông

phânbiệtđốixửnhưđượcquyđịnhtrong

cáccôngướcquốctế.

574

Thứ hai, người lao động phải đối

mặtvớinhiềurủiroởmọigiaiđoạncủa

chu kỳ di cư. Wickramasekara (2015)

phântíchrủirotheotừnggiaiđoạn:Trước

khikhởihành, người laođộng cóthể bị

lừađảovềđiềukiệnlàmviệc,phảichitrả

cáckhoảnphítuyểndụngkhônghợplý,

hoặcbịépbuộcvaynợđểchitrảchiphíđi

laođộng.NghiêncứucủaILO(2019)về

chiphítuyểndụngtrongkhuvựcASEAN

cho thấy người lao động di trú phải trả

trungbìnhtừ1.000đến5.000USD,tương

đương với 6-12 tháng lương, đẩy nhiều

ngườivàotìnhtrạngnợnần.

Trong thời gian làm việc ở nước

ngoài, Jureidini (2010) chỉ ra các rủiro

phổbiếnbaogồm:viphạmhợpđồnglao

động(khôngtrảlương,trảlươngthấphơn

camkết),làmviệcquágiờkhôngđượctrả

công,tịchthuhộchiếu,hạnchếtựdodi

chuyển,bạolựcthểxácvàtinhthần,đặc

biệtđốivớilaođộngnữlàmcôngviệcgia

đình. Nghiên cứu điển hình của Human

RightsWatch(2014)vềlaođộngditrútại

cácnướcVùngVịnhchothấytìnhtrạng

lạmdụngnghiêmtrọngđốivớingườilao

độngxâydựngvàlaođộnggiađình.

Khitrởvềnước,ngườilaođộngcó

thểgặpkhókhăntrongtáihòanhậpcộng

đồngdothayđổivềkinhtế,xãhộivàtâm

lý. Nghiên cứu của Opiniano (2004) về

ngườilaođộngPhilippinestrởvềchothấy

nhiềungườigặpkhókhăntrongviệctìm

kiếmviệclàmphùhợp,quảnlýtàichính,

và thích nghi với môi trường xã hội đã

thayđổi.

Thứ ba, người lao động đóng góp

quantrọngvàopháttriểnkinhtế-xãhội

củacảnướcgửivànướctiếpnhận.Theo

WorldBank(2021),kiềuhốitoàncầuước

tínhđạt702tỷUSDnăm2020,trongđó

540tỷUSDchuyểnvềcácnướcđangphát

triển.Đốivớinhiềuquốcgia,kiềuhốilà

nguồnngoạitệquantrọng,vượtcảđầutư

trựctiếpnướcngoài(FDI)vàviệntrợphát

triểnchínhthức(ODA).

Adams và Page (2005) phân tích

tácđộngcủakiềuhốiđếngiảmnghèoở

71quốcgiađangpháttriển,kếtluậnrằng

tăng10%kiềuhốicóthểlàmgiảm3,5%

tỷlệnghèo.TạiViệtNam,theoNgânhàng

Thếgiới,kiềuhốinăm2022đạtkhoảng

19,8tỷUSD, tương đương 5% GDP,hỗ

trợ hàng triệu hộ gia đình cải thiện đời

sống,đầutưgiáodụcvàytế.

Ngoàiđónggópvềtàichính,người

laođộngcònmangvềkiếnthức,kỹnăng,

kinhnghiệmmới,gópphầnnângcaochất

lượngnguồnnhânlựcquốcgia.Dustmann

và Kirchkamp (2002) chỉ ra hiệu ứng

“braincirculation”-ngườilaođộngtrởvề

vớivốnnhânlựcđượcnângcao,kỹnăng

nghềnghiệpđượccảithiện,vàmạnglưới

quanhệquốctế.Việcbảovệhọkhôngchỉ

làtráchnhiệmđạođứcmàcònlànghĩavụ

pháplýcủaNhànướctheoquyđịnhcủa

phápluậtquốctếvàtrongnước.

2.3.Khungpháplýquốctếvềbảo

vệngườilaođộngditrú

Hệthốngphápluậtquốctếvềbảovệ

ngườilaođộngditrúđượcxâydựngtrên

nền tảng các côngướccủa ILO vàLiên

HợpQuốc,tạothànhmộtkhungpháplý

đa tầng (Cholewinski, 1997). Trottier và

cộng sự (2014) cho rằng khung pháp lý

nàybaogồmbatrụcộtchính:(1)cáccông

ước chuyên biệt về lao động di trú, (2)

các công ước cốt lõi vềquyền lao động

cơbản,và(3)cáccôngướcvềquyềncon

ngườicóliênquan.

Côngướcsố97năm1949củaILO

về di trú tìm việc làm (sửa đổi) (ILO,

1949)vàCôngướcsố143năm1975về

ngườilaođộngditrútrongcácđiềukiện

575

bịlạmdụngvàvềxúctiếnbìnhđẳngcơ

hộivàđốixửđốivớingườilaođộngdi

trú(ILO,1975)làhaivănkiệnquantrọng

đặtnềnmóngchobảovệquyềnlaođộng

ditrú.Côngước97tậptrungvàonguyên

tắc đối xử bình đẳng, không phân biệt

quốc tịch, chủng tộc, tôn giáo trong các

vấnđềnhưthùlao,điềukiệnlàmviệc,an

sinhxãhội,quyềncôngđoàn.Côngước

143mởrộngphạmvibảovệ,baogồmcả

ngườilaođộngditrúkhôngcógiấytờvà

quyđịnhnghĩavụcủaquốcgiatrongviệc

chốngbuônngườivàlaođộngcưỡngbức.

Tuynhiên,Ruhs(2012)chỉrarằng

chỉcó49quốcgiaphêchuẩnCôngước97

và23quốcgiaphêchuẩnCôngước143,

chothấysựdodựcủacácquốcgiatrong

việccamkếtbảovệtoàndiệnquyềnlao

độngditrú.Điềunàyphảnánhmâuthuẫn

giữalợiíchkinhtế(nhucầulaođộnggiá

rẻ, linh hoạt) và nghĩa vụ bảo vệ quyền

conngười.

Côngướcquốctếvềbảovệquyền

của tất cả người lao động di cư và các

thành viên trong gia đình họ năm 1990

(ICRMW) (United Nations, 1990) được

coi là văn kiện toàn diện nhất về quyền

laođộngditrú.PécoudvàdeGuchteneire

(2006)nhậnđịnhICRMWlà“hiếnchương

về quyền con ngườicủa người laođộng

ditrú”,baogồm93điềukhoảnquyđịnh

chitiếtcácquyềndânsự,chínhtrị,kinh

tế,xãhộivàvănhóa.Côngướcphânbiệt

giữacácquyềnápdụngchotấtcảngười

laođộngditrú(PhầnIII)vàcácquyềnbổ

sungchongườilaođộngcógiấytờhợp

pháp(PhầnIV).

ViệtNamđãphêchuẩn9trong10

côngướccốtlõicủaILO(chưaphêchuẩn

Côngước87vềtựdoliênkếtvàbảovệ

quyềntổchức),thểhiệncamkếtbảovệ

quyền lao độngtheo chuẩnmựcquốc tế

(ILO,2019).Tuynhiên,nhưNguyễnThị

LanHương(2018)chỉra,tháchthứcnằm

ở việc chuyển hóa các cam kết quốc tế

thànhphápluậtvàthựctiễntrongnước,

đặc biệt trong bối cảnh người lao động

làmviệc ở nước ngoàinằm ngoàiphạm

vigiámsáttrựctiếpcủacơquannhànước

ViệtNam.

III.Phươngphápnghiêncứu

3.1.Phươngphápluận

Nghiêncứuđượcthựchiệntrêncơ

sởphươngphápluậncủachủnghĩaMác-

LêninvềChủnghĩaduyvậtbiệnchứngvà

duyvậtlịchsử,kếthợpvớitưtưởngHồ

ChíMinhvềNhànướcphápquyền.Quan

điểmnàychophépphântíchsựpháttriển

và biến đổi của pháp luật như một quá

trình khách quan, phản ánh những thay

đổicủaquanhệxãhộitrongbốicảnhhội

nhậpquốctế.

3.2.Phươngphápnghiêncứucụthể

Phương pháp thu thập dữ liệu:

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp từ

cácnguồnđángtincậybaogồm:vănbản

phápluậtquốctếvàtrongnước;báocáo,

thốngkêtừcáccơquannhànướcnhưBộ

Nộivụ,BộNgoạigiao;côngtrìnhnghiên

cứukhoahọctrongvàngoàinước;tàiliệu

từcáctổchứcquốctếnhưILO,IOM.

Phương pháp phân tích, tổng hợp:

Phântíchnộidungcácvănbảnphápluật

đểxácđịnhquyđịnhvềcơquancóthẩm

quyền,đốitượngđượcbảovệ,quyềnvà

lợiíchcủangườilaođộng,cácbiệnpháp

bảo vệ. Tổng hợp các số liệu thống kê

đểđánhgiáquymô,xuhướngngườilao

động đi làm việc ở nước ngoài và thực

trạngbảovệhọ.

Phươngphápsosánh:Sosánhcác

quyđịnhcủaphápluậtViệtNamvớipháp

luậtquốctếvàphápluậtmộtsốquốcgia

Pháp luật về bảo vệ người lao động Việt Nam làm việc tại nước ngoài theo hợp đồng - thực trạng và giải pháp

Bài viết phân tích pháp luật Việt Nam về bảo vệ người lao động làm việc ở nước ngoài, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi