378
PHÁT TRIN DU LCH KINH T BAN ĐÊM TRÊN THẾ GII VÀ
VIT NAM: MT S GI Ý CHÍNH SÁCH CHO TỈNH BÌNH DƯƠNG
Phan Trần Tuyên1
1. Trường Đại học Văn Hiến; email: tuyenpt@vhu.edu.vn
TÓM TẮT
Du lịch kinh tế ban đêm từ lâu đã được xem chiến lược phát triển kinh tế mũi nhọn của
nhiều nước trên thế giới. Kinh tế ban đêm đóng góp rất lớn đối với sự phát triển về mặt kinh tế
ở các thành phố lớn, đặc biệt phát triển kinh tế ban đêm có sự tác động tích cực tới lĩnh vực du
lịch. Bình Dương là tỉnh có nhiều tài nguyên tốt trong việc phát triển ngành du lịch và thu hút
du khách. Tuy vậy, việc phát triển ngành du lịch tỉnh Bình Dương vẫn còn những hạn chế
nhất định. Việc nghiên cứu phát triển kinh tế ban đêm ở tỉnh Bình Dương sẽ là một chính sách
đúng đắn nhằm đa dạng hóa các hoạt động, sản phẩm du lịch. Các cơ quan quản lý nhà nước
cần đưa ra những chính sách cụ thể và hỗ trợ hơn trong việc phát triển kinh tế ban đêm. Cùng
với đó phối hợp với các doanh nghiệp các hộ kinh doanh dân đđa dạng hóa sản phẩm
nhằm thực hiện thành công chủ trương này.
Từ khóa: kinh tế ban đêm, du lịch, tỉnh Bình Dương
Abstract
NIGHT-TIME ECONOMY DEVELOPMENT IN THE WORLD AND VIETNAM:
SOME POLICY IMPLICATIONS FOR BINH DUONG PROVINCE
The night-time economy has long been considered a key economic development strategy
in many countries around the world. The night-time economy makes a great contribution to the
economic development of big cities, especially night-time economy has a positive impact on the
tourism sector. Binh Duong is a province with many good resources for developing the tourism
industry and attracting tourists. However, the development of tourism in Binh Duong province
still has certain limitations. The development of the night-time economy in Binh Duong province
will be a good policy to diversify tourism activities and products. Binh Dương Provincial
Government needs to come up with clearer policies and actions for developing the night-time
economy. Along with that, it is important to coordinate with businesses and household
businesses to diversify products to successfully implement this policy.
Keywords: night-time economy, tourism, Binh Duong province
1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
1.1 Đặt vấn đề
Du lịch kinh tế ban đêm một trong những hoạt động tạo ra nguồn thu rất lớn cho rất
nhiều thành phố phát triển trên thế giới. Kinh tế ban đêm tạo ra guồng quay không ngừng nghỉ
để nền kinh tế được vận hành liên tục thể nói một nền kinh tế không ngủ. Ngoài
đóng góp lớn về mặt kinh tế, kinh tế ban đêm tạo ra những bước chuyển lớn cho các ngành dịch
vụ, du lịch trong nước, tạo động lực mới cho phục hồi kinh tế, đặc biệt sau những thoái trào do
ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 hiện nay. Lợi thế của kinh tế ban đêm thu hút khách du lịch
tạo điểm nhấn, màu sắc cho từng địa phương, vùng miền. Do đó, kinh tế ban đêm càng được
379
đầu đa dạng phong phú, thì càng khnăng giữ chân được du khách. Từ đó, tạo môi
trường thuận lợi cho việc vận hành cách hoạt động, dịch vụ kèm theo, thu hút đầu vào các
loại hình du lịch “thành phố 24h”.
Trên thế giới, kinh tế ban đêm không còn một hình xa lạ, điển hình như Vương
quốc Anh, kinh tế ban đêm đã đem lại cho nước này khoảng 6% GDP, tương đương với khoảng
66 tỷ bảng tạo ra khoảng 1,3 triệu việc làm. Tại Nhật Bản, các hoạt động kinh tế về đêm
Tokyo đã mang v3,76 tỷ USD mỗi năm hay tại Australia, nước này đã thu được khoảng 100
tỷ USD mỗi năm cùng với 1,1 triệu việc làm. hình kinh tế ban đêm các nước khác như:
Trung Quốc, Thái Lan và Singapore đang thu được nguồn lợi lớn.
Bình Dương là một tỉnh năng động trong phát triển kinh tế. Với nhiều tài nguyên phong
phú về văn hóa, kinh tế và nhiều dịch vụ phong phú, đa dạng Sự sôi động trong các hoạt động
sống của dân vđêm nét đặc sắc vốn của tỉnh. Tuy nhiên, việc khai thác nét đặc sắc
này để biến thành các sản phẩm du lịch chuyên nghiệp phục vụ khách du lịch còn chưa được
quan tâm đúng mức. Phần lớn các du khách khi đến tỉnh Bình Dương vẫn không biết cần phải
đi đâu để vui chơi giải trí về đêm. Chính sự nghèo nàn của các sản phẩm du lịch đêm làm cho
hoạt động du lịch đêm của tỉnh Bình Dương nói riêng của Việt Nam nói chung kém phát
triển hơn hoạt động du lịch đêm tại các thành phố khác trong khu vực.
Việc tập trung nghiên cứu việc phát triển kinh tế ban đêm Bình Dương một hoạt động
cấp thiết. Phát triển thành công kinh tế ban đêm sẽ đóng góp nhiều cho sự phát triển của xã hội
đồng thời chính việc cụ th hóaĐề án phát triển kinh tế ban đêm Việt Nam” được Thủ
ớng chính phủ ký ngày 27/7/2020.
1.2 Cơ sở lý thuyết
Trên thế giới, sản phẩm du lịch đêm rất phong phú, đa dạng và mang đặc trưng của vùng
miền (Guo Qin các cộng sự, 2011; Thảo Nguyên, 2016). Trong đó, nổi bật nhất Hoa Kỳ
với khu Disneyland bang California nơi có các hoạt động biểu din3D và bắn pháo hoa vào
buổi tối; hay New Orleans với con đường Bourbon nổi tiếng chạy ngang qua khu phPháp
(French quarter). Đây con đường nhiều du khách dạo chơi, ban ngày giao thông bình
thường, nhưng ban đêm cấm xe cộ lưu thông. Du khách đến đây tham quan, ăn uống, mua đ
lưu niệm, thưởng thức nhạc Jazz đặc trưng của New Orleans. Bên cạnh đó, không thể không
nhắc tới Las Vegas với những sòng bạc mở thâu đêm.
Viện Nghiên cứu quản kinh tế Trung ương (2020) nhận định, Việt Nam nhiều tiềm
ng, lợi thế phát triển kinh tế ban đêm một cách bài bản, đồng bộ và vững mạnh,hoạt động
du lịch ngày ng phát triển mạnh mẽ, đặc biệt du lịch quốc tế; quá trình đô tha din ra khá
nhanh chóng; lực ợng dân str dồi dào sự gia tăng nhanh sng tầng lớp trung lưu.
Đăng Doanh (2020) cho rằng, phát triển du lịch gắn liền với kinh tế ban đêm một
xu thế tất yếu của các nước trên thế giới trong đó Việt Nam. Kinh tế ban đêm phát triển ngoài
tăng nguồn thu trực tiếp cho ngân sách nhà ớc thông qua thuế, còn căn cứ đánh giá sức
hấp dẫn, tiềm năng lựa của địa phương trong thu hút các nhà đầu tư.
Theo Phạm Hồng Long (2020), các sản phẩm du lịch về đêm là “mỏ vàng ” để ngành du
lịch khai thác, thông thường ban ngày du khách dành thời gian để đi thăm danh lam thắng
cảnh, ban đêm mới là khoảng thời gian để họ vui chơi, trải nghiệm dịch vụ và chi tiêu.
Đã có một số bài viết về thực trạng và chính sách phát triển kinh tế ban đêm tỉnh Bình
Dương. Tuy vậy, các bài viết này dừng lại mức độ tin tức báo chí, chưa thực sự những
công trình khoa học về phát triển kinh tế ban đêm ở tỉnh Bình Dương. Chính vì vậy, với những
hạn chế này cần phải tiếp tục bổ sung các góc độ nghiên cứu khác nhau.
380
1.3 Một số khái niệm liên quan
1.3.1 Khái niệm kinh tế ban đêm
Khái niệm "kinh tế ban đêm" (Night-time economy) hiện khá nhiều định nghĩa, nhưng
phổ biến nhất là tất cả những hoạt động dịch vụ din ra sau 17h tối hôm trước cho đến 6h sáng
hôm sau, bao gồm: mua sắm tại các chợ đêm, cửa hàng tiện lợi 24/24, ẩm thực, nghệ thuật, âm
nhạc, các chương trình giải trí, l hội, sự kiện, cho tới các điểm du lịch chỉ mở cửa vào ban đêm.
Hiện tại, nhiều quốc gia trên thế giới đã và đang đẩy mạnh phát triển hình thức kinh tế này. Đặc
biệt đối với những nước có thế mạnh về du lịch cũng chủ động mở cửa ngành dịch vụ về đêm
để tối đa hóa nguồn thu.
Khái niệm nền kinh tế ban đêm (Night-time economy) hay ý ởng vthành phố hoạt
động 24 giờ đã được hình thành từ cuối những năm 1970, đặc biệt tại khu vực châu Âu. Chuỗi
sự kiện văn hoá buổi tối mùa tại Thủ đô Roma (Italia) vào năm 1977 là một trong những
sáng kiến đầu tiên về thành phố 24 giờ (Bianchini, 1995).
Phần lớn các quốc gia chung quan điểm, coi kinh tế ban đêm không phải một bộ
phận tách rời của nền kinh tế, tập trung phát triển các hoạt động dịch vụ din ra từ 06 giờ
tối hôm trước đến 06h sáng hôm sau, cụ thnhư: dịch vụ văn hoá, vui chơi, thể thao, giải trí,
dịch vụ ăn uống, dịch vụ mua sắm, du lịch, l hội, sự kiện gia đình. Thông thường, kinh tế ban
đêm được chia thành “kinh tế buổi tối” (từ 06h tối hôm trước đến 0h sáng hôm sau) và “kinh tế
đêm muộn” (từ 0h sáng đến 06h sáng).
Ngày nay, kinh tế ban đêm không chỉ đơn thuần các hoạt động dịch vụ phục vụ tầng
lớp thanh niên ở khu vực đô thị. Khi ngày càng có nhiều doanh nghiệp và nhà cung cấp dịch vụ
mở rộng gihoạt động của mình vào buổi tối, kinh tế đêm đã thu hút được nhiều độ tuổi hơn
và ngày càng trnên toàn diện hơn thông qua việc phục vụ nhiều nhóm nhóm đối tượng nhân
khẩu học khác nhau.
1.3.2 Lợi ích của phát triển kinh tế ban đêm
Kinh tế ban đêm tạo công ăn việc làm mới cho người lao động, đồng thời góp phần duy
trì ổn định xã hội. Bởi vậy, các loại hình dịch vụ phong phú, đa dạng của kinh tế ban đêm luôn
đòi hỏi số ợng lao động lớn. Nhu cầu nhân lực không chỉ dừng lại bồi bàn, đầu bếp, phục
vụ quán ăn, nhà hàng mà còn cần một số ợng lớn nhân công vận tải, lái xe, kỹ sư, bảo vệ,
quản lý, nhân công vệ sinh, kỹ thuật, chuyên gia hỗ trợ công nghệ thông tin, nghệ sĩ biểu din,
nhân công tổ chức sự kiện và các ngành nghề khác.
Văn hoá, giải trí luôn phát triển song hành cùng kinh tế ban đêm. Do vậy, kinh tế ban đêm
cũng tạo ra cú hích rất lớn cho sự phát triển của thị trường này, như: âm nhạc, tổ chức sự kiện,
l hội đường phố các loại hình giải trí, truyền thông khác. Môi trường nhu cầu thực tế
càng sôi động sẽ tạo ra động lực để nền công nghiệp giải trí phát triển đóng góp nhiều hơn
cho văn hoá xã hội của Việt Nam.
Do tính chất hoạt động của kinh tế ban đêm vào khung giờ từ 18 giờ đến 6 giờ sáng hôm
sau, đó không phải khung giờ chính mọi người phải làm việc cũng khung giờ mát
mẻ, các loại hình du lịch, dịch vụ, giải trí, mua sắm, ẩm thực về đêm sẽ tạo nên sự độc đáo d
dàng thu hút được khách du lịch, khách địa phương. Ví dđiển hình là c khu chợ đêm, các
quán bar, quán ăn, cửa hàng tiện lợi mở 24/24 phục vụ vào khung giờ tối đêm luôn nơi lui
tới của khách du lịch người địa phương, đặc biệt giới trẻ. vậy, các hoạt động giao
thương din ra vào giờ tối đêm sẽ mang lại một nguồn thu khổng lồ cho doanh nghiệp cả
những hộ dân kinh doanh tại các địa điểm phục vụ, đóng góp cho nền kinh tế của địa phương,
thúc đẩy phát triển kinh tế của đất nước.
381
Sự qua lại của khách du lịch trong nước quốc tế tới địa phương trong các hoạt động
din ra về tối đêm mang lại sự đa dạng, phát triển văn hoá, giải trí. Có thể nói, kinh tế ban đêm
một công cụ trgiúp đắc lực để đẩy mạnh phát triển văn hoá, giải trí của địa phương. Các
hoạt động như: âm nhạc, l hội, sự kiện sẽ tạo ra được những ấn tượng nổi bật khi được t
chức vđêm. Không chỉ vậy, những hoạt động về văn hóa giải trí còn nhân tố thiết yếu
giúp quảng mạnh mẽ cho ngành du lịch của địa phương, nhờ đó du lịch các ngành dịch
vụ khác cũng được phát triển.
2. KHÁI QUÁT VỀ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TBAN ĐÊM VIỆT NAM
NÓI CHUNG TỈNH BÌNH DƯƠNG NÓI RIÊNG
2.1 Thực trạng phát triển du lịch kinh tế ban đêm ở Việt Nam
Đối với nước ta, nhận thức được tầm quan trọng của kinh tế ban đêm, ngày 27/7/2020,
Thớng Chính phủ đã ký ban hành Quyết định số 1129/QĐ-TTg phê duyệt “Đề án phát triển
kinh tế ban đêm ở Việt Nam” với mục tiêu khai thác tiềm năng phát triển kinh tế ban đêm nhằm
tận dụng tối đa hội phát triển kinh tế mới, nâng cao thu nhập đời sống của người dân.
Đồng thời, hạn chế những rủi ro, tác động tiêu cực đối với công tác đảm bảo an ninh chính trị
trật tự an toàn hội; hướng tới tăng trưởng kinh tế, tạo công ăn việc làm gắn kết cộng
đồng, giao lưu xã hội cho người dân Việt Nam, giữa người Việt Nam và người nước ngoài, đặc
biệt là khách du lịch.
Đề án này cho phép thí điểm kéo dài thời gian tổ chức các hoạt động dịch vụ ban đêm
đến 6 giờ sáng hôm sau tại một số điểm, khu du lịch hấp dẫn và có điều kiện thuận lợi để quản
lý rủi ro hoạt động dịch vụ ban đêm ở một số thành phố/trung tâm lớn nơi có đông lượng khách
du lịch, như: Hà Nội, Quảng Ninh, Hải Phòng, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hội An, Thừa Thiên
Huế, Cần Thơ, Đà Lạt, Phú Quốc. Trên sở đó, đánh giá hiệu quả hoạt động và công tác quản
hoạt động kinh tế ban đêm những nơi đã lựa chọn đxây dựng, hoàn thiện hình hoạt
động kinh tế ban đêm và sau đó sẽ nhân rộng ra các địa phương khác.
Trên thực tế, các loại hình kinh tế ban đêm phổ biến đã được triển khai một số thành
phố lớn tại Việt Nam, như: Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng…, thể hiện ở mô hình các khu
chđêm, phố ăn đêm, các chuỗi cửa hàng tiện lợi 24/24, các tuyến phđi bộ hoặc tuyến phố
đặc trưng giải trí, như: Tạ Hiện (Hà Nội), Bùi Viện (TP. Hồ Chí Minh), Hills (Đà Nẵng)…
Thống của Bộ Kế hoạch và Đầu cho thấy, cả nước hiện khoảng 20 chợ đêm
phục vụ du lịch khoảng 1.000 trong tổng số 2.300 cửa hàng tiện lợi hoạt động 24/24 giờ, chủ
yếu tập trung tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Trong đó, hệ thống cửa hàng Circle K đã có mặt
tại Việt Nam vào năm 2008 và từ năm 2013 hoạt động theo mô hình 24/7 (Tô Hà, 2021).
2.2 Thực trạng phát triển du lịch kinh tế ban đêm ở tỉnh Bình Dương
Tại Bình Dương, hiện tại các địa phương Bến Cát, Thuận An, An, Thủ Dầu Một đã có
tổ chức các hình thức chợ đêm nhưng chủ yếu chỉ để phục vngười lao động nhiều hơn là phục
vụ khách du lịch. Với đặc thù địa phương có nhiều lao động nhập cư tạo ra sự đa dạng về nhu
cầu tiêung, tuy vậy nó đem tới một khiếm khuyết là các chợ đêmy không có nh đặc thù.
Mặc tỉnh nhiều tiềm năng du lịch, tuy nhiên các thế mạnh này vẫn chưa được
khai thác hiệu quả; các sản phẩm du lịch trên chưa thực sự nổi trội so với các địa phương ở khu
vực phía Nam; phần lớn các điểm tham quan nghề truyền thống, các nhà vườn chưa đầu tư bài
bản, còn nhỏ lẻ phân tán; chưa liên kết các điểm tham quan thành chuỗi dịch vụ liên hoàn để
công ty lữ hành khai thác hiệu quả các tour, tuyến đặc trưng phục vụ du khách. Việc phát triển
chuỗi dịch vụ phụ trợ kèm theo như ăn uống, mua sắm, giải trí còn hạn chế…
382
Theo Đề án phát triển du lịch tỉnh Bình Dương đến năm 2025, định hướng đến năm 2030
đã được Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 2823/QĐ-UBND ngày 09/12/2021,
trên sở khai thác những yếu tố lợi thế về vị trí địa lý, tài nguyên nhân văn tự nhiên, ngành
du lịch Bình Dương tập trung đầu tư xây dựng, nâng cao chất lượng dịch vụ, quan tâm đến việc
đa dạng các sản phẩm du lịch, tạo sự liên kết giữa các điểm tham quan,… Để du lịch của tỉnh
phát triển trở thành ngành kinh tế quan trọng thu hút được du khách trong và ngoài nước, Bình
Dương cần xác định điểm nhấn về sản phẩm du lịch đặc trưng sản phẩm du lịch chính của
địa phương, từ đó tập trung các nguồn lực đầu tư và khai thác hiệu quả sản phẩm du lịch.
Ngành du lịch Bình Dương nói riêng và Việt Nam nói chung đã gặp rất nhiều khó khăn,
nhiều hoạt động, dịch vụ du lịch phải tạm dừng phục vụ do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19
trong giai đoạn 2020 – 2022. Điều này đã ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình hoạt động du lịch
chung của tỉnh. Cụ thể, tổng lượt khách trong năm 2021 chỉ có 640.000 lượt, đạt 21,3% so với
kế hoạch năm; doanh thu đạt khoảng 500 tỷ đồng, đạt 59,5% so với kế hoạch.
Trong năm 2022, ngành du lịch tỉnh Bình Dương đã sự phục hồi nhất định, ước phục
vụ 1.800.000 lượt khách (đạt 120% kế hoạch năm, tăng 181,3% so với cùng knăm 2021);
doanh thu du lịch ước đạt 1.400/1.200 tỷ đồng (đạt 117% so với kế hoạch năm, tăng 180% so
với cùng kỳ năm 2021).
Hình 1: Số ợt khách du lịch đến tỉnhnh Dương giai đoạn 2019 -2022 (Đơn vị: nghìnt)
Nguồn: Tác giả tự tổng hợp
Trên địa bàn tỉnh 35 đơn vị hoạt động kinh doanh dịch vụ lữ hành, 4 văn phòng đi
diện, trong đó 11 đơn vị lữ hành quốc tế đang hoạt động. Cùng với đó, các dịch vụ kinh
doanh lưu trú cũng không ngừng phát triển với gần 250 đơn vị kinh doanh lưu trú du lịch hoạt
động theo loại hình tchức, với khoảng 7.200 phòng. Ngoài ra, tỉnh còn 530 đơn vị hoạt
động theo loại hình hộ kinh doanh với hơn 6.700 phòng cùng nhiều siêu thị, trung tâm thương
mại... đáp ứng tốt nhu cầu tham quan, mua sắm và nghỉ dưỡng của du khách trong nước quốc
tế khi đến Bình Dương.
Hiện nay, một skhu chợ đêm tự phát đã hình thành tại Thành phDĩ An, Thành phố
Thuận An Thuận An và Thị xã Bến Cát. Nhưng các khu chợ đêm này chủ yếu phục vụ nhu cầu
mua sắm của công nhân. Thời gian gần đây, trong quy hoạch phát triển du lịch tỉnh Bình Dương
tầm nhìn đến 2030 việc phát triển kêu gọi đầu các trung tâm thương mại, mua sắm, đa
dạng hóa các loại hình dịch vdu lịch, trong đó chợ đêm vấn đề được tỉnh hết sức quan
tâm. Khu chợ đêm-phố đi bộ Bạch Đằng hoạt động vào năm 2014 đến nay đã được đầu tư quy
lớn với dự án Chợ đêm Phố đi bộ Bạch Đằng tại phường Phú Cường, thành phố ThDầu
Một và đã khánh thánh vào năm 2022.
5150000
1650000
640000
1800000
0
1000000
2000000
3000000
4000000
5000000
6000000
2019 2020 2021 2022