S GIÁO D C VÀ ĐÀO T O THANH HÓAỞ Ụ Ạ
TR NG THPT TRI U S N 4ƯỜ Ệ Ơ
SÁNG KI N KINH NGHI MẾ Ệ
PHÁT TRI N NĂNG L C T DUY CHO H C SINHỂ Ự Ư Ọ
THÔNG QUA VI C KHAI THÁC CÁC TÍNH CH T HÌNHỆ Ấ
H C ỌĐ TÌM L I GI I CHO M T S BÀI Ể Ờ Ả Ộ Ố TOÁN T AỌ
Đ TRONG M T PH NGỘ Ặ Ẳ (CH NG III HÌNH H C 10)ƯƠ Ọ
Ng i th c hi n: Lê Th H ngườ ự ệ ị ươ
Ch c v : Giáo viênứ ụ
SKKN môn: Toán
M C L CỤ Ụ
N i dungộTrang
1. M đuở ầ 1
- Lí do ch n đ tàiọ ề 1
- M c đích nghiên c uụ ứ 1
- Đi t ng nghiên c uố ượ ứ 1
- Ph ng pháp nghiên c uươ ứ 2
2. N i dung sáng ki n kinh nghi mộ ế ệ 2
2.1. C s lí lu n c a sáng ki n kinh nghi m.ơ ở ậ ủ ế ệ 2
2.2. Th c tr ng c a v n đ nghiên c uự ạ ủ ấ ề ứ .2
2.3. Các gi i pháp ảđã s d ng đ gi i quy t v n đ.ử ụ ể ả ế ấ ề 3
2.3.1. Ki n th c c b nế ứ ơ ả .4
2.3.2. M t s ví d tiêu bi uộ ố ụ ể .6
2.3.3. Bài t pậ t luy nự ệ .18
2.4. Hi u qu c a sáng ki n.ệ ả ủ ế 19
3. K t lu n và ế ậ ki n nghế ị.20
1. M ĐUỞ Ầ
LÍ DO CH N Đ TÀIỌ Ề
M t trong nh ng muc tiêu cu thê c a giáo d c phô thông hi n nay là:ộ ữ ủ ụ ệ
“T p trung phát tri n trí tu , th ch t, hình thành ph m ch t, năng l c côngậ ể ệ ể ấ ẩ ấ ự
dân phát hi n và b i d ng năng khi u, đnh h ng ngh nghi p cho h cệ ồ ưỡ ế ị ướ ề ệ ọ
sinh; Phát tri n kh năng sáng t o, t h c, khuy n h c t p su t đi”ể ả ạ ự ọ ế ọ ậ ố ờ . Để
th c hi n đc m c tiêu trên thì vi c phát tri n năng l c t duy cho h c sinhự ệ ượ ụ ệ ể ự ư ọ
có vai trò h t s c quan tr ng. Do đó trong quá trình d y h c nói chung và d yế ứ ọ ạ ọ ạ
h c môn toán nói riêng ng i giáo viên c n ph i h t s c coi tr ng v n đọ ườ ầ ả ế ứ ọ ấ ề
này.
Trong ch ng III hình h c l p 10 có m t ph n r t quan tr ng c a hìnhươ ọ ớ ộ ầ ấ ọ ủ
h c ph thông đó là ph ng pháp t a đ trong m t ph ng, đây là ph n ti pọ ổ ươ ọ ộ ặ ẳ ầ ế
n i c a hình h c ph ng c p THCS nh ng đc nhìn d i quan đi m điố ủ ọ ẳ ở ấ ư ượ ướ ể ạ
s và gi i tích. Nh v y m i bài toán hình h c t a đ trong m t ph ng đuố ả ư ậ ỗ ọ ọ ộ ặ ẳ ề
mang b n ch t c a m t bài toán hình h c ph ng nào đó, khi gi i các d ng bàiả ấ ủ ộ ọ ẳ ả ạ
t p này thì kh năng t duy c a h c sinh đc nâng lên r t nhi u. Tuy nhiênậ ả ư ủ ọ ượ ấ ề
khi tìm l i gi i cho các bài toán hình h c t a đ h c sinh th ng không chúờ ả ọ ọ ộ ọ ườ
tr ng đn b n ch t hình h c c a bài toán y, khi c n gi i quy t bài toán cácọ ế ả ấ ọ ủ ấ ầ ả ế
em không bi t b t đu t đâu, d a vào đâu đ suy lu n tìm l i gi i. Nguyênế ắ ầ ư ự ể ậ ờ ả
nhân c a v n đ trên là m t ph n vì h c sinh ng i hình h c ph ng vì c nghĩủ ấ ề ộ ầ ọ ạ ọ ẳ ứ
hình h c ph ng là khó nên “l i” t duy, m t ph n vì giáo viên khi d y cũngọ ẳ ườ ư ộ ầ ạ
không chú tr ng khai thác h ng d n cho h c sinh,ọ ướ ẫ ọ ch a phân tích tác kĩ cácư
thao t duy đ tìm l i gi i cho các bài toán, các bài t p minh h a cũng đnư ể ờ ả ậ ọ ơ
đi u, r i r c, thi u s c h p d n, đi u này không gây đc h ng thú h c t pệ ờ ạ ế ứ ấ ẫ ề ượ ứ ọ ậ
và s sáng t o cho các em.ự ạ D n đn k t qu h c t p c a h c sinh còn nhi uẫ ế ế ả ọ ậ ủ ọ ề
h n ch .ạ ế
Vì v y, th c t yêu c u ph i trang b cho h c sinh các ph ng phápậ ự ế ầ ả ị ọ ươ
suy lu n gi i toán hình h c t a đ trong m t ph ng d a trên vi c k t h p cácậ ả ọ ọ ộ ặ ẳ ự ệ ế ợ
tính ch t hình h c mà các em đã có THCS và các ki n th c mà các em đãấ ọ ở ế ứ
ti p thu đc khi h c ph n ph ng pháp t a đ trong m t ph ng nh m kíchế ượ ọ ầ ươ ọ ộ ặ ẳ ằ
thích kh năng t duy sáng t o, tăng c ng h ng thú h c t p c a h c sinh.ả ư ạ ườ ứ ọ ậ ủ ọ
T đó phát huy kh năng t duy tích c c, ch đng gi i quy t v n đ, từ ả ư ự ủ ộ ả ế ấ ề ự
mình có th suy lu n tìm ra ph ng án t i u đ gi i quy t các yêu c u màể ậ ươ ố ư ể ả ế ầ
m i bài toán đt ra và hình thành h c sinh năng l c gi i quy t các tìnhỗ ặ ở ọ ự ả ế
hu ng th c t . ố ự ế
T nh ng lí do trên tôi ch n đ tài ừ ữ ọ ề “Phát tri n năng l c t duy choể ự ư
h c sinh thông qua vi c khai thác các tính ch t hình h c đ tìm l i gi iọ ệ ấ ọ ể ờ ả
cho m t s bài toán t a đ trong m t ph ng (ch ng III hình h c 10)’’ộ ố ọ ộ ặ ẳ ươ ọ .
M C ĐÍCH NGHIÊN C U Ụ Ứ
1
Thông qua đ tài phát huy kh năng t tìm l i gi i cho các bài t p liênề ả ự ờ ả ậ
quan đn các ki n th c ch ng III hình h c l p 10, phát huy tính tích c c,ế ế ứ ở ươ ọ ớ ự
ch đng, t duy sáng t o cho h c sinh .ủ ộ ư ạ ọ
ĐI T NG NGHIÊN C U Ố ƯỢ Ứ
+ Tìm hi u các thao tác t duy, các b c suy lu n đ tìm l i gi i cho m t bàiể ư ướ ậ ể ờ ả ộ
toán hình h c t a đ trong m t ph ng.ọ ọ ộ ặ ẳ
+ Xây d ng và đnh h ng khai thác m t s tính ch t hình h c thu n tuý, k tự ị ướ ộ ố ấ ọ ầ ế
h p v i các ki n th c c a hình h c gi i tích đ gi i quy t m t s bài t pợ ớ ế ứ ủ ọ ả ể ả ế ộ ố ậ
ph n ph ng pháp t a đ trong m t ph ng.ầ ươ ọ ộ ặ ẳ
+ Th c nghi m s ph m nh m đánh giá tính kh thi và hi u qu c a đ tài.ự ệ ư ạ ằ ả ệ ả ủ ề
PH NG PHÁP NGHIÊN C UƯƠ Ứ
+ Ph ng pháp nghiên c u xây d ng c s lí thuy t.ươ ứ ự ơ ở ế
+ Ph ng pháp nghiên c u đi u tra kh o sát th c t , thu th p thông tin.ươ ứ ề ả ự ế ậ
+ Ph ng pháp th ng kê, x lí s li u.ươ ố ử ố ệ
2. N I DUNGỘ SÁNG KI N KINH NGHI MẾ Ệ
2.1 C s lí lu n c a sáng ki n kinh nghi m.ơ ở ậ ủ ế ệ
Trong h c t p môn Toán thì ho t đng ch đo và th ng xuyên c a h cọ ậ ạ ộ ủ ạ ườ ủ ọ
sinh là ho t đng t duy gi i bài t p, thông qua đó hình thành k năng, k x oạ ộ ư ả ậ ỹ ỹ ả
đng th i rèn luy n phát tri n trí tu . Vì v y, nó đc quan tâm nhi u trongồ ờ ệ ể ệ ậ ượ ề
d y h c. Vi c h ng d n cho h c sinh t h c, t nghiên c u, bi n quá trìnhạ ọ ệ ướ ẫ ọ ự ọ ự ứ ế
đào t o thành quá trình t đào t o là m t v n đ c n thi t. Đi v i môn toánạ ự ạ ộ ấ ề ầ ế ố ớ
vi c rèn luy n kh năng t duy trìu t ng, t duy logic, kh năng phân tíchệ ệ ả ư ượ ư ả
t ng h p, d đoán, t ng t hóa, khái quát hóa, bi t liên h , xâu chu i ki nổ ợ ự ươ ự ế ệ ỗ ế
th c s góp ph n quy t đnh trong vi c tìm ra l i gi i c a m t bài t p hìnhứ ẽ ầ ế ị ệ ờ ả ủ ộ ậ
h c nói chung và các bài t p ph n ph ng pháp t a đ trong m t ph ng nóiọ ậ ầ ươ ọ ộ ặ ẳ
riêng. Do đó trong quá trình h ng d n h c sinh làm bài t p giáo viên c nướ ẫ ọ ậ ầ
quan tâm đn v n đ phát huy kh năng t duy đc l p, đnh h ng tìm l iế ấ ề ả ư ộ ậ ị ướ ờ
gi i cho m i bài toán đng th i t o đi u ki n thu n l i đ phát huy tính tíchả ỗ ồ ờ ạ ề ệ ậ ợ ể
c c, t duy sáng t o cho các em. ự ư ạ
Các d ng bài t p ph n t a đ trong m t ph ng r t phong phú, nhi u bàiạ ậ ầ ọ ộ ặ ẳ ấ ề
toán hay, xâu chu i đc nhi u m ng ki n th c, có nhi u v n đ đ h c sinhỗ ượ ề ả ế ứ ề ấ ề ể ọ
khai thác. Do v y khi d y h c ph n này giáo viên c n l u ý t o đi u ki n đậ ạ ọ ầ ầ ư ạ ề ệ ể
h c sinh phát huy tính tích c c, ch đng, kh năng t duy đ có th t mìnhọ ự ủ ộ ả ư ể ể ự
tìm l i gi i cho các bài t p. T đó phát huy các em tính đc l p, t ch , khờ ả ậ ừ ở ộ ậ ự ủ ả
năng gi i quy t các tình hu ng mà th c t mà mình g p trong cu c s ng.ả ế ố ự ế ặ ộ ố
2.2. Th c tr ng c a v n đ tr c khi áp d ng sáng ki n kinh nghi mự ạ ủ ấ ề ướ ụ ế ệ .
Khi d y xong ch ng III hình h c 10 ph ng pháp t a đ trong m tạ ươ ọ ươ ọ ộ ặ
ph ng tôi th y đa s h c sinh m i ch làm đc m t s d ng bài t p đnẳ ấ ố ọ ớ ỉ ượ ộ ố ạ ậ ơ
gi n; còn nh ng bài t p mang tính suy lu n, đòi h i kh năng v n d ng caoả ữ ậ ậ ỏ ả ậ ụ
thì các em không t mình tìm đc l i gi i m c dù tr c đó khi giáo viênự ượ ờ ả ặ ướ
ti n hành gi ng d y các ti t ch a bài t p các em t ra khá hi u bài. Trong khiế ả ạ ế ữ ậ ỏ ể
2
đó, các bài toán liên quan đn ph n này các đ thi đi h c, trung h c phế ầ ở ề ạ ọ ọ ổ
thông qu c gia, các đ thi h c sinh gi i trong nh ng năm g n đây l i đòi h iố ề ọ ỏ ữ ầ ạ ỏ
tính suy lu n cao. Đ gi i đc nh ng bài toán này h c sinh không ch ph iậ ể ả ượ ữ ọ ỉ ả
n m đc các ki n th c c a hình h c gi i tích mà còn ph i phát hi n raắ ượ ế ứ ủ ọ ả ả ệ
“đi m nút” c a bài toán đó là các tính ch t hình h c thu n túy trung h c cể ủ ấ ọ ầ ở ọ ơ
s n ch a trong m i bài toán. Đi u này d n đn k t qu làm bài c a h cở ẩ ứ ỗ ề ẫ ế ế ả ủ ọ
sinh ch a đc nh mong mu n.ư ượ ư ố
Khi d y các d ng bài t p ph n này, m t th c t th ng x y ra là nhi uạ ạ ậ ầ ộ ự ế ườ ả ề
giáo viên đi theo l i mòn nh : Nêu d ng toán, ph ng pháp gi i ch ch aố ư ạ ươ ả ứ ư
phân tích cho h c sinh th y đc trong bài toán t i sao l i ph i đi tìm to đọ ấ ượ ạ ạ ả ạ ộ
đi m này tr c, đi m kia sau, u tiên đng này tr c, đng kia sauể ướ ể ư ườ ướ ườ , tính
đ dài các đo n th ng , tính các góc đ làm gì? T i sao l i k thêm đngộ ạ ẳ ể ạ ạ ẻ ườ
th ng này, k v i m c đích gì?...S dĩ có th c tr ng trên là vì giáo viên ch aẳ ẻ ớ ụ ở ự ạ ư
ch u th c hi n đi m i ph ng pháp d y h c ho c bi t nh ng ng i áp d ng,ị ự ệ ổ ớ ươ ạ ọ ặ ế ư ạ ụ
thi u kiên nh n phân tích, gi i thích cho h c sinh. Đi u này làm h n ch khế ẫ ả ọ ề ạ ế ả
năng t duy, ni m đam mê, h ng thú h c t p c a các em. Theo tôi vi c phânư ề ứ ọ ậ ủ ệ
tích, đnh h ng cho h c sinh cách ti p c n m t bài hình h c là r t c n thi t,ị ướ ọ ế ậ ộ ọ ấ ầ ế
đây là công vi c mà ng i giáo viên ph i chú tr ng h n là cung c p cho cácệ ườ ả ọ ơ ấ
em m t l i gi i khô khanộ ờ ả .
- K t qu th c tr ng trên.ế ả ự ạ
Trong các năm h c 2013-2014; 2014-2015 t l h c sinh l p 12 tr ngọ ỉ ệ ọ ớ ườ
THPT Tri u S n 4 làm đc câu hình h c t a đ trong m t ph ng khi đi điệ ơ ượ ọ ọ ộ ặ ẳ ạ
h c và THPT Qu c Gia không nhi u (đi u đó th hi n k t qu thi, sọ ố ề ề ể ệ ở ế ả ố
l ng h c sinh đt đi m tám tr lên m i đt kho ng 25% trên t ng s thíượ ọ ạ ể ở ớ ạ ả ổ ố
sinh d thi) ự
Năm h c 2014- 2015 khi ch a áp d ng sáng ki n vào gi ng d y. Sau khiọ ư ụ ế ả ạ
d y xong ch ng III hình h c l p 10 và t ch c ôn t p, rèn kĩ năng gi i bàiạ ươ ọ ớ ổ ứ ậ ả
t p trong các ti t d y t ch n và các bu i d y thêm trong nhà tr ng. Tôi choậ ế ạ ự ọ ổ ạ ườ
h c sinh l p 10D3 gi i th m t s bài t p l y t đ thi th Đi h c c a m tọ ớ ả ử ộ ố ậ ấ ừ ề ử ạ ọ ủ ộ
s tr ng THPT và các đ thi đi h c năm 2014 . K t qu nh sauố ườ ề ạ ọ ế ả ư :
L pớSố
HS
Gi iỏKháTB Y uế
SL TL(%) SL TL(%) SL TL(%) SL TL(%)
10D3 48 0 0 10 20,8 20 41,6 18 37,6
T k t qu đó, ừ ế ả trong năm h c 2015- 2016 ọtôi đã ti n hành đi m i d yế ổ ớ ạ
n i dung này t i l p 1ộ ạ ớ 0A3 (l p ớ10A3 có ch t l ng t ng đng v i ấ ượ ươ ươ ớ l pớ
10D3)
2.3. Các gi i pháp đã s d ng đ gi i quy t v n đ.ả ử ụ ể ả ế ấ ề
T ch c cho h c sinh hình thành k năng gi i toán thông qua m t ổ ứ ọ ỹ ả ộ số bu iổ
h c có s h ng d n c a giáo viên. Trong đó yêu c u kh năng l a ch n l iọ ự ướ ẫ ủ ầ ả ự ọ ờ
gi i ng n g n trên c s phân tích bài toán hình h c ph ng t ng ng; Tả ắ ọ ơ ở ọ ẳ ươ ứ ổ
3
