A - ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh toàn cầu hoá đặt ra những yêu
cầu mới đối với người lao động, do đó cũng đặt ra những yêu cầu mới cho sự
nghiệp giáo dục thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực. Một trong những định
hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tính
hàn lâm, kinh viện, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hình
thành năng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học. Đó
cũng là những xu hướng quốc tế trong cải cách phương pháp dạy học (PPDH) ở
nhà trường phổ thông: Chuyển từ học tập trên lớp sang hình thức học tập đa
dạng, chú ý các hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm sáng tạo... (Nghị quyết Hội
nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương (khóa XI) về đổi mới căn bản toàn
diện Giáo dục) đã chỉ rõ.
Thông qua những nội dung kiến thức đã học để giúp học sinh tiếp cận với
các hoạt động sản xuất kinh doanh ở địa phương để phát hiện những thế mạnh
cũng như những khó khăn tại địa phương nơi mình sinh sống, đây cũng chính là
cơ sở thực hiện nguyên lý “Học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn,
nhà trường gắn liền với gia đình và xã hội”.
Qua thực tế khảo sát địa bàn thì việc tổ chức dạy học gắn liền với sản xuất
kinh doanh chưa được nhìn nhận trên góc độ lí luận dạy học, chỉ một số trường
vừa học vừa dạy nghề có gắn với sản xuất kinh doanh nhưng hiệu quả chưa cao.
Những hoạt động sản xuất kinh doanh ở địa phương rất đa dạng nhưng gần như
chưa được giáo viên và nhà trường biết đến. Trong khi đó việc trải nghiệm trên
các lĩnh vực giúp cho quá trình học tập của học sinh trở nên hấp dẫn hơn, sâu
sắc hơn, giúp người học trải nghiệm sáng tạo, góp phần hình thành phẩm chất
năng lực của học sinh; góp phần thực hiện giáo dục hướng nghiệp, định hướng
phân luồng, cung cấp nhân lực trực tiếp tại địa phương. Với những lí do trên tôi
thực hiện đề tài: “Dạy học gắn liền với tri nghim sn xuất kinh doanh ở
Huyn Din Châu qua chủ đề Địa lí Công nghip lớp 12 THPT” với mong
muốn góp phần nâng cao chất lượng dạy và học.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Nghiên cứu, xây dựng: Dạy học gắn liền với trải nghiệm sản xuất kinh
doanh tại huyện Diễn Châu qua chủ đề “Địa lí công nghip” lớp 12 THPT.
Nhằm nâng cao sự liên hệ giữa lý thuyết với thực tiễn, thực hiện hiệu quả đổi
mới phương pháp dạy học. Phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo, tạo tính
hứng thú trong học tập, giúp học sinh được trải nghiệm thực tiễn cuộc sống, góp
phần hình thành một số phẩm chất năng lực của học sinh; góp phần thực hiện
giáo dục hướng nghiệp, định hướng phân luồng, cung cấp nhân lực cho địa
phương.
1
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tìm hiểu nghiên cứu những vấn đề cốt lõi trong dạy học theo hướng phát
triển năng lực.
- Vận dụng dạy học gắn với thực tiễn ở một số cơ sở sản xuất kinh doanh
tại địa phương qua chủ đề Công nghiệp.
4. Phạm vi nghiên cứu
- Nghiên cứu áp dụng cho học sinh khối 12 tại đơn vị công tác trong năm
học 2018 – 2019 và 2019 -2020.
- Nghiên cứu xây dựng chủ đề dạy học “Địa lí Công nghiệp Việt Nam”
bằng dạy học gắn liền trải nghiệm sản xuất kinh doanh tại địa phương.
- Phạm vi và khả năng nhân rộng cho tất cả các đối tượng học sinh khối 12,
áp dụng cho dạy học đại trà ở tất cả các trường THPT, hay ôn thi ĐHCĐ góp
phần phân luồng học sinh sau THPT.
5. Phương pháp nghiên cứu
Để nghiên cứu đề tài chúng tôi sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu.
- Phương pháp quan sát.
- Phương pháp phân tích, tổng hợp.
- Phương pháp thống kê.
6. Điểm mới của đề tài
Đề tài: “Dạy học gắn liền với tri nghim sn xuất kinh doanh ở Huyn Din
Châu qua chủ đề Địa lí Công nghip lớp 12 THPT” có những điểm mới như
sau:
- Góp phần phát huy tính tích cực của học sinh( Các em thể hiện tinh thần
tự học, tự nghiên cứu, các em được rèn luyện thêm về các kỹ năng giao tiếp;
lắng nghe; trình bày suy nghĩ ý tưởng; hợp tác; đảm nhận trách nhiệm; quản lí
thời gian; tìm kiếm và xử lí thông tin…), tăng cường định hướng phát triển năng
lực của học sinh thông qua vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề thực
tiễn; học sinh có cơ hội được trải nghiệm trên các lĩnh vực khác nhau, từ cơ sở
thực tiễn, từ các tranh ảnh, video, và các nguồn tài liệu khác...
- Giúp người học không chỉ vận dụng kiến thức trải nghiệm thực tế vào bài
học mà qua đó còn khắc sâu được kiến thức, tạo tính hứng thú trong học tập…
- Cũng qua đây các em biết thêm thế mạnh và hạn chế của địa phương
trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa, biết rõ hơn về tình hình phát triển
công nghiệp tại nơi mình sinh sống, các em được trực tiếp quan sát, tham gia
quy trình sản xuất một số sản phẩm... từ đó có định hướng tốt hơn cho việc lựa
chọn nghề nghiệp của bản thân.
2
B - NỘI DUNG
Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1. Tổng quan về các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Đổi mới PPDH là một trong những nhiệm vụ quan trọng của đổi mới giáo
dục. Đổi mới phương pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học là vấn đề quan
tâm hàng đầu. Định hướng quan trọng trong đổi mới PPDH là phát huy tính tích
cực, tự lực và sáng tạo, phát triển năng lực cộng tác làm việc của người học. Đó
cũng là xu hướng quốc tế trong cải cách PPDH ở nhà trường phổ thông.
Qua tìm hiểu các đề tài SKKN đã làm của các giáo viên, tôi thấy đã có
nhiều đề tài đề cập đến vấn đề đổi mới PPDH cho học sinh như dạy học chủ đề,
dạy học dự án hay dạy học stem, dạy học trải nghiệm… Trong các công trình
nghiên cứu, sách, bài viết sưu tìm được, ngoài đề tài “ dạy học gắn liền với thực
tiễn sản xuất ở địa phương thông qua bộ môn địa lí và một số chủ đề liên môn”
của tác giả Đặng Đình Kỳ còn lại chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu
về chủ đề dạy học gắn với sản xuất kinh doanh ở địa phương. Đó là "khoảng
trống" về lý luận và thực tiễn đòi hỏi đề tài Sáng kiến phải làm rõ. Kết quả
nghiên cứu của đề tài sẽ có những đóng góp về lý luận và thực tiễn đối với dạy
học Địa lí trong trường THPT hiện nay.
1.2. Cơ sở lí luận
1.2.1. Một số vấn đề chung về dạy học theo chủ đề
1.2.1.1. Khái niệm dạy học theo chủ đề:
Dạy học theo chủ đề là hình thức tìm tòi những khái niệm, đơn vị kiến
thức nội dung bài học… có sự giao thoa tương đồng lẫn nhau, dựa trên cơ sở các
mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học hoặc các
hợp phần của môn học đó làm thành nội dung học trong một chủ đề có ý nghĩa
hơn, thực tế hơn, nhờ đó học sinh có thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến
thức và vận dụng vào thực tiễn. Tùy theo nội dung chương trình sách giáo khoa
hiện nay mà việc xây dựng chủ đề dạy học hiện nay có thể là:
- Chủ đề dạy học trong một môn học.
- Chủ đề tích hợp liên môn hay chủ đề liên môn.
1.2.1.2. Các bước xây dựng chủ đề dạy học
Để xây dựng một chủ đề dạy học đảm bảo tính khoa học và đáp ứng mục tiêu
dạy học, có thể tiến hành tuần tự theo các bước sau:
Bước 1: Xác định chủ đề.
Bước 2: Xác định mục tiêu cần đạt của chủ đề.
Bước 3: Xây dựng bảng mô tả.
3
Bước 4: Biên soạn câu hỏi bài tập.
Bước 5: Xây dựng kế hoạch thực hiện chủ đề.
Bước 6: Tổ chức thực hiện chủ đề.
Thiết kế tiến trình dạy học:
- Hoạt động khởi động; Hoạt động hình thành kiến thức; Hoạt động luyện
tập; Hoạt động vận dụng; Hoạt động tìm tòi sáng tạo.
Với mỗi hoạt động cần có: Mục đích; Nhiệm vụ học tập của học sinh;
Cách thức tiến hành
1.2.1.3. Tổ chức dạy học chủ đề.
- Xây dựng chủ đề dạy học.
- Biên soạn câu hỏi/bài tập.
- Thiết kế tiến trình dạy học.
Mỗi hoạt động học được thực hiện theo các bước như sau:
+ Chuyển giao nhiệm vụ học tập.
+ Thực hiện nhiệm vụ học tập.
+ Báo cáo kết quả và thảo luận.
+ Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập.
Quá trình dạy học mỗi chủ đề được thiết kế thành các hoạt động học của HS
dưới dạng các nhiệm vụ học tập kế tiếp nhau, có thể được thực hiện trên lớp
hoặc ở nhà. HS tích cực, chủ động và sáng tạo trong việc thực hiện các nhiệm vụ
học tập dưới sự hướng dẫn của GV.
1.2.2. Dạy học gắn với tri nghim sn xuất kinh doanh
Như chúng ta đã biết hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giáo
dục trong đó từng học sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong nhà trường
hoặc trong xã hội dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó phát
triển tình cảm, đạo đức, các kỹ năng và tích luỹ kinh nghiệm riêng của cá nhân.
Trải nghiệm sáng tạo là hoạt động được coi trọng trong từng môn học; đồng thời
trong kế hoạch giáo dục cũng bố trí các hoạt động trải nghiệm sáng tạo riêng,
mỗi hoạt động này mang tính tổng hợp của nhiều lĩnh vực giáo dục, kiến thức,
kỹ năng khác nhau.
Bằng hoạt động trải nghiệm của bản thân, mỗi học sinh vừa là người tham
gia, vừa là người kiến thiết và tổ chức các hoạt động cho chính mình nên học
sinh không những biết cách tích cực hoá bản thân, khám phá bản thân, điều
chỉnh bản thân mà còn biết cách tổ chức hoạt động, tổ chức cuộc sống và biết
làm việc có kế hoạch, có trách nhiệm. Hoạt động trải nghiệm không đơn thuần
tại các cơ sở thực tiễn mà có thể trải nghiệm trên nhiều phương tiện khác nhau.
4
1.2.2.1. Khái niệm về hoạt động sản xuất kinh doanh
Hoạt động sản xuất, kinh doanh được hiểu như là quá trình tiến hành các
công đoạn từ việc khai thác sử dụng các nguồn lực sẵn có trong nền kinh tế để
sản xuất ra các sản phẩm hàng hoá, dịch vụ nhằm cung cấp cho nhu cầu thị
trường và thu được lợi nhuận.
1.2.2.2. Các hình thức dạy học, tổ chức hoạt động trải nghiệm với sản xuất kinh
doanh.
a. Khai thác, sử dụng tài liệu về sản xuất kinh doanh để tiến hành bài học
* Mô tả hình thức:
Theo phương án này, việc dạy học môn Địa lí với định hướng gắn với
hoạt động giáo dục kinh doanh tại địa phương được thực hiện hoàn toàn trên lớp
học. Ở đây chủ yếu khai thác và sử dụng tài liệu về sản xuất, kinh doanh trong
quá trình thực hiện nội dung dạy học trên lớp.
* Tiến trình
- Tìm hiểu cơ sở sản xuất kinh doanh tại địa phương liên quan đến chủ đề
để lựa chọn nội dung day học, lập kế hoạch dạy học. Ở đây, mục đích chính là
sưu tầm, thu thập các tư liệu, số liệu, sự phát triển của ngành nghề sản xuất kinh
doanh của địa phương tại các cơ sở sản xuất kinh doanh, dịch vụ. GV có thể
thực hiện hoặc hướng dẫn học sinh và giao cho một số nhóm thực hiện để báo
cáo kết quả trên lớp.
- Tổ chức dạy học trên lớp, chú ý đến hoạt động học để học sinh được tiếp
thu, vận dụng và thảo luận những vấn đề liên quan đến sản xuất và kinh doanh
của địa phương.
- Giao nhiệm vụ cho học sinh tự tìm hiểu một số vấn đề của cơ sở sản
xuất kinh doanh tại địa phương và mở rộng cho ngành nghề khác.
- Họp tổ sinh hoạt chuyên môn, rút kinh nghiệm bài học.
* Một số lưu ý
Giáo viên cần xác định mức độ liên hệ, sử dụng tư liệu trong bài học để
lựa chọn thích hợp. Vì thời gian trên lớp có hạn nên GV và HS phải chủ động
chuẩn bị trước các tư liệu về sản xuất kinh doanh của cơ sở địa phương.
b. Tiến hành bài học tại cơ sở sản xuất kinh doanh.
* Mô tả hình thức
- Giáo viên cần chọn những bài, nội dung phù hợp mà có thể thực hiện
được tại cơ sở sản xuất kinh doanh.
* Tiến trình
5