74
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÙNG VƯƠNG Phan Thị Tình và Hà Ngọc Phú
*Email: tinhsanhvu@gmail.com
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÙNG VƯƠNG
Tập 11, Số 1 (2025): 74 - 82
HUNG VUONG UNIVERSITY
JOURNAL OF SCIENCE AND TECHNOLOGY
Vol. 11, No. 1 (2025): 74 - 82
Email: tapchikhoahoc@hvu.edu.vn Website: www.jst.hvu.edu.vn
RÈN LUYỆN NGHIỆP VỤ TỔ CHỨC HOT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TOÁN
HỌC GẮN VỚI ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP HỌC SINH TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM NGÀNH TOÁN
Phan Thị Tình1*, Hà Ngọc Phú1
1Khoa Khoa học tự nhiên, Trường Đại học Hùng Vương, Phú Thọ
Ngày nhận bài: 01/11/2024; Ngày chỉnh sửa: 27/12/2024; Ngày duyệt đăng: 08/01/2025
DOI: https://doi.org/10.59775/1859-3968.220
Tóm tắt
Trải nghiệm toán học là một trong những nội dung trọng tâm của chương trình giáo dục phổ thông. Gắn định
hướng nghề nghiệp vào quá trình trải nghiệm toán học góp phần thực hiện mục tiêu tạo cho học sinh hiểu
biết ngành nghề qua môn Toán. Bài báo đề xuất nội dung rèn luyện nghiệp vụ sư phạm của trường sư phạm về
tổ chức hoạt động trải nghiệm toán học gắn với định hướng nghề nghiệp học sinh Trung học phổ thông. Việc
triển khai nội dung này trong quá trình đào tạo giúp nâng cao hiệu quả công tác chuẩn bị nghiệp vụ dạy học đáp
ứng yêu cầu đổi mới giáo dục cho sinh viên Sư phạm ngành Toán.
Từ khóa: Trải nghiệm toán học, nghiệp vụ sư phạm, trung học phổ thông, sư phạm toán.
1. Đặt vấn đề
Một trong những mục tiêu cần đảm bảo
trong dạy học môn Toán giai đoạn giáo dục
định hướng nghề nghiệp là:“Giúp học sinh
có những hiểu biết tương đối tổng quát về các
ngành nghề gắn với môn Toán, làm cơ sở cho
định hướng nghề nghiệp sau Trung học phổ
thông” [1]. Trong đó, hoạt động thực hành
trải nghiệm một nội dung xuyên suốt
chương trình nhằm phong phú hóa các hội
thực hành, vận dụng kiến thức, bồi dưỡng kỹ
năng sống, phát triển cho học sinh các năng lực
chung, năng lực toán học, năng lực thích ứng
với cuộc sống trên sở các kiến thức, kỹ năng
môn học [1]. Như vậy, hoạt động trải nghiệm
trong môn Toán góp phần quan trọng trong việc
bồi đắp cho học sinh thông tin, sở để thực
hiện mục tiêu định hướng nghề nghiệp tương
lai phù hợp với thế mạnh của bản thân. Việc
rèn luyện nghiệp vụ phạm về tổ chức hoạt
động trải nghiệm toán học gắn với định hướng
nghề nghiệp một yêu cầu đặt ra tính bắt
buộc trong đào tạo giáo viên Toán. Trong đó,
xác định các nội dung cần thực hiện trong rèn
luyện nghiệp là yêu cầu quan trọng. Quá trình
này đòi hỏi sự kết hợp kiến thức của các môn
Tâm học, Giáo dục học, Toán học, luận
dạy học môn Toán với thực hành nghiệp vụ dạy
học Toán, cung cấp thông tin về các lĩnh vực
nghề nghiệp.
2. Phương pháp nghiên cứu
Việc tiếp cận nghiên cứu được dựa trên
các quan điểm phương pháp luận: (1) Quan
75
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÙNG VƯƠNG Tập 11, Số 1 (2025): 74 - 82
điểm duy vật biện chứng: Nghiên cứu nghiệp
vụ tổ chức hoạt động trải nghiệm gắn với
định hướng nghề nghiệp được dựa trên quy
luật phổ biến về sự vận động, phát triển nhận
thức của giáo viên, học sinh đối với các
vấn đề tự nhiên, hội, duy con người;
(2) Quan điểm hệ thống cấu trúc: Xác định
các nội dung rèn luyện nghiệp vụ đòi hỏi sự
xem xét toàn diện những tác động giữa các
yếu tố luận và thực tiễn về nghiệp vụ dạy
học, trải nghiệm, định hướng nghề nghiệp,
các yếu tố tâm lý, nhận thức của học sinh;
(3) Quan điểm hoạt động trong dạy học: Tổ
chức cho sinh viên rèn luyện nghiệp vụ
phạm trong hoạt động bằng hoạt động tự
giác, tích cực, sáng tạo; (4) Quan điểm học
qua trải nghiệm: Thực hiện nội dung rèn
luyện nghiệp vụ của sinh viên dựa trên
hình học tập trải nghiệm; (5) Quan điểm thực
tiễn: Vấn đề nghiên cứu xuất phát từ thực
tiễn đòi hỏi về nghiệp vụ tổ chức hoạt động
trải nghiệm gắn với định hướng nghề nghiệp
học sinh của giáo viên Toán, hướng đến giải
quyết những vấn đề trong hiện thực giáo dục.
Các phương pháp nghiên cứu đã được sử
dụng: (1) Nhóm phương pháp nghiên cứu
luận: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các
tài liệu lý luận về Tâm lý học, Giáo dục học,
luận dạy học, chương trình giáo dục
liên quan đến rèn luyện nghiệp vụ phạm;
(2) Nhóm phương pháp nghiên cứu thực
tiễn: Kiểm nghiệm sự phù hợp của nội dung
tập luyện nghiệp vụ tổ chức hoạt động trải
nghiệm gắn với định hướng nghề nghiệp học
sinh phù hợp mục tiêu đào tạo.
3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
3.1. Quan niệm về hoạt động trải nghiệm
gắn với định hướng nghề nghiệp học sinh
3.1.1. Hoạt động trải nghiệm, hoạt động trải
nghiệm toán học
Theo Bộ GD-ĐT: Hoạt động trải nghiệm
hoạt động giáo dục do nhà giáo dục định
hướng, thiết kế hướng dẫn thực hiện,
tạo hội cho học sinh tiếp cận thực tế,
thể nghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác
những kinh nghiệm đã huy động tổng
hợp kiến thức, kỹ năng của các môn học để
thực hiện các nhiệm vụ được giao hoặc giải
quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống
nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa
tuổi. Thông qua đó, chuyển hoá những kinh
nghiệm đã trải qua thành tri thức mới, hiểu
biết mới, kỹ năng mới góp phần phát huy
tiềm năng sáng tạo khả năng thích ứng
với cuộc sống, môi trường nghề nghiệp
tương lai” [2].
Theo Nguyễn Hữu Tuyến, hoạt động trải
nghiệm trong dạy học Toán quá trình học
sinh tự mình trực tiếp hoạt động với đối
tượng học tập; quan sát, phân tích, dự đoán
trong môn học hoặc trong thực tiễn để phát
hiện các tri thức toán học mới chuyển
hoá kinh nghiệm học tập của bản thân dưới
sự định hướng của giáo viên. Tổ chức hoạt
động trải nghiệm trong dạy học môn Toán là
quá trình giáo viên lựa chọn, xây dựng nội
dung học tập phù hợp với mục tiêu; thiết kế
các hoạt động trải nghiệm; tổ chức học sinh
hoạt động trong bối cảnh môn học hoặc trong
thực tiễn (môi trường trải nghiệm) đánh
giá hoạt động trải nghiệm theo định hướng
hình thành, phát triển năng lực toán học của
học sinh [3].
thuyết về trải nghiệm trong dạy học đề
cao việc xây dựng hoạt động học tập tiếp cận
thực tế, khai thác kinh nghiệm huy động
tổng hợp kiến thức, kỹ năng của học sinh vào
giải quyết các vấn đề thực tiễn [4,5]. Kết hợp
các vấn đề trên, thể hiểu: Hoạt động trải
nghiệm toán học hoạt động giáo dục do
nhà giáo dục định hướng, thiết kế, hướng dẫn
học sinh thực hiện trên sở kiến thức môn
Toán. Quá trình thực hiện hoạt động giáo dục
này đòi hỏi học sinh khai thác những kinh
nghiệm đã huy động tổng hợp kiến
thức, kỹ năng môn Toán các môn học
khác để thực hiện những nhiệm vụ được giao
76
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÙNG VƯƠNG Phan Thị Tình và Hà Ngọc Phú
hoặc giải quyết những vấn đề của thực tiễn
đời sống. Thông qua đó, học sinh hình thành
và phát triển các phẩm chất, năng lực chung,
năng lực chuyên biệt về toán, phát huy năng
khiếu, sở thích, đam mê, bộc lộ điều chỉnh
tính, giá trị, khuynh hướng phát triển bản
thân, phát triển năng lực sáng tạo khả
năng vận dụng kiến thức vào đời sống, tạo sự
thích ứng với đòi hỏi của cuộc sống.
3.1.2. Nội dung trải nghiệm trong chương
trình môn Toán cấp trung học phổ thông
Nội dung về thực hành - trải nghiệm toán
học trường Trung học phổ thông chiếm
tổng thời lượng 7% chương trình môn
Toán và tập trung vào các vấn đề [1]:
(1) Thực hành ứng dụng các kiến thức
toán học vào những lĩnh vực thực tiễn, chủ
đề liên môn; sử dụng kiến thức môn Toán để
giải thích các vấn đề thực tiễn;
(2) Tìm hiểu một số kiến thức về tài chính,
thực hành thiết lập kế hoạch đầu cá nhân;
thực hành lên kế hoạch quản lý thu nhập,
tích luỹ của cải, tài chính trong khoảng thời
gian ngắn hạn, trung hạn; xác định được các
phương thức bảo vệ tài chính nhân khỏi
rủi ro;
(3) Tổ chức các hoạt động ngoài giờ chính
khoá (sinh hoạt câu lạc bộ toán học, câu lạc
bộ về ứng dụng toán học trong khoa học máy
tính và công nghệ thông tin,... dự án học tập,
trò chơi học toán, cuộc thi về toán, tìm hiểu
lịch sử toán học, tổ chức sinh hoạt câu lạc bộ
toán học theo các chủ đề,..);
(4) Tổ chức giao lưu học sinh giỏi trong
trường trường bạn với các chuyên gia
nhằm hiểu nhiều hơn về vai trò của toán học
trong thực tiễn và trong các ngành nghề.
3.1.3. Định hướng nghề nghiệp, hoạt động
trải nghiệm toán học gắn với định hướng
nghề nghiệp
Theo Từ điển Tiếng Việt, định hướng
xác định được phương hướng [6]; nghề
nghiệp là công việc chuyên làm theo sự phân
công lao động của xã hội [6]. Như vậy, định
hướng nghề nghiệp là xác định được phương
hướng về công việc chuyên làm theo sự phân
công lao động của xã hội.
Từ quan niệm về hoạt động trải nghiệm,
hoạt động trải nghiệm toán học, quan niệm
về định hướng nghề nghiệp, thể hiểu:
Hoạt động trải nghiệm toán học gắn với định
hướng nghề nghiệp là hoạt động trải nghiệm
toán học thông qua đó học sinh được
cung cấp thêm hiểu biết về một số lĩnh vực
nghề nghiệp, hiểu vai trò của môn Toán trong
hoạt động chuyên môn của các lĩnh vực nghề
nghiệp đó. Từ đó, học sinh nâng cao sự tự
nhận thức về khả năng, thế mạnh bản thân
trong đáp ứng lĩnh vực nghề nghiệp, xác định
được phương hướng về công việc chuyên
làm sau khi kết thúc bậc học Trung học phổ
thông và có kế hoạch học tập môn Toán đảm
bảo yêu cầu nghề nghiệp.
3.2. Rèn luyện nghiệp vụ tổ chức hoạt động
trải nghiệm toán học gắn với định hướng
nghề nghiệp học sinh Trung học phổ thông
Khái niệm “nghiệp vụ” theo các từ điển
nước ta hiện nay được định nghĩa công
việc chuyên môn của một nghề. Theo khái
niệm này, tiếp cận nghề giáo viên dưới góc
độ công việc chuyên môn thì nghiệp vụ
phạmcông việc chuyên môn của nghề dạy
học, nghề giáo viên [7].
Theo Bùi Hiền các cộng sự, “trình độ
nghiệp vụ phạm” vốn kiến thức, kỹ
năng, kinh nghiệm thu nhận được trong quá
trình học tập, hoạt động giáo dục của mỗi
người được thể hiện bằng kết quả dạy học,
rèn luyện phẩm chất đạo đức của người học
qua từng giai đoạn [8]. Theo các tác giả, để
được trình độ nghiệp vụ phạm, sinh
viên phải được trang bị những kiến thức về
tâm học, giáo dục học, phương pháp dạy
học bộ môn phải được kiến tập, thực tập
giảng dạy.
Yêu cầu thành thạo liên tục cập nhật,
nâng cao năng lực nghiệp vụ đáp ứng yêu
77
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÙNG VƯƠNG Tập 11, Số 1 (2025): 74 - 82
cầu đổi mới giáo dục các tiêu chí bản
trong tiêu chuẩn nghề nghiệp của giáo viên
[9]. Đối với sinh viên phạm ngành Toán,
nghiệp vụ sư phạm về tổ chức hoạt động trải
nghiệm toán học gắn với định hướng nghề
nghiệp học sinh đòi hỏi sinh viên phải kết
hợp kiến thức về tâm lý học, giáo dục học,
luận dạy học môn Toán, về vai trò của môn
Toán đối với các lĩnh vực thực tiễn, về công
tác định hướng nghề nghiệp học sinh. Yếu
tố trung tâm làm sở để xác lập các nội
dung rèn luyện nghiệp vụ này cách tạo cho
học sinh những hiểu biết về một số lĩnh vực
chuyên môn nghề nghiệp nhận diện sự
chuẩn bị, thích ứng của bản thân với lĩnh vực
nghề nghiệp thông qua tổ chức hoạt động trải
nghiệm toán học. Theo đó, sinh viên cần rèn
luyện nghiệp vụ từ nắm bắt các nội dung
luận đến thực hành, thực tập.
3.2.1. Các yêu cầu cần thực hiện trong
nghiệp vụ khai thác nội dung môn Toán
những hoạt động liên quan phục vụ định
hướng nghề nghiệp học sinh Trung học phổ
thông
Điều kiện để học sinh định hướng, lựa chọn
đúng đắn và thành công trong lĩnh vực nghề
nghiệp mà các em lựa chọn đòi hỏi sự hội tụ
các yếu tố: hiểu biết sâu sắc về lĩnh vực
chuyên môn của nghề nghiệp; đam mê, yêu
thích đối với lĩnh vực nghề nghiệp; năng
lực, khả năng và thế mạnh để đáp ứng những
đòi hỏi của lĩnh vực nghề nghiệp. Tuy nhiên,
từ mục tiêu dạy học, nội dung trải nghiệm
toán học được quy định trong chương trình,
thể thấy việc định hướng nghề nghiệp học
sinh qua trải nghiệm toán học không đòi hỏi
đưa môn Toán thành môn hướng nghiệp, mà
đây cần: Qua quá trình trải nghiệm, cung
cấp thêm cho học sinh hiểu biết về một số
lĩnh vực nghề nghiệp, hiểu vai trò của môn
Toán trong hoạt động chuyên môn (ở mức độ
đơn giản) của lĩnh vực nghề nghiệp; tạo
hội để học sinh nhận ra bộc lộ thiên hướng
của bản thân đối với lĩnh vực nghề nghiệp;
nâng cao sự tự nhận thức về khả năng, thế
mạnh, thiên hướng của bản thân. Từ đó, học
sinh củng cố sở cho việc lựa chọn lĩnh
vực nghề nghiệp đúng sở trường, tạo sự thúc
đẩy mới trong tự trau dồi kiến thức, rèn luyện
bản thân để chuẩn bị cho hoạt động chuyên
môn phù hợp lĩnh vực nghề nghiệp yêu thích.
Theo đó, thực hiện nghiệp vụ khai thác nội
dung môn Toán những hoạt động liên
quan phục vụ định hướng nghề nghiệp học
sinh Trung học phổ thông đòi hỏi đảm bảo
các yêu cầu:
- Thông qua nắm bắt các ứng dụng và giải
thích các hiện tượng, vấn đề thực tiễn bằng
toán học, cần cho học sinh tiếp cận những
dạng khác nhau của tri thức môn Toán (sự
vật, phương pháp, chuẩn, giá trị). Khai thác
đặc điểm và sự hỗ trợ lẫn nhau của các dạng
tri thức này. Làm nổi bật dạng giá trị của tri
thức môn Toán trong dạy học;
- Tổ chức cho học sinh tham gia thâm
nhập thực tiễn, trải nghiệm việc sử dụng kiến
thức toán học vào các hoạt động chuyên môn
của các lĩnh vực nghề nghiệp tại các quan,
sở sản xuất, làng nghề,... tìm hiểu các lĩnh
vực chuyên môn nghề nghiệp thông qua sử
dụng kiến thức toán học để giải quyết một số
nội dung chuyên môn của một số vị trí việc
làm tại các sở thực tiễn được thâm nhập.
Giúp học sinh nhận thấy vai trò tối ưu của
kiến thức môn Toán trong giải quyết nhiều
vấn đề chuyên môn và lĩnh vực thực tiễn;
- Giới thiệu cho học sinh những ngành
nghề sử dụng kiến thức toán học (trong
đáp ứng tiêu chuẩn tuyển sinh đáp ứng
hoạt động chuyên môn); Định hướng việc
sử dụng toán học để thực hiện xử thông
tin và phân tích, dự đoán nhu cầu thị trường
lao động về lĩnh vực nghề nghiệp học sinh
quan tâm;
- Khơi gợi hứng thú học tập môn Toán đáp
ứng yêu cầu tuyển sinh của lĩnh vực nghề,
kích thích sự chủ động phát triển kiến thức
đáp ứng hoạt động chuyên môn của lĩnh vực
ngành nghề yêu thích. Xây dựng kế hoạch
học tập, rèn luyện bản thân qua môn Toán
78
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÙNG VƯƠNG Phan Thị Tình và Hà Ngọc Phú
theo thiên hướng, sở trường để đáp ứng
những đòi hỏi của các lĩnh vực nghề nghiệp;
- Chú trọng cài đặt các dụng ý phạm
(trong dẫn dắt học sinh lựa chọn địa bàn,
sở thực tiễn, lựa chọn hình thức, xác định nội
dung trải nghiệm toán học,...) nhằm khai thác
sự quan tâm, bộc bộ thiên hướng, sở trường,
nét phẩm chất, năng lực học sinh.
3.2.2. Nội dung rèn luyện nghiệp vụ cơ sở về
định hướng nghề nghiệp học sinh Trung học
phổ thông thông qua tổ chức hoạt động trải
nghiệm toán học
Đây là nội dung tạo nền móng trong thực
hiện nghiệp vụ tổ chức hoạt động trải nghiệm
toán học gắn với định hướng nghề nghiệp
học sinh Trung học phổ thông. Nghiệp vụ
được thực hiện ngay từ khi sinh viên tiếp cận
các kiến thức Tâm học, giáo dục học
được củng cố vững chắc hơn khi sinh viên
học tập về luận dạy học môn Toán, rèn
luyện nghiệp vụ tại trường phạm, tại
sở thực tập. giai đoạn này, giảng viên cần
tập trung cho sinh viên tập luyện các nội
dung: (1) Nắm bắt các yếu tố luận về trải
nghiệm toán học, định hướng nghề nghiệp
học sinh; về nghiệp vụ dạy học môn Toán
trường phổ thông giai đoạn định hướng nghề
nghiệp; (2) Làm tiềm năng của việc dạy
học môn Toán nói chung, trải nghiệm toán
học nói riêng trong định hướng nghề nghiệp
học sinh cấp Trung học phổ thông; (3) Tìm
kiếm, chuyển tải thông tin đến học sinh về
một số lĩnh vực nghề nghiệp, vai trò của môn
Toán trong hoạt động chuyên môn của một
số lĩnh vực nghề nghiệp; (4) Giúp học sinh
xác định được phương hướng học tập, rèn
luyện chuẩn bị cho hoạt động nghề nghiệp
phù hợp với bản thân. Để thực hiện nghiệp
vụ này, giảng viên cần đặt ra cho sinh viên
các nhiêm vụ:
- Nghiên cứu chương trình Giáo dục phổ
thông tổng thể, chương trình giáo dục phổ
thông môn Toán nhằm: Xác định rõ mục tiêu
giáo dục học sinh phổ thông nói chung, mục
tiêu dạy học môn Toán nói riêng cho học sinh
giai đoạn định hướng nghề nghiệp; nội dung
chương trình môn Toán cấp Trung học phổ
thông, nội dung về thực hành - trải nghiệm
toán học được quy định trong chương trình;
mục tiêu của việc rèn luyện nghiệp vụ
phạm trong dạy học môn Toán của học sinh
giai đoạn định hướng nghề nghiệp;
- Nghiên cứu các tài liệu lý luận về sự liên
quan giữa các yếu tố tâm lý, thế mạnh, khả
năng,... của học sinh Trung học phổ thông
với các vấn đề định hướng nghề nghiệp;
- Làm rõ tiềm năng của môn Toán và việc
dạy học môn Toán đối với vấn đề định hướng
nghề nghiệp học sinh Trung học phổ thông;
- Xác định một số lĩnh vực nghề nghiệp
học sinh thể tiếp cận tìm hiểu thông
qua việc học tập, trải nghiệm trong môn
Toán; Xác định những yếu tố phẩm chất học
sinh cần rèn luyện để đáp ứng yêu cầu thực
hiện chuyên môn nghề.
- Phối kết hợp với giáo viên tại cơ sở thực
hành, thực tập để tạo nên những tác động
phạm phục vụ theo dõi diễn biến tâm lý,
những dịch chuyển, phát triển sự quan tâm
tiếp cận lĩnh vực nghề nghiệp của học sinh;
Nghiệp vụ này được thực hiện dưới dạng
các bài tập lớn theo các nhóm sinh viên.
Giảng viên hỗ trợ, định hướng việc phát
triển, mở rộng nội dung thông qua tạo các
diễn đàn để sinh viên trao đổi, thảo luận, Kết
quả của quá trình thực hiện được giảng viên
chốt thống nhất các nội dung trọng tâm cần
ghi nhớ. Trong quá trình đó, giảng viên
những hỗ trợ, gợi ý cho sinh viên những nội
dung thông tin có thể tìm tòi, khai thác.
dụ 1: Khi sinh viên thực hiện nghiệp vụ
về xác định tiềm năng của môn Toán và việc
dạy học môn Toán đối với vấn đề định hướng
nghề nghiệp học sinh Trung học phổ thông,
giảng viên gợi ý, hỗ trợ sinh viên tìm tòi các
thông tin theo các mạch:
- Về nội dung môn Toán: (1) Thông qua
các dạng tri thức toán học, phân tích vai trò