Skkn: Rèn luyện kĩ năng phân tích tìm lời giải Hình học 9
Trường THPT Định An Trang GV: Phương Tập Đoàn
- 1 -
RÈN LUYỆN KĨ NĂNG TÌM LỜI GIẢI HÌNH HỌC 9
BẰNG “PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH ĐI LÊN”
A. ĐẶT VẤN ĐỀ:
1. BỐI CẢNH CỦA ĐỀ TÀI :
Toán học có vai trò rất quan trọng trong đời sống, trong khoa học và công
nghệ hiện đại, nhất là trong kỷ nguyên của “công nghệ hiện đại và thông tin”
cùng với sự phát triển của nền kinh tế tri thức, việc nắm vững các kiến thức
toán học giúp cho học sinh có cơ sở nghiên cứu các bộ môn khoa học khác
đồng thời có thể hoạt động có hiệu quả trong mọi lĩnh vực của đời sống.
Trong nhà trường phổ thông có thể nói môn toán là một trong những
môn học giữ một vị trí hết sức quan trọng. Bởi lẽ Toán học là một bộ môn
khoa học tự nhiên mang tính trừu tượng cao, tính logíc đồng thời môn toán
còn là bộ môn công cụ hổ trợ cho các môn học khác.
Trong chương trình toán trung học cơ sở, môn Hình học là rất quan
trọng và rất cần thiết cấu thành nên chương trình toán học ở trung học cơ sở
cùng với môn số học và đại số.
Đối với nhiều học sinh bậc trung học cơ sở, Hình học thật sự là một
môn học khó, đòi hỏi sự tư duy của các em rất cao. Vì vậy, có rất nhiều học
sinh dù học giỏi môn đại số nhưng các em chỉ đạt điểm trung bình khi làm bài
kiểm tra môn hình học, từ đó ảnh hưởng đến kết quả xếp loại môn toán cũng
như xếp loại học lực của các em. Với tầm quan trọng như vậy, thì việc cải tiến
phương pháp dạy học nói chung và phương pháp “rèn kỹ năng vẽ hình và
phân tích tìm lời giải bài toán hình học 9” nói riêng vừa là một yêu cầu cần
thiết vừa là nhiệm vụ thường xuyên đối với giáo viên dạy toán. Vì vậy người
thầy phải tạo cho học sinh hướng suy nghĩ, tìm tòi khám phá ra những hướng
chứng minh cho mỗi bài toán hình học từ đó học sinh hứng thú say mê, yêu
Skkn: Rèn luyện kĩ năng phân tích tìm lời giải Hình học 9
Trường THPT Định An Trang GV: Phương Tập Đoàn
- 2 -
thích môn học và vận dụng sáng tạo kiến thức môn học vào thực tiễn và cuộc
sống.
2 . LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Để học tốt môn Hình học học sinh cần rèn luyện các kỹ năng như: Vẽ
hình, phân tích bài toán, định hướng cách giải, giải bài toán và mở rộng bài
toán; trong đó việc phân tích bài toán là khó nhất và quyết định kết quả của
bài toán. Với việc nhìn nhận được tầm quan trọng của vấn đề và đứng trước
thực trạng trên tôi quyết định chọn nghiên cứu đề tài sáng kiến kinh nghiệm.
Đề tài mang tên là: “Rèn luyện kỹ năng phân tích tìm lời giải hình học 9
bằng phương pháp phân tích đi lên” Với mong muốn góp phần nâng cao
hiệu quả, chất lượng trong dạy học môn hình học lớp 9 của trường trung học
phổ thông Định An theo tinh thần đổi mới. Củng cố thêm nghiệp vụ giảng dạy
của mình, đồng thời mong được đóng góp một phần nhỏ bé của mình với các
bạn đồng nghiệp và giúp cho sự nghiệp giáo dục của đơn vị cũng như của
ngành được nâng lên.
3 . PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG CỦA ĐỀ TÀI:
3.1. Phạm vi và thời gian nghiên cứu.
a . Phạm vi nghiên cứu của sáng kiến kinh nghiệm:
- Phạm vi nội dung: Biện pháp rèn kỹ năng phân tích đi lên giúp học
sinh tìm lời giải hình học 9
- Phạm vi không gian: Khối lớp 9 Trường trung học phổ thông Định An.
b . Thời gian nghiên cứu:
-Nghiên cứu trong 4 năm học: Năm học : 2008-2009; 2009-2010; 2010-
2011; 2011-2012.
-Kế hoạch nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm :
Skkn: Rèn luyện kĩ năng phân tích tìm lời giải Hình học 9
Trường THPT Định An Trang GV: Phương Tập Đoàn
- 3 -
+Năm học 2008-2009: Tìm kiếm vấn đề nghiên cứu và nghiên cứu lí
thuyết; xây dựng đề cương sáng kiến kinh nghiệm, hoàn chỉnh các biểu mẫu
điều tra.
+Năm học 2009-2010; 2010 - 2011: Tiến hành điều tra học sinh, xử lí
số liệu, cho vận dụng vào thực tế giảng dạy môn hình học lớp tại trường.
+Năm học 2011-2012: Kiểm chứng, điều chỉnh và viết chính thức các
nội dung của sáng kiến kinh nghiệm, in ấn đóng quyển và nộp.
3.2. Đối tượng nghiên cứu.
Học sinh có học lực đa số trung bình-yếu của trường trung học phổ
thông Định An qua các năm học.
4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU :
Tiến hành sáng kiến kinh nghiệm này tôi sử dụng các nhóm phương
pháp sau :
4.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết :
Đọc và phân tích tài liệu về phương pháp dạy học môn toán; đổi mới
phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh; sách
giáo khoa và sách bài tập; tài liệu tham khảo của bộ môn toán hình 9, các bài
viết của chuyên gia và đồng nghiệp trên Internet, …
4.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn :
- Quan sát theo dõi học sinh và học hỏi đồng nghiệp .
- Phương pháp điều tra sư phạm: Phỏng vấn, trao đổi; khảo sát điều tra
số liệu theo phiếu; thống kê và phân tích số liệu điều tra (thống kê trước và
sau khi sử dụng phương pháp).
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Giảng dạy thực nghiệm tại
trường, chọn 2 lớp (một lớp dạy theo cách thông thường, một lớp dạy theo
phương pháp của đề tài) để so sánh kết quả.
Skkn: Rèn luyện kĩ năng phân tích tìm lời giải Hình học 9
Trường THPT Định An Trang GV: Phương Tập Đoàn
- 4 -
-Tổng kết kinh nghiệm và đánh giá kết quả.
B. PHẦN NỘI DUNG:
1. CƠ SỞ LÝ LUẬN:
Đào tạo thế hệ trẻ trở thành những người năng động sáng tạo, độc lập tiếp
thu tri thức khoa học kỹ thuật hiện đại, biết vận dụng và thực hiện các giải
pháp hợp lý cho những vấn đề trong cuộc sống xã hội và trong thế giới khách
quan là một vấn đề mà nhiều nhà giáo dục đã và đang quan tâm. Vấn đề trên
cũng nằm trong mục tiêu giáo dục của Đảng và Nhà nước ta trong giai đoạn
hiện nay.
Quá trình học sinh nắm vững kiến thức không phải là tự phát mà là một quá
trình có mục đích rõ rệt, có kế hoạch tổ chức chặt chẽ, một quá trình nỗ lực tư
duy trong đó học sinh phát huy tính tích cực, tính tự giác của mình dưới sự
chỉ đạo của giáo viên. Trong quá trình ấy mức độ tự lực của học sinh càng cao
thì việc nắm kiến thức càng sâu sắc, tư duy độc lập sáng tạo càng phát triển
cao, kết quả học tập càng tốt. Trên thực tế quá trình dạy học là quá trình thống
nhất bao gồm quá trình dạy và quá trình học, nó là một hệ thống tác động lẫn
nhau giữa giáo viên và học sinh, trong đó mỗi chủ thể tác động lẫn nhau có
vai trò và chức năng của mình. Điều quan trọng là hình thành cho các em
cách học có hiệu quả nhất, đáp ứng được nhu cầu kiến thức bộ môn.
Việc đổi mới phương pháp dạy học trong đó có đổi mới dạy học môn toán,
trong trường phổ thông, dạy toán là dạy hoạt động toán học. Đối với học sinh
có thể xem việc giải toán là hình thức chủ yếu của hoạt động toán học. Quá
trình giải toán đặc biệt là giải toán hình học là quá trình rèn luyện phương
pháp suy nghĩ, phương pháp tìm tòi và vận dụng kiến thức vào thực tế. Thông
qua việc giải toán thực chất là hình thức để củng cố, khắc sâu kiến thức rèn
luyện được những kĩ năng cơ bản trong môn toán.
Vì vậy trong công tác đổi mới phương pháp dạy học nói chung và đổi mới
phương pháp dạy môn toán nói riêng, đòi hỏi giáo viên phải vận dụng sáng
Skkn: Rèn luyện kĩ năng phân tích tìm lời giải Hình học 9
Trường THPT Định An Trang GV: Phương Tập Đoàn
- 5 -
tạo các phương pháp dạy học phù với môn học, đặc biệt cần phải tổ chức dạy
học sao cho học sinh hứng thú say mê, yêu thích môn học nói riêng và các bộ
môn học khác nói chung, qua đó hình thành kiến thức, kĩ năng và nhận thức
của học sinh. Nhiệm vụ cơ bản của bộ môn là đảm bảo cho học sinh nắm
vững những kiến thức và vận dụng sáng tạo vào thực tiễn.
2. CƠ SỞ THỰC TIỂN:
Trong các môn học ở trường phổ thông, học sinh rất ngán học môn toán và
“sợ” môn hình học. Học sinh “sợ”môn hình học cũng có lý do của nó, bởi lẽ
các em cho rằng hình học là môn học rất khó, trừu tượng cao đối với học sinh
bậc trung học cơ sở và bởi đây là môn học đòi hỏi độ chính xác cao, khả năng
lập luận tốt. Ngoài ra, môn hình học còn đòi hỏi học sinh phải có trí tưởng
tượng, óc suy xét và tư duy logic. Do vây học sinh đều cảm thấy có ít nhiều
khó khăn, bởi vì các em chưa biết vẽ hình, lúng túng khi phân tích một đề
toán hình. Bởi vậy chất lượng học tập môn hình của các em còn thấp. Qua
kinh nghiệm của bản thân và một số đồng nghiệp tôi rút ra được một số
nguyên nhân sau:
-Các em còn yếu trong việc vẽ hình hay vẽ hình thiếu chính xác.
-Khả năng suy luận hình học còn hạn chế dẫn đến việc xây dựng kế hoạch
giải bài toán hình học còn khó khăn.
-Việc trình bày bài giải của học sinh còn thiếu chính xác, chưa khoa học,
còn lủng củng, nhiều khi đưa ra khẳng định còn thiếu căn cứ, không chặt chẽ.
- Một số em có thể do tâm lý ngại học hoặc sợ môn hình nên càng làm cho
bài toán từ dễ trở thành khó. Học sinh chưa biết nghĩ từ đâu? nghĩ như thế
nào? cách trình bày, lập luận ra sao ở một bài toán hình?
- Trong sách giáo khoa bài toán mẫu còn ít, hướng dẫn gợi ý không đầy đủ
nên khó tiếp thu. Hơn nữa khối lượng kiến thức, bài tập trong sách giáo khoa
khá nhiều đôi khi thầy và trò không làm hết trong thời gian qui định.
