SÁCH LINH KHU
THIÊN 79: TUẾ LỘ LUẬN
Hoàng Đế hỏi: "Kinh nói rằng: Mùa hạ bị thương bởi thử khí thì mùa
thu bị bệnh sốt rét, bệnh sốt rét lại xảy ra có những mốc thời gian nhất định,
nguyên nhân nào đã gây ra như thế ?”[1].
Kỳ Bá đáp : "Tà khí tấn công vào huyệt Phong Phủ, bệnh sẽ đi dọc
theo 2 thăn thịt cột sống để đi xuống dưới, trong lúc đó, vệ khí cứ 1 ngày và
1 đêm thường đại hội nhau tại huyệt Phong Phủ[2]. Ngày hôm sau, cứ mỗi
ngày nó lại đi xuống 1 tiết (đốt xương), vì thế bệnh xảy ra mỗi ngày một trễ
hơn[3]. Đó chính vì tà khí đã tấn công trước hết vào vùng cột sống và vùng
lưng vậy[4]. Mỗi lần vệ khí vận hành đến huyệt Phong Phủ thì tấu lý sẽ mở
ra, khi mà tấu lý mở ra thì tà khí sẽ nhập vào, khi tà khí nhập vào thì bệnh
phát tác, đó cũng là lý do tại sao bệnh lại mỗi ngày mỗi xảy ra trễ hơn[5]. Vệ
khí vận hành ở Phong Phủ, mỗi ngày đi xuống 1 tiết, 21 ngày, nó sẽ đi
xuống đến đốt xương cùng, ngày thứ 22, nó nhập vào bên trong cột sống, rót
vào mạch Phục xung, thế rồi nó lại theo con đường của mạch trên để quay
trở lên trên, nó đi như vậy được 9 ngày thì nó sẽ xuất ra ở giữa Khuyết
bồn[6]. Bởi vì khí mỗi ngày mỗi đi lên, vì thế bệnh xảy ra mỗi ngày mỗi
sớm hơn[7]. Nếu tà khí đi vào đến ngũ tạng để đánh nhau, nó sẽ đi ngang
qua vùng mộ và nguyên, con đường đi của nó xa xôi, khí của nó vào sâu, sự
vận hành của nó chậm trễ, vì thế nó không thể xảy ra bệnh mỗi ngày, do đó
mà qua ngày hôm sau mới tập trung lại phát tác”[8].
Hoàng Đế hỏi: "Mỗi lần vệ khí đến Phong Phủ thì tấu lý mới mở ra,
tấu lý mở ra thì tà khí mới nhập vào, Vệ khí mỗi ngày đi xuống 1 tiết, như
vậy tà khí và vệ khí gặp nhau sẽ không ăn khớp với nhau ở huyệt Phong Phủ
nữa, thế là thế nào ?”[9].
Kỳ Bá đáp : "Nơi mà Phong tà nhập vào không nhất định là phải ở bộ
vị nào, chỉ cần vệ khí đi đến nơi nào mà nơi đó có tà khí trúng vào thì tấu lý
ắt sẽ mở ra[10]. Chỉ cần biết nơi nào mà tà khí tấn công vào thì nó sẽ là nơi
phát bệnh”[11].
Hoàng Đế hỏi: "Đúng vậy! Phong tà và bệnh sốt rét cùng đồng loại và
có quan hệ hỗ tương nhau, nhưng Phong thì gây bệnh liên tục (không gián
đoạn), trong lúc đó thì chứng sốt rét lại phát ra và ngưng lại theo một chu kỳ
nhất định, tại sao vậy ?”[12].
Kỳ Bá đáp : "Khí của Phong tà gây bệnh thì giữ nguyên nơi đã xẩy ra,
nhưng chứng sốt rét thì lại đi theo với kinh lạc, nó có thể đi sâu vào trong để
đánh nhau với nội tạng, vì thế khi nào vệ khí vận hành đến nơi ở của tà khí
của sốt rét để ứng với nhau thì bệnh mới xảy ra”[13].
Hoàng Đế nói: "Đúng vậy !”[14].
Hoàng Đế hỏi: "Ta nghe nói tứ thời bát phong trúng vào người, gây ra
hàn thử khác nhau[15]. Khí hàn thì bì phu bị cấp mà tấu lý đóng lại, khí thử
thì bì phu bị hoãn ra mà tấu lý mở ra, Tặc phong tà khí phải nhân có hàn thử
mới nhập vào được con người ư ?”[16].
Thiếu Sư đáp: “Không thế ! Tặc phong tà khí trúng vào người, không
đợi thời gian nào cả, nó chỉ thừa lúc tấu lý bị khai để rồi tấn công vào, khi nó
vào thì vào thật sâu, hoặc có khi trúng vào nội tạng để gây bệnh, sự gây bệnh
này thật nhanh và bạo[17]. Còn khi nào tấu lý đang bế thì nó vào cạn, khi
gây bệnh cũng chậm”[18].
Hoàng Đế hỏi: "Có những người thích ứng được với sự thay đổi của
hàn và ôn, tấu lý của họ cũng không mở ra, vậy mà họ cũng bị bệnh 1 cách
đột ngột, nguyên nhân nào đã gây nên như thế ?”[19].
Thiếu Sư đáp: “Nhà vua không biết tại sao tà khí xâm nhập vào con
người ư ? Tuy thấy con người sống 1 cách bình thường nhưng tấu lý lúc nào
mở ra hay đóng vào, bì phu lúc nào căng thẳng hay hoãn ra (đều có ảnh
hưởng mật thiết đến thời tiết), vì thế sự gây bệnh thường liên hệ đến thời
tiết”[20].
Hoàng Đế hỏi: "Ta có thể nghe cho tường tận không ?”[21].
Thiếu Sư đáp: “Con người cùng tham vào với Trời Đất, cùng ứng với
nhật nguyệt, Vì thế khi mặt trăng đầy lên thì nước biển cũng thịnh lên ở
phương tây, huyết khí của con người tinh thực, cơ nhục sung thực, bì phu
kín đáo hơn, lông và tóc cứng hơn, tấu lý đóng lại, chất nhờn bám chắc vào
da, Lúc bấy giờ tuy có gặp tặc phong, nó cũng vào chỗ cạn chứ không thể
sâu được[22]. Đến lúc trăng bị khuyết rỗng thì nước biển sẽ thịnh lên ở
phương đông, huyết khí của con người sẽ bị hư, vệ khí hao tán, hình thể tuy
còn đó nhưng cơ nhục bị suy giảm, bì phu bị lơi lỏng, tấu lý bị mở ra, lông
và tóc bị héo tàn, nét nhăn của tấu lý bị thưa, chất nhờn bị loãng, lúc bấy giờ
nếu gặp phải tặc phong, nó sẽ đi sâu vào hơn, nó sẽ gây bệnh nơi con người
nhanh bạo hơn”[23].
Hoàng Đế hỏi: "Có những người đột nhiên bị chết thình lình và bạo,
hoặc đột nhiên bị bệnh thình lình và bạo, Tại sao thế ?”[24].
Thiếu Sư đáp: “Những người nào phải khí của tam hư, họ sẽ bị chết 1
cách bạo và nhanh, còn nếu họ gặp khí của tam thực, thì tà khí không thể
làm thương tổn đến họ được”[25].
Hoàng Đế hỏi: "Ta mong được nghe giải thích về tam hư ?”[26].
Thiếu Sư đáp: “Nhân lúc hư niên (tuế khí thái quá), gặp lúc trăng đầy,
gặp lúc thời được hòa, tuy có gặp phải tặc phong tà khí cũng không nguy
lắm”[27].
Hoàng Đế nói: "Thật là 1 lập luận rất hay ! Thật là 1 đạo lý rất hay !
Ta xin được đem lập luận này để cất giữ trong hộp Kim quỹ gọi là tam thực,
Tất nhiên, đây chính là lập luận độc đáo của riêng Thầy”[28].
Hoàng Đế hỏi: "Ta mong được nghe giải thích tại sao trong cùng 1
năm, có những người cùng bị bệnh giống nhau, nguyên nhân nào đã gây nên
như vậy ?”[29].
Thiếu Sư đáp: “Đó là chứng biểu hiện (hậu) của tứ thời bát tiết”[30].
Hoàng Đế hỏi: "Sự biểu hiện (hậu) đó như thế nào ?”[31].
Thiếu sư đáp: “Sự biểu hiện này, thông thường ta có thể dựa vào ngày
đông chí để biết Thái nhất đang ở vị trí của cung Hiệp trập[32]. Khi nó đến,