1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO KHÁNH HÒA
TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHUYÊN LÊ QUÍ ĐÔN
S Á N G K I Ế N K I N H N G H I Ệ M
NGHIÊN CỨU VÀ THIẾT KẾ
PHẦN THỰC HÀNH
VỀ ĐỊA LÍ ĐỊA PHƯƠNG
NHẰM NÂNG CAO
CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC
MÔN ĐỊA LÍ 12 - THPT
Tên tác giả: ĐOÀN VĂN XUÂN
Giáo viên môn Địa lí
NĂM HỌC 2013 – 2014
MỤC LỤC
2
I. ĐẶT VẤN ĐỀ……………………………………………………………………..1
1. Lí do chọn đề tài………………………………………………………………3
2. Mục đích nghiên cứu……………………………………………………….…4
3. Đối tượng nghiên cứu…………………………………………………………4
4. Phương pháp nghiên cứu……………………………………………………...4
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ…………………………………………………….……4
1. Cơ sở lí luận……………………………………………………………….…..4
2. Thực trạng ………………………………………………………………….…5
3. Các biện pháp tiến hành…………………………………………………….…6
3.1. Thiết kế các tiết của phần thực hành : Địa lí địa phương………….6
3.2. Viết tài liệu ĐỊA LÍ TỈNH KHÁNH HÒA……………………….….9
3.2.1. Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ, phân chia đơn vị hành chính……. 10
3.2.2. Đặc điểm tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên…………………….21
3.2.3. Dân cư và xã hội…………………………………………………..31
3.2.4. Kinh tế…………………………………………………………….39
4. Hiệu quả……………………………………………………………………...58
III. KẾT LUẬN, KHUYẾN NGHỊ………………………………………………..61
TÀI LIỆU THAM KHẢO…………………………………………………………62
PHỤ LỤC…………………………………………………………………………...64
3
Tên đề tài:
NGHIÊN CỨU VÀ THIẾT KẾ PHẦN THỰC HÀNH
VỀ ĐỊA LÍ ĐỊA PHƯƠNG NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÍ 12 – THPT
Tác giả, đơn vị công tác:
ĐOÀN VĂN XUÂN - Trường THPT chuyên Lê Quí Đôn, Khánh Hòa
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn đề tài
Trong chương trình Địa lí lớp 12 trung học phổ thông, phần về Địa lí địa
phương: Tìm hiểu địa lí tỉnh, thành phố nơi học sinh đang sống. Sau bài thực hành,
học sinh cần đạt được các mục tiêu :
- Hiểu và nắm vững được một số đăc điểm nổi bật về vị trí địa lí, đặc điểm
tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên, đặc điểm kinh tế - xã hội, đặc điểm một số
ngành kinh tế chính của tỉnh Khánh Hòa nơi học sinh đang sống.
- Phát triển các kĩ năng : bản đồ, biểu đồ, bảng số liệu thống kê.
- Biết cách thu thập và xử lí thông tin; viết và trình bày báo cáo về một vấn
đề của địa phương.
- Bước đầu nghiên cứu khoa học và biết tổ chức hội nghị khoa học.
- Qua bài thực hành, sẽ tăng thêm tình yêu quê hương, ý thức xây dựng và bảo
vệ quê hương, đặc biệt trong giai đoạn phát triển mới.
Tuy nhiên, để thực hiện phần thực hành này, qua nhiều năm, mặc dù thực
hiện đúng theo yêu cầu hướng dẫn ở sách giáo khoa, sách giáo viên, nhưng việc
thực hiện còn nhiều khó khăn và hạn chế sau:
- Trong chương trình và sách giáo khoa qui định 1 tiết dành cho học sinh
chuẩn bị và viết báo cáo về một vấn đề địa lí địa phương là điểu rất khó (tiết còn
lại để trình
bày báo cáo). Trên thực tế, học sinh cần có nhiều thời gian để chuẩn bị.
- Tài liệu địa lí địa phương tỉnh Khánh Hòa cho đến nay vẫn chưa có trong
nhà trường phổ thông.
- Học sinh rất lúng túng trong việc thu thập và xử lí thông tin.
Vì vậy, phần thực hành Địa lí địa phương qua nhiều năm thực hiện, chất
lượng và hiệu quả còn hạn chế.
2. Mục đích nghiên cứu
- Thiết kế thực hiện phần “ Địa lí địa phương” dựa trên yêu cầu của chương
trình Địa lí 12 hiện hành.
4
- Viết tài liệu “ Địa lí tỉnh Khánh Hòa” nhằm tạo nguồn tài liệu cơ bản cho
giáo viên và học sinh lớp 12 thực hiện phần “ Địa lí địa phương” được thuận lợi
hơn.
- Qua đó, nhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng dạy học Địa lí 12 – THPT,
trước hết ở trường THPT chuyên Lê Quí Đôn, sau đó để trao đổi kinh nghiệm với
đồng nghiệp trong toàn tỉnh.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Lãnh thổ tỉnh Khánh Hòa.
- Phạm vi nghiên cứu : Giới hạn nội dung phù hợp việc thực hiện
giảng dạy Địa lí địa phương trong nhà trường phổ thông.
4. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết :
+ Phân tích
+ Tổng hợp
+ Phân loại
+ Hệ thống
+ Đánh giá
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
+ Quan sát khoa học
+ Tổng kết kinh nghiệm
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Cơ sở lí luận
Theo tác giả Nguyễn Gia Cốc trong tác phẩm Chất lượng đích thực của giáo
dục đào tạo, năm 1997, “Chất lượng dạy học chính là chất lượng của người học
hay tri thức phổ thông mà người học lĩnh hội được. Vốn học vấn phổ thông toàn
diện vững chắc ở mỗi người là chất lượng đích thực của dạy học ”.
Khái niệm chất lượng dạy học liên quan mật thiết với khái niệm hiệu quả
dạy học. Nói đến hiệu quả dạy học tức là nói đến mục tiêu đã đạt được ở mức độ
nào, sự đáp ứng kịp thời yêu cầu của nhà trường, chi phí tiền của, sức lực và thời
gian cần thiết ít nhất nhưng lại mang lại kết quả cao nhất. Chất lượng dạy học được
nhìn từ góc độ là giá trị tăng thêm, cách nhìn này muốn nói lên tác động ảnh hưởng
của nhà trường với người học. Để thực hiện việc đánh giá, người ta chuyển mục
tiêu dạy học sang hệ thống tiêu chí. Thông thường dựa trên 3 tiêu chí cơ bản: Kiến
thức - Kỹ năng - Thái độ.
Chất lượng dạy học càng cao càng làm phong phú thêm kiến thức, kĩ năng,
thái độ, giá trị và hành vi của người học.
Chất lượng dạy học ở trường trung học phổ thông liên quan chặt chẽ đến yêu
cầu kinh tế - xã hội của đất nước. Sản phẩm dạy học được xem là có chất lượng
5
cao khi nó đáp ứng tốt mục tiêu giáo dục mà yêu cầu kinh tế - xã hội đặt ra với
giáo dục trung học phổ thông.
Vì vậy, việc nâng cao chất lượng dạy học là một yêu cầu thường xuyên và
rất thiết yếu đối với giáo viên, nhất là trong tình hình kinh tế – xã hội của đất nước
đang có những chuyển biến sâu sắc.
Việc nâng cao chất lượng dạy học có nhiều giải pháp như tăng cường đổi
mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá, đổi mới cách biên soạn sách
giáo khoa, đổi mới phương thức chọn môn học cho từng lớp của từng cấp học, đổi
mới cách tuyển sinh vào các trường Đại học, Cao đẳng Sư phạm… Ngoài ra, trong
từng phần, từng chương, từng bài, cũng cần có sự nhìn nhận thực tế để có những
cải tiến, điều chỉnh trong quá trình thực hiện.
2. Thực trạng
2.1. Thuận lợi
- Được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo trong việc viết sáng kiến kinh
nghiệm, nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng nhằm góp phần nâng cao chất
lượng dạy học, đặc biệt, nhà trường luôn tạo điều kiện thuận lợi để giáo viên thực
hiện đề tài.
- Học sinh trường chuyên nhìn chung có ý thức học tập tốt, chăm chỉ, có năng
lực lĩnh hội, tự học.
- Địa lí địa phương – Tỉnh Khánh Hòa là một đề tài cần thiết, có khả năng tạo
hấp dẫn cho học sinh trong việc tìm hiểu về quê hương mình đang sống.
- Nguồn tài liệu khá phong phú và đa dạng, nguồn thông tin trên các phương
tiện thông tin đại chúng, các trang web của các cơ quan, ban ngành, các tổ chức
kinh tế – xã hội..., đặc biệt một số tác phẩm nghiên cứu chuyên sâu về tỉnh Khánh
Hòa (Địa chí Khánh Hòa, Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa, Nxb Chính trị quốc
gia, năm 2003; Du lịch Khánh Hòa từ cuối thế kỉ XIX đến nay, Nguyễn Thị Kim
Hoa, Nxb Chính trị quốc gia, năm 2006…).
2.2. Khó khăn, hạn chế
- Môn Địa lí, trong thực tế vẫn chưa có vị trí đáng kể trong nhà trường phổ
thông, vẫn như là một môn “phụ” nên học sinh và cả phụ huynh ít quan tâm.
- Học sinh ở trường chuyên thường tập trung nhiều vào các môn chuyên để
đáp ứng cho các kì thi học sinh giỏi cấp tỉnh, cấp quốc gia, sau đó là thi đại học
nên việc học môn Địa lí có hạn chế nhất định (Trường trung học phổ thông chuyên
Lê Quí Đôn, Khánh Hòa không có lớp chuyên Địa lí, đồng thời học sinh thi đại
học khối C hàng năm rất ít). Vì vậy, để có thời gian chuẩn bị cho việc thực hành
phần tìm hiểu “Địa lí địa phương – Tỉnh Khánh Hòa” rất khó khăn đối với học
sinh.
- Tài liệu chính thức về Địa lí tỉnh Khánh Hòa sử dụng trong nhà trường phổ
thông đến nay vẫn chưa có. Tài liệu trên các phương tiện thông tin thì phân tán, các
tác phẩm về tỉnh Khánh Hòa thì chuyên sâu.