1
1
PHẦN I: MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và
đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong điều kiện nền
kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong đó quan điểm chỉ đạo của
Đảng trong đổi mới giáo dục chuyển từ trang bị kiến thức là chủ yếu sang phát triển
năng lực và phẩm chất người học, lấy học sinh làm trung tâm của quá trình giáo dục.
Để thực hiện chủ trương của Đảng có hiệu quả, ngành giáo dục không chỉ đổi
mới nội dung, phương pháp dạy học mà còn phải thay đổi quan niệm, nhận thức và
hành vi trong việc tổ chức các hoạt động giáo dục, trong đó có việc thực hiện các
biện pháp giáo dục kỹ năng sống.
Giáo dục kỹ năng sống, trong đó giáo dục văn hóa ứng xử học đường cho học
sinh THPT có vai trò đặc biệt quan trọng góp phần xây dựng môi trường học tập tiến
bộ, văn minh, tạo dựng uy tín và phát triển nhà trường, phát triển ngành giáo dục.
Một trong các yếu tố đã ảnh hưởng mạnh đến văn hóa ứng xử trong trường học phải
nói đến sự ảnh hưởng của văn hóa mạng xã hội. Do vậy, để xây dựng văn hoá ứng
xử học đường cần phải xây dựng ứng xử có văn hóa mạng xã hội(MXH).
Sự phát triển mạnh mẽ của MXH đã mang lại nhiều lợi ích trong đời sống và
đã hình thành những hành vi và biểu hiện tâm lý mới ở con người như thay đổi cách
thức giao tiếp trong cộng đồng hay cách thức thể hiện cá tính bản thân. Lứa tuổi HS
có xu thế tiếp cận công nghệ ngày càng nhiều, tiếp cận mạng xã hội mọi lúc mọi
nơi”. Nhiều bạn trẻ dùng MXH để giết thời gian, khiến con người rơi vào tình trạng
sống ảo và thiếu đi những kỹ năng mềm. Họ trở nên rụt rè, thiếu tự tin, đặc biệt là
không có trải nghiệm và kỹ năng thực tế. Giáo dục văn hóa ứng xử cho lứa tuổi học
sinh, ứng xử thông tin trên mạng xã hội sao cho thông minh là một việc làm hết sức
quan trọng, đi đầu trong mỗi trường học, gia đình và xã hội. Bỗi dưỡng kĩ năng ứng
xử có văn hóa đã tạo môi trường lành mạnh để thế hệ trẻ rèn luyện, trưởng thành,
góp phần hình thành lý tưởng cách mạng, đạo đức cao đẹp, lối sống nghĩa tình, tuân
thủ pháp luật, từng bước hoàn thiện nhân cách. Phát triển văn hóa, phát triển con
người luôn là mục tiêu quan trọng, xuyên suốt trong đường lối cách mạng của Đảng
Cộng Sản Việt Nam. Đảng ta xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, là mục tiêu,
động lực của sự phát triển kinh tế, xã hội.
Xuất phát từ lý luận và thực tiễn, tôi là giáo viên đã từng làm công giảng dạy,
làm chủ nhiệm lớp trong nhiều năm và qua nhiều khóa học tại Trường THPT Thanh
Chương 3. Tôi nhận thấy văn hóa ứng xử trong trường học ngày càng xuống cấp,
một trong những nguyên nhân chính là do học sinh tiếp cận với công nghệ rất sớm,
bị ảnh hưởng văn hóa mạng rất lớn, các em sử dụng mạng xã hội rất bừa bãi, tùy
tiện; đã làm giảm sút về học tập, đạo đức, sống thực dụng, thiếu lý tưởng, xa rời
truyền thống văn hoá tốt đẹp của nhà trường, của dân tộc. Sự tiếp xúc lây nhiễm
2
những văn hóa độc hại, đặc biệt sự du nhập của văn hóa phương Tây tác động đến
nhiều giá trị, chuẩn mực văn hóa dân tộc bị biến đổi, đảo lộn; một bộ phận không
nhỏ thanh niên, học sinh mất phương hướng trong việc định hình giá trị.
Trong trường học đã xuất hiện nhiều mối quan hệ đan xen phức tạp, nhiều tệ
nạn như ma túy, cờ bạc, cá độ bóng đá, bạo lực học đường… các tệ nạn đã len lỏi
vào trong môi trường giáo dục. Không ít các chuẩn mực, giá trị, niềm tin văn hóa
truyền thống của nhà trường đã bị thay đổi. Thái độ ứng xử, giao tiếp của học sinh
hiện nay đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự suy thoái, băng hoại trong môi
trường giáo dục. Trước những thử thách từ thực tế về văn hóa ứng xử ở các trường
học hiện nay nói chung và trường THPT Thanh Chương 3 nói riêng. Tôi đưa ra đề
tài “Phương pháp giáo dục học sinh ứng xử có văn hóa trong thời đại công nghệ
4.0” để giáo dục kĩ năng sống cho các em, giúp các em biết cách khai thác lợi thế
của mạng xã hội, hạn chế những ảnh hưởng xấu của công nghệ đến văn hóa ứng xử
học đường, đồng thời tăng hiểu biết về pháp luật, có bản lĩnh vững vàng trong cuộc
sống. Phương pháp này tôi đã và đang áp dụng khá thành công và có hiệu quả tại
đơn vị trường THPT Thanh Chương 3 trong những năm qua, đã góp phần đáp ứng
yêu cầu, nhiệm vụ giáo dục của nhà trường. Đây là phương pháp được đánh giá là
có giá trị, đáp ứng được mục tiêu và nhiệm vụ giáo dục trong thời đại công nghệ 4.0
hiện nay.
Giới hạn của đề tài: Nghiên cứu về phương pháp giáo dục kĩ năng ứng xử có
văn hóa cho học sinh năm học 2020-2021 và học kì I năm học 2021-2022 đã thực
hiện tại trường THPT Thanh Chương 3, Thanh Chương, Nghệ An
2. TÍNH MỚI VÀ ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
2.1. Tính mới của đề tài
Đây là đề tài mà tôi đúc rút trong thời gian dài. Trên thực tế chưa có SKKN
nào tại huyện Thanh Chương nói riêng và các Trường THPT trên địa bàn toàn tỉnh
Nghệ An nói chung nghiên cứu hoặc đề cập về vấn đề này.
2.2. Những đóng góp của đ ti
Một, làm rõ thực trạng văn hóa ứng xử của học sinh tại các trường THPT trên
địa bàn huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An trong giai đoạn hiện nay.
Hai, đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm tăng cường công tác giáo dục kỹ
năng sống giúp các em ứng xử có văn hóa từ khi đang ngồi trên ghế nhà trường.
Ba, những giải pháp được đúc kết trong Sáng kiến kinh nghiệm có thể trở
thành tài liệu tham khảo cho các giáo viên trong các trường học, từ đó áp dụng để
giáo dục kỹ năng sống hoàn thành tốt nhiệm vụ giáo dục học sinh để đạt mục tiêu
đề ra.
3. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
3.1. Mục đích nghiên cứu
3
Giáo dục văn hóa giao tiếp ứng xử cho HS có những mục đích sau đây:
-Thứ nhất: Giáo dục về văn hóa ứng xử, giao tiếp học đường cho học sinh
THPT góp phần quan trọng trong xây dựng môi trường học tập tiến bộ, văn minh,
tạo dựng uy tín nhà trường.
Trang bị cho học sinh những kiến thức về pháp luật, luật an minh mạng, bộ quy tắc
ứng xử trong trường học.
Hình ảnh. Trao giọt máu đo tiếp thêm sự sống của tuổi trẻ Thanh chương 3
-Thứ hai, giáo dục văn hóa giao tiếp học đường giúp cho học sinh THPT sống
có trách nhiệm hơn với bản thân và với mọi người xung quanh. Thực tế cho thấy,
khi được giáo dục toàn diện về tri thức khoa học, tri thức sống, cùng các giá trị đạo
đức truyền thống của dân tộc, học sinh THPT sẽ nâng cao được khả năng nhận thức
về các chuẩn mực, có khả năng phân biệt được cái đúng, cái sai để tự xây dựng và
hoàn thiện lối sống của mình. Qua đó, sẽ giúp học sinh THPT có ý thức trách nhiệm
hơn đối với lời nói, hành vi, cử chỉ của mình trước thầy cô, bạn bè và mọi người
xung quanh. Nhận thức, lĩnh hội và thấm nhuần các chuẩn mực văn hóa học đường,
sẽ giúp học sinh THPT biết chấp hành nội quy, quy chế, kỷ luật của nhà trường như
đi học đúng giờ, học bài và làm bài đầy đủ trước khi đến lớp; có trách nhiệm giữ gìn
vệ sinh môi trường; sống có tự trọng hơn, như không quay cóp, gian lận trong thi
cử, không sao chép bài của bạn; biết chia sẻ niềm vui, nỗi buồn với bạn bè, có ý thức
trong việc làm từ thiện, nhân đạo. Bên cạnh đó, biết đấu tranh bài trừ các tệ nạn xã
hội cũng như sự cám dỗ của mặt trái kinh tế thị trường để có những ước mơ, hoài
bão trong rèn luyện lối sống tốt đẹp hơn. Tích cực rèn luyện phẩm chất đạo đức, có
lối sống lành mạnh, giản dị, trung thực và khiêm tốn. Phải có ý thức phấn đấu không
ngừng vươn lên trong học tập; hình thành năng lực tự học, tự nghiên cứu độc lập,
sáng tạo.
Giáo dục văn hóa giao tiếp học đường nhằm giúp học sinh THPT nắm vững
các chuẩn mực văn hóa ứng xử của môi trường giáo dục; có ý thức phấn đấu, vươn
4
lên trong học tập, tu dưỡng, rèn luyện; biết noi gương thầy cô giáo; với bạn bè thì
biết tôn trọng, trung thành, đoàn kết, tương trợ giúp đỡ nhau cùng tiến bộ. Được giáo
dục văn hoá giao tiếp học đường, học sinh THPT cũng sẽ biết giữ chữ tín trước thầy
cô và bạn bè, sống trong sáng hơn, không tự kiêu, tự đại khi đạt thành tích cao và
không tự ti, không giấu dốt trước thầy cô và bạn bè; biết nhận lỗi và tự sửa khuyết
điểm để hoàn thiện mình khi mắc sai lầm; nâng cao ý thức và bản lĩnh dám làm, dám
chịu trách nhiệm.
-Thứ ba, giáo dục văn hóa giao tiếp học đường giúp cho học sinh THPT khắc
phục những hạn chế của bản thân trong quan hệ với thầy cô, bạn bè. Học sinh THPT
đang ở độ tuổi trưởng thành nên rất dễ có những hành vi, ứng xử bột phát nếu không
được giáo dục văn hóa giao tiếp học đường chu đáo. Thực tế cho thấy những năm
gần đây, văn hoá ứng xử giữa học trò với nhau mang nhiều màu sắc biến tướng, xuất
hiện những nhóm, bè phái gây nhức nhối xã hội. Những hành vi bạo lực học đường
vì những nguyên nhân nhỏ nhặt như giờ ra chơi chạy giẫm vào chân nhau, hay nhắn
tin facebook không trả lời… nhưng lại tổ chức đánh nhau tập thể một cách thô bạo.
Những hành vi đó khiến các bậc phụ huynh lo lắng về môi trường giáo dục học
đường.
Hình ảnh: Đông ấm từ tình cảm thầy cô và bạn bè.
Khi được giáo dục các chuẩn mực văn hóa học đường sẽ giúp cho học sinh
THPT biết cách giao tiếp, ứng xử đúng mực với thầy cô giáo, bạn bè đúng mực;
không có thái độ thiếu tôn trọng, coi thường thầy cô, không gây sự, thách thức với
bạn bè, không gây rối trong trường, lớp; không xem nhẹ việc học, đi muộn, về sớm,
quay cóp, chép bài của bạn...
Được giáo dục văn hóa học đường sẽ giúp học sinh chấp hành tốt nội quy học
đường như: trang phục sạch sẽ, gọn gàng, giản dị phù hợp với môi trường giáo dục
và lứa tuổi; không mặc lố lăng, thiếu lịch sự như mặc áo không cổ, trang phục ở nhà
hay quá ngắn, quần áo xé rách hay có hình ảnh, câu chữ phản cảm, mất thẩm mỹ
không phù hợp với lứa tuôi và môi trường học đường…; học sinh nữ không trang
điểm lòe loẹt, tóc phải gọn gàng, học sinh nam không được để tóc dài, đầu tóc phản
cảm như cạo trọc, hớt tóc để bờm, không sơn móng chân, móng tay, để móng tay
quá dài…