1
Phần 1. Thực trạng đề tài
Học sinh cấp tiểu học là lứa tuổi đặt nền tảng cho sự hình thành và phát triển
những giá trị nhân cách. Các em ham hiểu biết, thích tìm tòi, khám phá. Do còn thiếu
hiểu biết sâu sắc về xã hội, còn thiếu kinh nghiệm sống nên trẻ dễ bị phát triển lệch lạc
về nhân cách. Mặt khác, trong cuộc sống hiện nay, trẻ thường xuyên chịu tác động đan
xen của những yếu tố tích cực và tiêu cực, phải đương đầu với những khó khăn, thử
thách. Nhằm trang bị cho các em những khả năng để giải quyết các vấn đề từ hoàn
cảnh, từ môi trường xung quanh, nhà trường luôn coi trọng việc giáo dục kỹ năng sống
cho học sinh, xem đây là nhu cầu cấp thiết, là nhịp cầu giúp học sinh biến tri thức
thành kỹ năng, thái độ, hành vi và thói quen tích cực phù hợp với thực tế đã góp phần
hình thành và phát triển nhân cách cho các em. Tuy nhiên, thực tế trong nhà trường
hiện nay còn khá nhiều học sinh chưa tự tin trong giao tiếp, ứng xử với những người
xung quanh, còn hạn chế về kỹ năng chia sẻ, trình bày, diễn đạt ý của mình trong
nhóm, chưa hiểu biết nhiều về cách giữ an toàn cho bản thân. Vì thế, trong năm học
2018 - 2019, với chức năng một Hiệu trưởng, để góp phần nâng cao hiệu quả của việc
giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, tôi chọn vấn đề: “Hiệu trưởng quản lý, chỉ đạo
giáo dục kỹ năng tự nhận thức cho học sinh tiểu học” làm đề tài nghiên cứu nhằm
giúp các em có những thể hiện tích cực về tính cách, cảm xúc, quan điểm, giá trị, động
cơ, biết phát huy điểm mạnh, khắc phục hạn chế để tổ chức tốt cuộc sống của mình.
Phần 2: Nội dung cần giải quyết
Khi nắm bắt thực trạng, tôi đã tiến hành tìm hiểu nguyên nhân, suy nghĩ các giải
pháp để thực hiện có hiệu quả việc giáo dục học sinh kỹ năng sống nói chung, kỹ năng
tự nhận thức nói riêng gắn với tình hình thực tế của đơn vị. Trong đề tài này, tôi tập
trung vào các nội dung sau:
- Tăng cường các hoạt động tuyên truyền nhằm góp phần nâng cao hiệu quả việc
giáo dục kỹ năng kỹ năng tự nhận thức cho học sinh.
- Giáo dục kỹ năng tự nhận thức thông qua các tiết dạy chính khóa, các hoạt
động ngoại khóa nhằm khuyến khích các em khám phá bản thân một cách khách quan
để trẻ khẳng định mình, biết cách giao tiếp và tự tin trong giao tiếp với cha mẹ, thầy
cô, bạn bè, những người xung quanh, biết cách bảo vệ và giữ an toàn cho bản thân...
- Phối kết hợp nhà trường, gia đình và xã hội để rèn luyện kỹ năng tự nhận thức
cho học sinh.
Phần 3: Biện pháp giải quyết
2
I. Những vấn đề chung
* Công tác tổ chức:
- Căn cứ vào kế hoạch số 961/KH-PGDĐT ngày 25/8/2016 của Phòng Giáo dục
và Đào tạo Tân Trụ về việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học; căn cứ vào
tình hình thực tế, nhà trường tiến hành xây dựng kế hoạch giáo dục kỹ năng sống cho
học sinh và triển khai thực hiện ngay từ đầu năm học.
- Thành lập Ban chỉ đạo gồm: Hiệu trưởng, P.Hiệu trưởng (Chủ tịch công đoàn),
Tổng phụ trách, Bí thư chi đoàn, giáo viên chủ nhiệm các lớp. Hiệu trưởng là Trưởng
ban và tiến hành phân công nhiệm vụ của từng thành viên.
- Ban chỉ đạo ban hành kế hoạch tổ chức thực hiện giáo dục kỹ năng sống cho
học sinh trong toàn trường; tăng cường kiểm tra, đôn đốc thực hiện, đánh giá, biểu
dương và nhân rộng các điển hình tiên tiến; có biện pháp giáo dục kịp thời đối với
những học sinh chưa thực hiện tốt.
- Nhà trường thực hiện phối kết hợp 3 môi trường giáo dục, tổ chức các buổi
tuyên truyền, phổ biến công tác giáo dục kỹ năng sống cho học sinh.
- Công tác giáo dục kỹ năng sống cho học sinh và được nhà trường duy trì
thường xuyên. Đây là một trong những tiêu chí để đánh giá thi đua đối với giáo viên
chủ nhiệm, Tổng phụ trách và từng giáo viên, đánh giá học sinh, thi đua giữa các lớp
trong năm học 2018 - 2019.
* Đối với Hiệu trưởng:
- Tiến hành phổ biến trong Hội đồng giáo viên, trong cuộc họp cha mẹ học sinh
ngay đầu năm học về mục đích, ý nghĩa và nội dung giáo dục kỹ năng sống cho trẻ.
- Phát động học sinh trong toàn trường thực hiện phong trào thi đua rèn luyện kỹ
năng sống nói chung và kỹ năng tự nhận thức nói riêng.
- Tăng cường công tác quản lý giáo dục các em, chỉ đạo thực hiện lồng ghép giáo
dục kỹ năng sống ở một số tiết học chính khóa và các hoạt động ngoại khóa.
* Đối với các tổ chức, đoàn thể và giáo viên:
- Chi bộ nhà trường, Ban chấp hành công đoàn, Đoàn thanh niên, Tổng phụ trách
cùng với Ban giám hiệu tuyên truyền, vận động đội ngũ thực hiện tốt công tác giáo dục
kỹ năng sống cho học sinh.
- Giáo viên: tập trung nghiên cứu các văn bản chỉ đạo của ngành, của nhà trường
về giáo dục kỹ năng sống trong trường tiểu học; tổ chức các hoạt động giáo dục học
3
sinh và có sự giúp đỡ kịp thời đối với những em còn hạn chế; thực hiện tốt lồng ghép
giáo dục kỹ năng sống ở một số tiết học có liên quan; tạo điều kiện cho học sinh được
trải nghiệm để giúp trẻ nâng cao năng lực ứng phó với những tình huống khó khăn
trong cuộc sống hàng ngày.
* Đối với học sinh:
- Tôi khuyến khích, động viên các em chăm rèn luyện để bản thân có kỹ năng
sống tốt hơn, mạnh dạn trình bày với thầy cô, cha mẹ về những vấn đề mà bản thân
cảm thấy khó khăn, lo lắng để người lớn có sự giúp đỡ kịp thời.
- Các em tìm hiểu, ghi nhớ và khắc sâu kiến thức về rèn kỹ năng sống nói chung,
kỹ năng tự nhận thức nói riêng qua các tiết học chính khóa, hoạt động ngoại khóa và
học tập kinh nghiệm qua thực tế cuộc sống. Tích cực thi đua rèn kỹ năng sống, biết giữ
an toàn cho bản thân.
II. Biện pháp cụ thể:
Kỹ năng tự nhận thức là một trong những kỹ năng sống cơ bản giúp trẻ nhận ra
năng lực, sở trường và cảm xúc của bản thân để kết nối chúng vào các lĩnh vực có liên
quan. Nhằm góp phần nâng cao hiệu quả công tác giáo dục, tôi đã tiến hành nghiên
cứu đề tài và thực hiện các giải pháp sau:
1. Tăng cường các hoạt động tuyên truyền trong nhà trường.
- Vào đầu năm học, nhà trường tổ chức tuyên truyền đến tất cả phụ huynh về ý
nghĩa, tầm quan trọng của việc rèn kỹ năng sống cho học sinh. Tôi lưu ý phụ huynh
chú trọng việc rèn kỹ năng tự nhận thức cho trẻ bởi các em còn nhiều hạn chế trong
việc thực hiện nội dung này.
- Tôi phân công Tổng phụ trách và giáo viên chủ nhiệm tổ chức tuyên truyền
giáo dục thông qua tiết sinh hoạt Đội, sinh hoạt sao nhi đồng, sinh hoạt dưới cờ đầu
tuần, chương trình phát thanh măng non.
- Các em được nghe báo tuyên truyền thông qua hoạt động vui chơi giúp trẻ rèn
kỹ năng tự nhận thức để các em khẳng định mình, biết cách giữ an toàn cho bản thân.
* Tóm lại: Tuyên truyền là giải pháp quan trọng đã tạo sự chuyển biến mạnh mẽ
trong nhận thức, hành động của mọi người để cùng nhau chung tay chăm lo cho công
tác giáo dục và trang bị cho các em những khả năng ứng phó phù hợp với các tình
huống xảy ra trong cuộc sống hàng ngày.
4
2. Ban giám hiệu chỉ đạo việc giáo dục kỹ năng tự nhận thức trong nhà
trường.
a. Giúp trẻ khẳng định bản thân:
a.1. Giúp trẻ tự tin trong giao tiếp:
Qua thực tế, tôi nhận thấy đa số học sinh còn thiếu tự tin nhất là các em lớp Một.
Trẻ thường có biểu hiện: nhút nhát, ngại ngùng khi giao tiếp, không dám đưa ra ý kiến
của mình, sợ sệt khi tiếp xúc với môi trường mới. Vì thế, tôi yêu cầu giáo viên chủ
nhiệm nắm bắt tình hình học sinh của lớp, đối tượng học sinh để có biện pháp giáo dục
phù hợp.
Giúp trẻ tự tin trong giao tiếp, trước tiên giáo viên nên gợi ý cho các em biết
cách giới thiệu sơ lược về bản thân và gia đình. Đây là việc làm tuy đơn giản nhưng rất
cần thiết đối với mỗi học sinh. Cụ thể: Khi giao tiếp với những người xung quanh hay
gặp được bạn mới trong một dịp nào đó, học sinh biết giới thiệu về bản thân: tên, tuổi,
học sinh lớp mấy? Trường nào? Nhà mình ở đâu? Sở thích của bản thân? Đối với
những học sinh nhanh nhạy, giáo viên khuyến khích các em giới thiệu nhiều hơn về
bản thân như: năng khiếu đặc biệt của mình, điều mà bản thân cần phải khắc phục...
Tùy theo đối tượng giao tiếp mà học sinh chọn cách giới thiệu cho phù hợp. Bước đầu
tạo được sự gần gũi, thân thiện với nhau như thế thì chắc chắn trẻ sẽ tự tin trong cuộc
trò chuyện vui vẻ với mọi người.
Một vấn đề hết sức quan trọng đó là tình thương, sự gần gũi, thông cảm, chia sẻ
của thầy cô và cha mẹ đối với con em mình. Trong cuộc trò chuyện với các em, tôi hỏi
một vài học sinh: “Vì sao con không thích trò chuyện với mẹ? Học sinh đáp ngay: “Mẹ
hay rầy la con, khi con nói hay làm gì mẹ không vừa lòng là bị rầy ngay”. Tôi động
viên các em: “Vì mẹ muốn con tốt hơn nên mới như thế”, rõ ràng là như vậy nhưng do
phụ huynh chưa có cách giáo dục phù hợp nên làm tổn thương trẻ. Những lời bộc bạch
của trẻ con rất đáng để cho tất cả người lớn phải suy ngẫm, nếu để trẻ không thích trò
chuyện hay quá sợ sệt thì chắc chắn công tác giáo dục sẽ không thành công. Chúng ta
phải tỏ ra thân thiện với học sinh trong mọi tình huống, không nên chê bai khi các em
còn hạn chế. Khi nhận xét trẻ, đầu tiên giáo viên cần phải tìm ưu điểm của trẻ để khen,
sau đó góp ý và động viên trẻ khắc phục với lời nói thật nhẹ nhàng, phù hợp có như
vậy học sinh sẽ dễ dàng tiếp nhận và noi theo. Thầy cô cũng động viên, khuyến khích
tất cả học sinh thực hiện như thế khi góp ý để giúp đỡ mọi người. Tất cả chúng ta phải
mở rộng tấm lòng yêu thương, bao dung để động viên, khuyến khích trẻ thể hiện bản
5
thân, tìm cách tốt nhất giúp trẻ tự tin trong giao tiếp, tự khẳng định mình nhằm góp
phần phát huy sự sáng tạo, sự gắn kết trong học sinh.
a.2. Rèn luyện học sinh tính tự lập:
Phần lớn học sinh tiểu học tính tự lập còn hạn chế bởi kinh nghiệm sống chưa
nhiều. Các em luôn trông chờ những người xung quanh nên trong suy nghĩ và hành
động của trẻ thiếu sự quyết đoán, thiếu tự tin. Nhằm phát huy tính tự lập của trẻ, tôi chỉ
đạo Tổng phụ trách và giáo viên chủ nhiệm giao nhiệm vụ cho các em. Tùy năng lực
của từng học sinh, từng nhóm mà thầy, cô phân công cho phù hợp.
Cụ thể: Chào mừng ngày 20 tháng 11, Tổng phụ trách tổ chức cho học sinh khối
4, khối 5 thi làm báo tường với chủ đề “Tri ân thầy cô”. Tổng phụ trách nêu mục đích
của cuộc thi: Nhằm bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc của các em đối với thầy cô, phát huy
năng khiếu, sự sáng tạo, rèn tính tự lập cho học sinh. Tổng phụ trách lưu ý: Giáo viên
chỉ hướng dẫn học sinh, không được làm thay, khuyến khích các em tự làm, hạn chế
sưu tầm bài viết. Mỗi em làm một tấm thiệp nho nhỏ để chúc tết thầy cô. Sau 10 ngày
phát động cuộc thi, các lớp đã hoàn thành tờ báo tường. Mỗi lớp một tựa đề, một cách
trang trí khác nhau nhưng nội dung đều chứa đựng những tình cảm ấm áp, lòng kính
trọng và biết ơn đối với thầy cô. Tôi thật xúc động khi đọc một bài viết của một học
sinh lớp Năm có đoạn viết: “Ngày hai mươi tháng mười một sắp đến, chúng mình làm
gì để tỏ lòng biết ơn thầy cô. Các bạn hãy nhớ rằng điều mà thầy cô mong muốn lớn
nhất đó là nhìn thấy học sinh của mình chăm ngoan, học giỏi. Chúng mình hãy cố
gắng, nỗ lực thật nhiều trong học tập và rèn luyện phẩm chất các bạn nhé! Đó là phần
quà quí báu nhất mà chúng ta tặng cho thầy cô. Thầy cô kính yêu! Chúng em nguyện
sẽ luôn học hành chăm chỉ mãi mãi xứng đáng là trò giỏi, con ngoan.” và xúc động
hơn nữa là mỗi thầy cô giáo đều nhận được những tấm thiệp rất đẹp do các em tự làm
với những lời chúc thật dễ thương. Chính tình cảm ấy làm cho giáo viên càng thấy yêu
nghề hơn. Hoạt động trên đã góp phần phát huy tính tự lập của học sinh, qua đó làm
cho giáo viên và học sinh đều được ấm lòng bởi tình thương của Thầy – Trò đã dành
cho nhau. Bên cạnh đó, Tổng phụ trách và giáo viên chủ nhiệm đã tổ chức nhiều hoạt
động khác để các em thể hiện trước đám đông như: tổ chức hội thi kể chuyện, thi văn
nghệ, thi vẽ tranh,… Học sinh càng có nhiều cơ hội thể hiện bản thân thì các em càng
có niềm tin vào chính mình. Từ đó, trẻ sẽ mạnh dạn hơn trong việc giải quyết mọi vấn
đề và dễ dàng đem đến sự thành công.
* Tóm lại: Để rèn tính tự lập cho học sinh, giáo viên cần trang bị cho các em
vốn tri thức, một nghị lực để vượt qua những khó khăn, vươn lên trong cuộc sống, một