intTypePromotion=1
ADSENSE

Sáng kiến kinh nghiệm THPT: Một số vấn đề về huấn luyện thể lực chung và chuyên môn trong môn bóng chuyền cho học sinh trường THPT Sáng Sơn – Vĩnh Phúc

Chia sẻ: Caphesuadathemhanh | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:29

14
lượt xem
1
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Sáng kiến kinh nghiệm về “Lựa chọn một số bài tập nâng cao thể lực chung và chuyên môn trong môn bóng chuyền cho học sinh trường THPT Sáng Sơn” với mục đích nâng cao hơn nữa thành tích thi đấu Bóng chuyền của trường THPT Sáng Sơn.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Sáng kiến kinh nghiệm THPT: Một số vấn đề về huấn luyện thể lực chung và chuyên môn trong môn bóng chuyền cho học sinh trường THPT Sáng Sơn – Vĩnh Phúc

  1. BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN   1. Lời giới thiệu       Giáo dục thể  chất trong trường học là một mặt giáo dục quan trọng   không thể thiếu được trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo, góp phần thực hiện  mục tiêu: “Nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân lực, đào tạo nhân tài” cho đất nước,  để cho mỗi công dân, nhất là thế hệ trẻ có điều kiện “Phát triển cao về trí tuệ,   cường tráng về  thể  chất, phong phú về  tinh thần, trong sáng về  đạo đức”. Để  đáp ứng nhu cầu đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp phát triển kinh tế ­ xã hội   của đất nước. Giáo dục thể  chất học đường thực sự  có vị  trí quan trọng trong   việc đào tạo thế hệ trẻ phát triển toàn diện, hoàn thiện về  nhân cách, trí tuệ  và  thể chất để phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, giữ vững   và tăng cường an ninh, quốc phòng. Muốn phát triển được phong trào thể dục thể  thao của đất nước không thể  coi nhẹ  vai trò của giáo dục thể  chất trong trường  học. Bóng chuyền là một môn thể  thao được giảng dạy trong trường phổ thông  và được thi đấu rộng rãi ở các cấp cả địa phương và cấp tỉnh. Trường THPT Sáng Sơn sau 40 năm thành lập, đã tham gia thi đấu nhiều   giải và chưa giành được thành tích như mong muôn. Trong thi đ ́ ấu thành tích của  đội tuyển vẫn chưa thực sự tốt. Một trong những nguyên nhân phải nói tới là thể  lực chung và chuyên môn của đội tuyển vẫn còn nhiều hạn chế. Bởi vậy, việc   tìm kiếm giải pháp nhằm nâng cao thể lực chung và chuyên môn trong môn bóng   cho học sinh khối 12 trường THPT Sáng Sơn là điều cần thiết. Với thời gian công tác tại trường THPT Sáng Sơn, tôi xin phép được đưa ra   sáng kiến kinh nghiệm về: “Lựa chọn một số bài tập nâng cao thể lực chung và  chuyên môn trong môn bóng chuyền cho học sinh trường THPT Sáng Sơn”  với  mục đích nâng cao hơn nữa thành tích thi đấu Bóng chuyền của trường THPT   Sáng Sơn. 2. Tên sáng kiến  “Một số  vấn đề  về  huấn luyện thể  lực chung và chuyên môn trong môn bóng  chuyền cho học sinh trường THPT Sáng Sơn – Vĩnh Phúc” 3. Tác giả sáng kiến ­ Họ và tên: Nguyễn Mạnh Cường ­ Địa chỉ: Yên Thạch – Sông Lô – Vĩnh Phúc 1
  2. ­ Số điện thoại: 0975 122 799 ­ Email: Nguyenmanhcuong.gvbinhson@vinhphuc.edu.vn 4. Chủ đầu tư sáng kiến Họ và tên:  Nguyễn Mạnh Cường 5. Lĩnh Vực áp dụng sáng kiến  ­ Lĩnh vực thể dục thể thao (áp dụng trong tập luyện và thi đấu môn bóng  chuyền) 6. Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu  Ngày 26 tháng 11 năm 2018. 7.  Mô tả bản chất sáng kiến ­ Nội dung của sáng kiến: 7.1. Đặt vấn đề 7.1.1.Lý do chọn đề tài Giáo dục thể chất trong trường học là một mặt giáo dục quan trọng không  thể  thiếu được trong sự  nghiệp giáo dục và đào tạo, góp phần thực hiện mục  tiêu: “Nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân lực, đào tạo nhân tài” cho đất nước, để  cho mỗi công dân, nhất là thế  hệ  trẻ  có điều kiện “Phát triển cao về  trí tuệ,  cường tráng về  thể  chất, phong phú về  tinh thần, trong sáng về  đạo đức”. Để  đáp ứng nhu cầu đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp phát triển kinh tế ­ xã hội   của đất nước. Giáo dục thể  chất học đường thực sự  có vị  trí quan trọng trong   việc đào tạo thế hệ trẻ phát triển toàn diện, hoàn thiện về  nhân cách, trí tuệ  và  thể chất để phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, giữ vững   và tăng cường an ninh, quốc phòng. Muốn phát triển được phong trào thể dục thể  thao của đất nước không thể  coi nhẹ  vai trò của giáo dục thể  chất trong trường  học.      GDTC cho thế hệ trẻ là một bộ phận cơ  bản trong hệ thống GDTC nhân  dân, trong đó các bài tập TDTT là biện pháp quan trọng để đem lai sức  khỏe cho  mọi người và thể chất cường tráng cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện tại và mai sau.  Trong dự  thảo nghị  quyết Đại Hội Đảng toàn quốc lần thứ  IX có đoạn viết: “   Phát triển mạnh mẽ phong trào TDTT quần chúng cả về bề rộng lẫn bề sâu, làm  cho TDTT thực sự  là một phương tiện  đại chúng góp phần bảo vệ  và tăng  cường sức khỏe cho nhân dân, phục vụ  các nhiệm vụ  chính trị, kinh tế  xã hội   của đất nước”.   Muốn phát triển được phong trào TDTT, thì không thể  thiếu   2
  3. được vai trò của GDTC trong nhà trường, từ bậc mẫu giáo, học sinh phổ thông,  đến đại học và chuyên nghiệp. Đặc biệt là mục tiêu giáo dục toàn diện trong nhà  trường, Bộ  Giáo dục ­ Đào tạo đang triển khai cải tiến nội dung, chương trình  các môn học, cân đối đội ngũ giáo viên với yêu cầu đủ về số lượng, đảm bảo về  chất lượng, phù hợp với xu hướng phát triển chung của ngành Giáo dục ­ Đào   tạo. Trường THPT Sáng Sơn cũng đã và đang triển khai chương trình GDTC   cho học sinh trong đó có môn bóng chuyền. Bóng chuyền là một môn thể  thao   tập thể, thuộc loại hình đối kháng không cùng sân, có những đặc điểm riêng biệt  về kỹ năng, chiến thuật, thi đấu, tâm lý và thể lực, yêu cầu cao đối với VĐV về  tính điêu luyện, kỹ  xảo, toàn diện, nghệ  thuật cao của các hành động kỹ  thuật  phục vụ cho chiến thuật đa dạng, biến hóa dựa trên cơ sở thể lực vững vàng và  luôn ổn định về tâm lý cho các cuộc thi đấu gay go, căng thẳng quyết liệt và kéo   dài. Để  thực hiện được điều đó đòi hỏi mỗi VĐV, người tập phải hội tụ  cho   mình cả về kỹ ­ chiến thuật và thể lực tốt, nên yêu cầu VĐV phải có khả  năng   thích  ứng phù hợp. Như  vậy trình độ  thể  lực phải đạt tới mức độ  cao mới đáp   ứng được yêu cầu nhiệm vụ. Từ thực tế phát triển rất nhanh của môn Bóng chuyền nói chung và trong  các trường THPT nói riêng có thể  thấy xu thế  phát triển chính của môn Bóng  chuyền hiện nay là: ­ Tuyển chọn VĐV có chiều cao và sức bật tốt. ­ Tập trung nâng cao huấn luyện tố chất thể lực nhất là sức mạnh tốc độ,  tính linh hoạt vận động cho VĐV cao. ­ Huấn luyện VĐV có trình độ  điêu luyện thể  thao về kỹ  chiến thuật để  thực hiện tốt các đấu pháp đề ra.  ­ Coi trọng hết mức đào tạo VĐV chuyền 2 có năng lực chuyền bóng  chính xác, tạo điều kiện cho tấn công biến hoá trên mọi vị trí và các khu vực của   sân đấu. ­ Chuyên môn hoá phòng thủ, nhất là điêu luyện khả năng phòng thủ  của   VĐV libero, thích ứng trong mọi điều kiện thi đấu phức tạp có thể xảy ra. Qua thực tiễn công tác giảng dạy môn bóng chuyền cho học sinh trường   THPT Sáng Sơn cho thấy, hiệu quả công tác đào tạo mang lại còn chưa cao đặc  biệt là trình độ  chuẩn bị  thể  lực chung và chuyên môn. Tôi cho rằng, hiệu quả  3
  4. công tác giảng dạy – huấn luyện kỹ thuật cũng như thể lực học sinh phụ thuộc  vào nhiều yếu tố: Điều kiện cơ sở vật chất, sân bãi, dụng cụ, sự quan tâm đầu   tư  thích đáng của các cấp lãnh đạo, và đặc biệt là nhà trường chưa xây dựng  được hệ  thống các bài tập  ứng dụng trong giảng dạy huấn luyện thể  lực phù  hợp với đặc điểm, đối tượng tập luyện. Trong quá trình giảng dạy huấn luyện   thể lực cho học sinh, các giáo viên mới chỉ áp dụng một phần nào đó các bài tập   được giới thiệu trong tài liệu tham khảo, hoặc trên cơ  sở  kinh nghiệm của bản  thân đúc rút từ quá trình giảng dạy hay tập luyện. Vì vậy, việc áp dụng các bài  tập huấn luyện thể lực chung và chuyên môn cho học sinh còn thiếu tính thống  nhất, thiếu đồng bộ, hiệu quả ứng dụng còn thấp. Những năm qua ở trường THPT Sáng Sơn đã có một số tác giả đề cập tới  công tác huấn luyện thể lực cho học sinh nhưng đối với học sinh học GDTC nói  chung và môn bóng chuyền nói riêng thì chưa có tác giả nào quan tâm đề cập tới.   Trên cơ  sở  thực tiễn hiện nay, với yêu cầu cao của công tác GDTC trong nhà  trường, đồng thời cơ sở vật chất còn thiếu và điều kiện hạn hẹp thời gian, Tôi  cho rằng việc lựa chọn hệ thống các bài tập  phù hợp với điều kiện thực tiễn và   học sinh trường THPT Sáng Sơn là một việc làm cần thiết. Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, nhằm mục đích nâng cao chất lượng  giảng dạy môn bóng chuyền nói chung và trình độ thể lực chung và chuyên môn   nói riêng cho học sinh trường THPT Sáng Sơn, góp phần từng bước nâng cao  hiệu quả công tác GDTC trong nhà trường, tôi tiến hành tìm hiểu đề tài: “Một số  vấn đề về huấn luyện thể lực chung và chuyên môn trong môn bóng chuyền cho  học sinh trường THPT Sáng Sơn – Vĩnh Phúc” 7.1.2. Mục đích nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu của đề  tài là lựa chọn và áp dụng một số  bài tập  nâng cao thể lực chung và chuyên môn trong môn bóng chuyền cho học sinh khối   12 trường THPT Sáng Sơn nhằm góp phần thúc đẩy chất lượng dạy và học môn  thể dục đạt kết quả tốt hơn. Đồng thời rút ra một số kinh nghiệm để giảng dạy  nội dung bóng chuyền các năm sau được tốt hơn. Ngoài ra, còn giúp học sinh nâng cao sức khỏe, thể  lực, hoàn thiện khả  năng vận động và yêu thích môn học hơn. 7.1.3. Phương pháp nghiên cứu.   Phương pháp sử dụng lời nói: Phân tích, giảng giải. 4
  5.   Phương pháp kiểm tra sư phạm.   Phương pháp thực nghiệm sư phạm.   Phương pháp quan sát khách quan, khảo sát và trò chuyện nhằm nắm bắt  đúng thực tế  khách quan. Qua trò chuyện để  tìm hiểu thái độ  của học sinh với  môn học này.   Phương pháp thống kê toán học: Sử  dụng các công thức tính toán thống   kê đơn giản để phân tích xử lý kết quả thu được và rút ra kết luận. 7.1.4. Phạm vi nghiên cứu.   Tìm hiểu, nghiên cứu phân phối chương trình, sách giáo khoa và thực tiễn   dạy học môn bóng chuyền ở trường THPT Sáng Sơn.   Vận dụng một số bài tập phát triển thể lực chung và chuyên môn nhằm   nâng cao thành tích môn bóng chuyền. 7.1.5. Nhiệm vụ nghiên cứu. + Huấn luyện thể lực chung và chuyên môn trong các môn thể thao. + Huấn luyện ­ Giảng dạy thể lực chung và chuyên môn cho học sinh trong môn   bóng chuyền. + Nguyên tắc lựa chọn bài tập phát triển thể lực trong môn bóng chuyền + Cơ sở sinh lý để lựa chọn các bài tập phát triển thể lực chung và chuyên môn: + Các bài tập phát triển thể  lực chung và thể  lực chuyên môn trong môn bóng  chuyền cho học sinh trường THPT Sáng Sơn. 7.1.6. Thời gian­ địa điểm nghiên cứu.   Thời gian nghiên cứu: Từ tuần 9 đến tuần 16 năm học 2018­ 2019.   Địa điểm nghiên cứu: Tại trường THPT Sáng Sơn.   Trang thiết bị: Giáo án, còi, bóng chuyền, đồng hồ bấm giây, sân tập. 5
  6. 7.2. Tổ chức nghiên cứu. 7.2.1. Huấn luyện thể  lực chung và chuyên môn trong các môn thể  thao. Huấn luyện chung (còn gọi là huấn luyện toàn diện) là quá trình huấn   luyện được sử  dụng nhiều phương pháp và biện pháp huấn luyện khác nhau   nhằm nâng cao chức năng của các hệ  thống cơ  quan của vận động viên phát  triển toàn diện tố  chất vận động, làm thay đổi hình thái của cơ  thể  nắm được  kỹ thuật vận động và tri thức lý luận của một số môn không phải chuyên sâu và   cải thiện phẩm chất tâm lý chung. Huấn luyện chung bao gồm tất cả  các biện  pháp có thể để giải quyết một cách có hiệu quả nhiệm vụ phát triển cơ thể toàn   diện, đặc biệt là các bài tập chuyên môn có ảnh hưởng tốt đối với phát triển các  tố chất thể lực cơ bản và các bài tập có thể mở rộng kỹ năng cơ bản và kỹ xảo   vận động cho VĐV. Mục đích chủ yếu của huấn luyện thể lực chung là căn cứ  vào đòi hỏi  của môn chuyên sâu, đặt nền móng tốt về nhiều mặt giúp cho VĐV  đạt được những thành tích tốt nhất. Huấn luyện chuyên môn là quá trình sử dụng các bài tập có đặc điểm vận  động chuyên sâu và các bài tập có đặc điểm tương tự  với vận động chuyên sâu  nhằm nâng cao khả năng của các hệ thống cơ  quan cần thiết trong môn chuyên  sâu, phát triển tố  chất thể lực chuyên sâu, nắm vững tri thức lý luận, kỹ  thuật,   chiến thuật của môn chuyên sâu và cải thiện phẩm chất tâm lý theo sự  đòi hỏi   của môn chuyên sâu. Những loại bài tập này gồm 2 loại: ­ Bản thân môn chuyên sâu: Tức là toàn bộ bài tập giống như thi đấu môn  chuyên sâu, chúng ta thường gọi là bài tập mang tính thi đấu. ­ Các bài tập mà thành phần động tác bao hàm tính thi đấu và những bài  tập  có  đặc điểm và hình thức biểu hiện năng lực cơ thể đều giống với bài tập   mang tính thi đấu. Chúng ta gọi là bài tập huấn luyện chuyên sâu. Nội dung của   huấn luyện chuyên sâu thì có hạn, các biện pháp của nó không đủ để giải quyết   tất cả các nhiệm vụ bổ dưỡng cho vận động viên mà chỉ  có tác dụng trực tiếp  6
  7. đối với thành tích chuyên sâu. Mục đích của việc huấn luyện chuyên sâu là nâng   cao thành tích chuyên sâu của vận động viên với mức độ lớn nhất. Nguyên nhân của việc chia thành huấn luyện chung và huấn luyện chuyên  môn là vì: thứ nhất là do yêu cầu khách quan của môn chuyên sâu; thứ hai là do   nhiệm vụ và tác dụng của hai loại huấn luyện này không giống nhau. 7.2.2. Xu hướng huấn luyện VĐV Bóng chuyền Ngày nay, Bóng chuyền thế  giới phát triển rất phong phú va đa dạng về  các lối đánh dựa trên nền tảng các kỹ thuật đã đạt đến mức độ điêu luyện. Việc  huấn luyện và đào tạo VĐV Bóng chuyền là một công tác hết sức quan trọng,   phức tạp và ảnh hưởng rất lớn đến sự thành bại của mỗi VĐV cũng như cả đội  bóng. Trong công tác huấn luyện đòi hỏi các HLV phải nắm được các đặc điểm  về tâm sinh lý lứa tuổi và trình độ chuyên môn của VĐV. Từ đó mới xây dựng và  đề ra các phương pháp và nguyên tắc huấn luyện phù hợp, có hiệu quả. Do đặc điểm của thi đấu Bóng chuyền mang tính đồng đội cho nên VĐV  Bóng chuyền phải có đầy đủ các tố chất vận động kỹ thuật hoàn hảo, khả năng  phối hợp vận động và tư duy chiến thuật cao. Các dạng hoạt động chủ yếu của  VĐV Bóng chuyền là sự  di chuyển nhanh, linh hoạt, nhưng động tác bật nhảy,  lăn ngã cứu bóng… đòi hỏi phải có sự  dũng cảm, bình tĩnh, tự  tin. Sự khác biệt  nhất của kỹ  thuật bóng chuyền là thời gian tiếp xúc với bóng rất ngắn. Tất cả  những  hành   động   VĐV   luôn  biến   đổi   trong   quá  trình  tập   luyện,   VĐV   bóng   chuyền phải nắm vững toàn bộ hệ thống kỹ năng vận động trên cơ sở số lượng   lớn các động tác kỹ thuật tấn công và phòng thủ. Tính phức tạp của hoạt động  thi đấu được biểu hiện  ở  chỗ  tất cả  các động tác kỹ  thuật phải được áp dụng   trong sự phối hợp và những điều kiện khác nhau đòi hỏi VĐV phải có độ  chính  xác và năng lực phân biệt động tác tốt, biến đổi nhanh chóng từ những hình thức  động tác này sang hình thức động tác khác và thực hiện chúng hoàn toàn khác  nhau về  nhịp độ, tốc độ  và tính chất. Tính bất ngờ, sự  chớp nhoáng, chính xác  của hoạt động trong bóng chuyền đòi hỏi phải phát triển  ở  VĐV phản  ứng   nhanh cũng như cả tốc độ động tác liên quan đến tốc độ bay của bóng. Do tác động của tập luyện, những bộ  phận cấu thành của thời kỳ  tiềm   tàng phản  ứng như: Thời điểm phân biệt, sự  nhận biết, đặc biệt là thời điểm  lựa chọn động tác đã được rút ngắn tới mức tối thiểu, nhờ có sự hình thành định  hình động lực phù hợp. 7
  8. Hầu hết các hoạt động trong bóng chuyền đều diễn ra trên cơ sở của cảm  nhận thị  giác. Kỹ  năng quan sát tình thế  và sự  thay đổi  ở  vị  trí trên sân của các   VĐV, sự chuyển động của bóng cũng như khả năng phán đoán nhanh trong điều   kiện  phức   tạp  là   một   trong   những   tố   chất  quan   trọng   nhất   của   VĐV  Bóng  chuyền. Điều đó đòi hỏi VĐV phải có khả  năng quan sát rộng và phán đoán  chính xác. Tốc độ  bay của bóng lớn, sự  di chuyển nhanh của các VĐV, sự  thay đổi   nhanh và bất ngờ  của tình huống thi đấu, sự  cảm thụ  số  lượng lớn mục tiêu   hoặc các yếu tố của chúng dẫn đến sự  yêu cầu lớn đối với khối lượng, cường   độ, tính  ổn định, sự  phân phối và chuyển hướng chú ý và định hướng nhanh  chóng. Các hoạt động của VĐV Bóng chuyền phụ thuộc trực tiếp vào hoạt động  của đồng đội và đặc biệt là của VĐV đối phương. Việc tạo ra tình huống để có  điều kiện tốt nhất thực hiện các động tác dự  định, che giấu các ý đồ  và hoạt   động của mình tất cả  điều đó đòi hỏi rất cao của tư  duy chiến thuật của VĐV  Bóng chuyền. Khi thực hiện một kỹ thuật nào đó như  kỹ  thuật đập bóng nhanh   trước mặt ở vị trí số 3, VĐV không chỉ đưa ra được bước đi chiến thuật mà còn  phải có biện pháp thực hiện nữa. Trong hoạt động nhóm, tư  duy chiến thuật  mang tính chất trực quan đòi hỏi phát triển cao. Khả năng cảm giác không gian   và thời gian, sự  linh hoạt trong các nhận định tình huống và cách xử  lý (trí) các   tình huống. Quá trình huấn luyện toàn diện về thể lực, tâm lý, kỹ  chiến thuật là một  công việc hết sức quan trọng và không được rời xa trong suốt cuộc đời VĐV.   Theo xu hướng Bóng chuyền hiện đại ngày nay cả  bóng chuyền nam nữ  tấn   công đều chiếm  ưu thế. Do chiều cao, sức mạnh và trình độ  ngày càng hoàn  thiện ý trí thi đấu tốt hơn dẫn đến xu thế  ở các đội mạnh là huấn luyện phòng   thủ  đáp  ứng xu thế  tấn công chiếm 70­80% còn 20­30% thời gian là cho huấn  luyện các mặt khác. Xuất phát từ thực tiễn đó đòi hỏi phải có một chương trình,  kế hoạch phù hợp với sự phát triển của bóng chuyền hiện đại. Huấn luyện chất lượng cao đào tạo tài năng bảo đảm cho phát huy trình  độ thi đấu kỹ thuật và thể lực là yếu tố chính. Huấn luyện là yếu tố quyết định  phát triển nâng cao trình độ bóng chuyền. Nâng cao trình độ kỹ thuật điêu luyện  biến hoá, linh hoạt vận dụng tinh tế  phải qua huấn luyện gian khổ, hi ệu qu ả  8
  9. phức tạp. Khoa học kỹ  thuật hiện đại giúp nâng cao chất lượng huấn luyện   kiểm   tra   đồng   thời   giúp   tìm   phương   pháp   huấn   luyện   mới   nhất   nhờ   y   học  TDTT, sinh cơ thể thao, tâm lý thể thao, xã hội học TDTT, sinh lý thể thao dinh   dưỡng thể  thao, thống kê TDTT, computer (các máy quay máy tính, máy chụp,  máy đo tốc độ cao, các máy dụng cụ đo…) là bộ phận cấu thành tạo chất lượng   huấn luyện đào tạo tài năng thể thao nói chung và bóng chuyền nói riêng. Trong   huấn luyện thực tiễn nảy sinh vấn đề cần nhà lãnh đạo quản lý huấn luyện thi  đấu chuyên môn cao. HLV phải có trình độ  cao, là chuyên gia có tri thức khoa  học, có kinh nghiệm thực tiễn, năng lực lãnh đạo, hợp tác phối hợp tăng khối   lượng tập luyện là vấn đề lớn của huấn luyện bóng chuyền hiện đại. Trước đây 20 năm, VĐV cấp cao chỉ tập 3­4 ngày trên tuần là đủ, nhưng  hiện phải tập 4­6h/ngày, một số đội thế giới phải tập 8h/ngày, mỗi tuần hơn 40   giờ. Tất nhiên các nước trình độ chuyên nghiệp chưa cao thì khuynh hướng ngại  tập nhiều và nặng do chưa hiểu biết, muốn tập ít có thành tích cao… hiện vẫn   tồn tại. Một thay đổi quan trọng của phương   pháp huấn luyện là tri thức về  phương pháp giảng dạy huấn luyện trình độ  kỹ  thuật cao. Phương pháp tập,  lượng huấn luyện ngày càng sát gần thực tế thi đấu, phức tạp đan xen biến hoá  nhiều dể  nâng cao năng lực thích  ứng năng lực linh hoạt chủ  động điều khiển  sáng tạo cao hơn, phát huy hết sức năng lực của con người. 7.2.3. Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi THPT 7.2.3.1. Đặc điểm phát triển hệ xương: Ở lứa tuổi học sinh THPT xương của các em đang ở vào thời kỳ phát triển   mạnh mẽ  về  bề  dày, và quá trình cốt hoá diễn ra rất nhanh. Màng xương phát  triển dày lên bao bọc quanh sụn với sự tham gia của các chất liệu của tổ  chức  phần mềm đơn dày trong các chất cơ  bản của xương chứa trong tế bào xương  (quyết định đối với lực đẩy và kéo) và cũng thông qua cấu trúc chất liệu tạo  xương còn chưa hoàn thiện nhưng vẫn thích ứng với lượng vận động mà xương  phát triển hơn và đàn hồi hơn, nhưng cũng vì điều này nếu sử  dụng lượng vận   động không hợp lý dễ gãy cong vẹo. Sự  cốt hoá hoàn toàn của xương là quá trình lâu dài, phức tạp, nó điều  khiển  ở  các hoócmôn và các chức năng “lượng vận động ngắt quãng mang tính  chất đè nén gây tối đa (chu kỳ ngắt quãng) thúc đẩy sự phát triển chiều dài kích   9
  10. thích chức năng đối với sự phát triển bề dày của xương thể hiện chủ yếu ở lực   kéo. 7.2.3.2. Sự phát triển hệ cơ: Hệ  cơ  của các em  ở  lứa tuổi này đang phát triển nhưng lại chậm hơn so   với sự  phát triển của hệ  xương. Tuy nhiên sự  phát triển  ấy không đồng đều ở  mỗi nhóm cơ  song dưới tác động của tập luyện  ở  lứa tuổi 16­18 cơ  phát triển   mạnh mẽ  về  chiều dài, bề  ngang, và sức mạnh được tăng cường rõ rệt. Trong   thời kỳ này tốc độ  phát triển của các nhóm cơ  dưới thân mình nhóm cơ  đùi, cơ  bàn chân phát triển mạnh. Trên thực tế ta thấy bóng chuyền là môn thể thao hoạt  động trong điều kiện khắc phục cản nhỏ, nên cơ bản ta phải huấn luyện tốc độ  co cơ là chính. Do đó đây là thời kỳ rất thích hợp cho huấn luyện sức mạnh tốc   độ và huấn luyện kỹ thuật. Song đòi hỏi phải có phương pháp huấn luyện khoa   học, phân bố  đến sự gánh tải của các bộ phận cơ thể, với cường độ  và bài tập   thích hợp. 7.2.3.3. Đối với hệ tim mạch: Ở  lứa tuổi 16­18 hệ  tim mạch tiếp tục phát triển cận dần với người   trưởng thành, và ảnh hưởng của tập luyện thể thao sẽ tạo nên một sự  thay đổi   thể tích tim. Nhưng chúng ta cần nhớ rằng  ở lứa tuổi này các em đang trưởng thành tế  bào cơ  tim còn nhỏ, tính đàn hồi còn kém. Dung tích thể  tích tim còn nhỏ  nên  nhịp tim nhanh hơn người lớn. Cùng với sự  lớn lên về lứa tuổi, sự điều tiết hệ  tim mạch nhờ  hệ thống thần kinh thực vật (hệ giao cảm) càng hoàn thiện nhịp  điệu tim mới giảm dần tới tuổi thanh niên thì ổn định. Điều đó có nghĩa là trong hoạt động vận động với khối lượng và cường   độ  lớn căng thẳng, hoạt động của hệ  tim mạch không đáp  ứng đủ  các yêu cầu  năng lượng cho vận động và chủ yếu bằng việc tăng nhanh tần số mạch đập để  tăng lưu lượng phút. 7.2.3.4. Đặc điểm sinh lý lứa tuổi THPT: Việc nắm vững đặc điểm sinh lý của VĐV bóng chuyền trong giai đoạn  này là rất quan trọng và có ý nghĩa thực tiễn trong huấn luyện. Đặc biệt là đối  với các VĐV ở lứa tuổi này, sinh lý của các em có những đặc điểm khác biệt so  với các em nữ. Đánh dấu một bước phát triển hoàn chỉnh về  cơ  thể. Dấu hiệu   nổi bật của thời kỳ  này là thời kỳ  phát dục mạnh mẽ, các tuyến nội tiết, tăng  10
  11. cường hoạt động kích thích cơ  thể  lớn nhanh mà chủ  yếu là chân và tay dài ra   nhanh. Ở lứa tuổi này các em hay mắc một số trứng bệnh gây rối loạn chức năng,  biểu hiện đau đầu mất ngủ, tính hay cáu gắt….ngoài ra còn biểu hiện rối loạn  tuần hoàn máu dẫn đến tim có tiếng đập phụ, tim đập có tiếng thổi. Trong giai đoạn này hệ thống thần kinh tiếp tục phát triển nhanh và đi tới  hoàn thiện khả năng tư duy, phân tích tổng hợp trừu tượng hoá phát triển thuận   lợi cho sự hình thành rất nhiều hệ thống của đường liên hệ tạm thời. Trong giai   đoạn này các tuyến nội tiết hoạt động mạnh mẽ có tính đặc thù để lại dấu vết  (hiện tượng lưu dấu vết). Lưu dấu vết được củng cố  qua tập luyện lặp lại sẽ  tạo nên đường liên hệ tạm thời, và định hình độc lực tự động hoá. Quá trình hưng phấn chiếm  ưu thế  so với quá trình  ức chế, chức năng  điều khiển ức chế trên vỏ não cũng trở nên rõ nét, ức chế phát triển nhanh là cơ  sở cho việc thực hiện các bài tập chi tiết kỹ thuật có độ chính xác cao. Đó là cơ  sở để huấn luyện kỹ thuật. Hệ hô hấp, dung tích sống cũng như thông khí phổi tối đa ở các VĐV đều  cao hơn các em không tập luyện thể thao cùng lứa tuổi trong hoạt động thể lực  thông khí của trẻ em tăng lên chủ yếu là tăng tần số hô hấp chứ không phải độ  sâu hô hấp nên hấp thụ oxy tối đa (VO2max) của các em thấp hơn so với người  lớn, nhưng lại còn cao hơn so với các em cùng lứa tuổi không thể tập thể thao. 7.2.3.5. Đặc điểm tâm lý: Hình thành thế  giới quan tự   ý thức, hình thành tính cách và hướng về  tương lai. Đó cũng là tuổi lãng mạn, mơ ước độc đáo và mong cho cuộc sống tốt   đẹp hơn. Các em đã có thái độ  tự  giác tích cực trong học tập xuất phát từ  động  cơ  đúng đắn và hướng tới nghề  nghiệp trong tương lai.  ở  tuổi này hầu như  không còn tồn tại việc ghi nhớ  máy móc mà đã biết cách ghi nhớ  có hệ  thống  đảm bảo logic, tư  duy chặt chẽ hơn, lĩnh hội được bản chất của vấn đề  trong  tập luyện. Bên cạnh đó các phẩm chất ý trí rõ ràng hơn và mạnh mẽ hơn. Đây là   điều kiện thuận lợi cho việc tiếp thu kỹ thuật động tác và hình thành kỹ năng kỹ  xảo. Nhìn chung  ở tuổi này các em đã có những phát triển nổi trội về mặt thể  chất lẫn tinh thần. Chính vì thế người HLV cần biết rõ các đặc điểm tâm sinh lý  lứa tuổi để hạn chế những mặt tiêu cực và phát huy những mặt tích cực để đạt   11
  12. kết quả  cao nhất. Do đó trong công tác huấn luyện thể  thao, đặc biệt là huấn  luyện kỹ thuật, người HLV phải biết kết hợp huấn luyện chuyên môn với giáo  dục đạo đức, ý trí kịp thời uốn nắn nhắc nhở các hành vi sai lệch, định hướng   giúp đỡ  các em hoàn thành nhiệm vụ  bài tập và hình thành nhân cách đúng đắn  cho một VĐV tương lai. 7.2.4. Huấn luyện ­ Giảng dạy thể lực chung và chuyên môn cho học  sinh  trong môn bóng chuyền. 7.2.4.1. Một số vấn đề chung: Thể  lực là một trong những nội dung quan trọng, quyết định hiệu quả  hoạt động của con người nói chung và VĐV nói riêng. Tố chất thể lực là những  đặc điểm, một phần tương đối riêng biệt trong thể  lực của con người và chia   thành 3 loại cơ bản: Sức mạnh, sức nhanh, sức bền.  Huấn luyện thể  lực trong Bóng chuyền không nằm ngoài mục đích nâng  cao tố  chất vận động, nâng cao năng lực làm việc của hệ  thống thần kinh TW   cùng các trung khu của nó, các cơ  quan nội tạng của cơ  thể  VĐV, nhằm mục   đích chịu đựng được lượng vận động lớn, đảm bảo trạng thái sung sức thể thao,   sức khoẻ  và kéo dài tuổi thọ  vận động, phòng chấn thương thể  thao. Nhờ  đó  VĐV nắm vững kỹ  ­ chiến thuật nhanh hơn, vận dụng hiệu quả hơn, nâng cao  không ngừng thành tích thể  thao. Không thể  có thành tích thể  thao lại không có   nền tảng thể lực vững chắc, ổn định. Trong huấn luyện ­ Giảng dạy VĐV, học sinh học bóng chuyền, huấn  luyện ­ Giảng dạy thể lực đạt trình độ cao càng quan trọng việc nắm vững động  tác kỹ  thuật để  phối hợp chiến thuật cao phụ  thuộc vào trình độ  phát triển tố  chất thể  lực tốt hay không. Tác động của các phương tiện huấn luyện bóng  chuyền tới sự phát triển toàn diện và trạng thái chức năng cơ thể lại phụ thuộc   vào trình độ nắm vững kỹ năng thi đấu. Huấn luyện ­ Giảng dạy thể lực cần có  số lượng và chất lượng cao, thời gian liên tục, hệ thống, có ý nghĩa đến sự phát   triển vững vàng về  nâng cao kỹ  thuật, tâm lý, năng lực thi đấu của VĐV ­ học  sinh học bóng chuyền. 7.2.4.2. Huấn luyện ­ Giảng dạy thể lực  + Huấn luyện ­ giảng dạy thể lực chung. Huấn luyện ­ Giảng dạy thể lực chung cho hoc sinh học môn bóng chuyền   là nâng cao năng lực vận động của cơ  thể. Để  đạt được mục đích này phải sử  12
  13. dụng rộng rãi các bài tập phát triển chung và các bài tập của các môn thể  thao  khác (cử tạ, thể dục dụng cụ, các môn bóng, điền kinh…) Lựa chọn các phương  tiện này không phải là ngẫu nhiên, mà chúng phải có tác dụng chung là buộc các  cơ  quan, hệ  thống của cơ  thể  làm việc tích cực, củng cố  hệ  thống tuần hoàn,   đẩy mạnh năng lực của cơ quan hô hấp, nâng cao sự trao đổi chất trong cơ thể.   Tuỳ  theo sức mạnh và năng lực của cơ  quan hô hấp, nâng cao sự  trao đổi chất  trong cơ thể. Tuỳ theo sự tác động qua tập luyện của các bài tập mà từng bước   phát triển các tố chất thể lực nhất định. Nhưng việc Huấn luyện ­ Giảng dạy các tố chất thể lực cho học sinh học   môn bóng chuyền không phải là tràn lan mà phải chú trọng tới những đặc điểm  của thi đấu. + Phát triển sức mạnh: Sức mạnh của VĐV ­ học sinh là khả năng vượt  qua những cản trở chống đối bên ngoài bằng sự gắng sức của cơ. Sức mạnh của   cơ phụ thuộc chủ yếu vào tốc độ  chuyển động và tạo điều kiện để  VĐV ­ học   sinh thể hiện sức bền và sự khéo léo. Biểu hiện sức mạnh rõ nét trong Bóng chuyền là  ở  động tác đánh bóng  (phát bóng, đập bóng, nhảy chắn và nhảy đập bóng trong di chuyển, ngã…) + Phát triển sức nhanh: Sức nhanh là khả năng thực hiện nhanh động tác  được thể hiện đặc trưng nhất trong Bóng chuyền khi đỡ phát, đỡ đập bóng, yểm   hộ  di chuyển để  chắn bóng. Trong chừng mực nào đó sức nhanh phụ thuộc vào  sức mạnh của cơ  và chính vì thế  mà các tố  chất vận động này thường được   Huấn luyện ­ Giảng dạy song song. Nếu như  cơ  được sơ  bộ  kéo căng ra thích  hợp thì nó sẽ  co lại nhanh hơn với lực lớn. Vì thế  cần chú trọng tới việc làm  tăng tính đàn hồi của cơ. Độ  linh hoạt trong các khớp và khả  năng kéo dãn của  các cơ  đối kháng cũng ảnh hưởng nhiều đến việc thể  hiện sức nhanh. Để  tăng  sức nhanh điều không kém phần quan trọng là phải biết cách thả lỏng, khi thực  hiên động tác không có sự căng thẳng thừa với sự nỗ lực tối đa. Thực hiện những hoạt động và động tác của các môn thể thao khác, ví dụ:   chạy cự  li ngắn, bóng đá, bóng rổ…với sân nhỏ, các trò chơi vận động với các  yếu tố chạy, xuất phát và tăng tốc, chạy bắt người dẫn đầu cũng có tầm  quan   trọng nhất định trong Huấn luyện ­ Giảng dạy sức nhanh. Thời gian thực hiện   mỗi lượt tập từ 10 ­ 20 giây, số lượt được thực hiện đến khi giảm tốc độ  thực  hiện, nghỉ giữa quãng không lâu từ 1­ 1,5 phút. 13
  14. Các bài tập phát triển sức nhanh không được thực hiện trong lúc VĐV­  học sinh  ở  trạng thái mệt mỏi, vì làm như  vậy nó sẽ  đột ngột phá vỡ  sự  phối   hợp chuyển động và làm mất khả năng thực hiện nhanh bài tập. Vì thế cần phải  đưa các bài tập phát triển sức nhanh vào nửa đầu của mỗi buổi tập luyện và với   khối lượng không lớn. + Phát triển sức bền: Sức bền là khả  năng của cơ  thể chống lại sự  mệt   mỏi hay khả năng vận động trong thời gian dài mà không giảm hiệu quả. Bóng  chuyền là môn thể  thao có sự  biến đổi cường độ  vận động trong thời gian dài   (1,5­3 giờ) phải phản ứng nhanh và không ngừng trong tình huống luôn thay đổi,  nên đòi hỏi VĐV ­ học sinh phải có sức bền rất cao. Vì vậy sức bền như  một  trong những tố chất thể lực quan trọng nhất cần thiết cho đảm bảo hiệu quả thi  đấu. Mức độ  phát triển sức bền được quyết định trước hết bởi khả  năng  này   của các hệ  thống tim mạch, hô hấp, thần kinh: Bởi mức độ  của quá trình trao  đổi chất: Cũng như bởi sự phối hợp hoạt động của cơ quan và hệ thống khác vì   thế  nên huấn luyện ­ Giảng dạy sức bền chung  được biểu hiện trước hết là   nâng cao hiệu quả của hoạt động tim và hệ thống hô hấp ngoài. Hiệu quả  nhất của huấn luyện ­ giảng dạy sức bền là những bài tập khi  thực hiện có nhiều nhóm cơ tham gia và trên cơ sở đó tạo điều kiện thúc đẩy sự  làm việc của cơ  quan tuần hoàn. Các bài tập đó có thể  chạy việt dã, bơi, bơi   thuyền, đi xe đạp, các môn bóng, các bài tập và chuyên môn Bóng chuyền. + Huấn luyện ­ Giảng dạy thể lực chuyên môn. Huấn luyện ­ Giảng dạy thể lực chuyên môn nhằm nâng cao khả năng chức  năng, phát triển các tố  chất thể  lực chuyên môn cần thiết cho VĐV ­ học sinh   học môn Bóng chuyền để  tiếp thu tốt hơn và nhanh hơn các động tác kỹ  thuật.   Các phương tiện chủ yếu của huấn luyện ­ giảng dạy thể lực chuyên môn là các   bài tập thi đấu bóng chuyền cũng như các bài tập chuyên môn giống về cấu trúc   vận động và tính chất nỗ lực của thần kinh cơ với các động tác của các bài tập  chuyên môn. Nhờ có các bài tập này có thể hoàn thiện kỹ thuật động tác và phát   triển các tố chất thể lực chuyên môn. + Phát triển sực mạnh chuyên môn: Đa số các động tác kỹ thuật bóng chuyền đòi hỏi phải có sức mạnh chuyên   môn, ví dụ: Để thực hiện kỹ thuật chuyền bóng cao tay bằng hai tay cần phải có   14
  15. trình độ  phát triển nhất định của sức mạnh cơ  các bàn tay, để  phát triển đập  bóng là sức mạnh cơ tay, bả vai, thân và chuyên sâu. Để  thực hiện có hiệu quả  các động tác kỹ thuật trong thi đấu bóng chuyền, cần phải có sức mạnh bột phát   khả năng của hệ thống thần kinh cơ khắc phục sức cản bằng tốc độ co cơ cao.  Vì thế cho nên huấn luyện sức mạnh chuyên môn trước tiên là huấn luyện khả  năng sức mạnh tốc độ của VĐV ­ học sinh. +  Phát triển sức nhanh chuyên môn: Sức nhanh   chuyên môn của VĐV bóng chuyền là khả  năng thực hiện di  động trên sân và thực hiện kỹ  thuật động tác với khoảng thời gian ngắn nhất  trong điều kiện nhất định. Sức nhanh trong Bóng chuyền biểu hiện ở ba dạng cơ  bản. ­ Sức nhanh phải xạ  (trước tín hiệu của động đội, trước sự  thay đổi của  tình huống thi đấu…). Sức nhanh phải xạ  là điệu kiện cơ  bản, cần thiết để  nhanh chóng hành động vượt lên trước đối phương, đánh giá được tình thế, có  quyết đình hợp lý nhất và thực hiện quyết định đó nhanh nhất. ­ Sức nhanh tối đa khi thực hiện các động tác riêng rẽ. ­ Sức nhanh di chuyển trên sân. Khi rèn luyện sức nhanh, cần phải cân nhắc các điểm sau: Trước khi thực hiện bài tập rèn luyện sức nhanh, VĐV ­ học sinh phải khởi   động kỹ  để  cơ  thể  chuẩn bị  sẵn sàng  ở  mức tối  ưu cho hoạt động vận động.  Thời gian thực hiện một lần lặp lại bài tập là phải ở mức sao cho ở mỗi lần lặp  lại tốc độ  không giảm xuống (4­5 lần): Quãng nghỉ  được tiến hành sao cho đợt  lặp lại sau được bắt đầu với tốc độ  không giảm, bài tập phát triển sức nhanh  cần thực hiện  ở đầu buổi tập vì thực hiện bài tập trong trạng thái mệt mỏi thì  không phải phát triển sức nhanh mà là sức bền. +  Phát triển sức bền chuyên môn: Sức bền chuyên môn bao gồm: Sức bền tốc độ, sức bền bật và bền chuyên   môn, phụ thuộc vào trình độ phát triển sức bền chung, khả năng hoạt động của  bộ  máy vận động vào cường độ  của quá trình tâm lý (ví dụ: lòng kiên trì ) và   hiệu quả kỹ thuật thể thao.  Sức bền tốc độ  là khả  năng của VĐV ­ học sinh học môn Bóng chuyền  thực hiện các động tác kỹ thuật và di động với tốc độ cao trong suốt quá trình cả  trận đấu. Để  phát triển sức bền tốc độ, người ta thường chọn các bài tập phát  15
  16. triển sức nhanh và thực hiện lặp lại nhiều lần. Các bài tập chạy, các bài tập mô  phỏng kỹ thuật và các bài tập kỹ thuật Bóng chuyền là các biện phát cơ  bản để  phát triển sức mạnh tốc độ. Sự phân định của lượng vận động như sau: thời gian thực hiện một lần lặp   lại từ  20­30 giây, cường độ vận động tối đa, thời gian nghỉ giữa các lần lặp lại   từ 1­3 phút, số lượng lặp lại từ 4­10 lần. ­ Sức bền bật là khả  năng thực hiện động tác bật nhảy nhiều lần trong thi   đấu với sự  nỗ  lực co cơ  tốt nhất. Dạy sức bền này biểu hiện trong bật nhảy  đập bóng, chắn bóng và trong chuyền hai. Các khả  năng chức năng được phát   triển ở mức cao cũng như việc Huấn luyện ­ Giảng dạy của VĐV Bóng chuyền   sẽ đảm bảo cho khả năng tiếp tục hoạt động cơ bắp có hiệu quả trên nền mệt   mỏi. Các bài tập bật nhảy có mang trọng lượng (nhỏ) và không mang trọng   lượng, các bài tập mô phỏng bật nhảy, các bài tập kỹ thuật cơ bản là biện pháp  chính rèn luyện sức bền bật nhảy.  Thời gian thực hiện một lần lặp lại từ  1­3 lần (thời gian ph ụ  thu ộc vào  giảng dạy bài tập được thực hiện), cường độ thực hiện liên tục không nghỉ giữa  các lần bật nhảy, số lần  lặp lại từ  5­8 lần thời gian nghỉ giữa các lần lặp lại từ  1­4 lần. Sức bền thi đấu: Là khả năng tham gia thi đấu với nhịp độ cao với hiệu quả  thực hiện động tác  ổn định. Sức bền thi đấu bao gồm tất cả  các dạng sức bền  và các tố chất thể lực chuyên môn. Trình độ phát triển cao những khả năng chức   phận của VĐV Bóng chuyền là một trong những yếu tố  quan trọng để  duy trì  khả  năng hoạt động cao trong quá trình thi đấu và thực hiện có hiệu quả  các  biện pháp kỹ­ chiến thuật thi đấu. Sức bền thi đấu được hoàn thiện trong quá trình tiến hành thi đấu tập  luyện với số lượng đấu nhiều hơn luật quy định, số  lượng hiệp đấu (6­9 hiệp)   đội hình thi đấu trên sân có thể đủ  hoặc không đủ  (6*6, 5*5, 4*4, 3*3….) hoặc  thi đấu theo thời gian quy định. 7.2.5. Nguyên tắc lựa chọn bài tập phát triển thể lực trong môn bóng  chuyền.   Để  có thể  hệ  thống hoá các bài tập phát triển thể  lực chung và thể  lực  chuyên môn cho học sinh trong môn bóng chuyền. Trước hết chúng ta phải xác   định các nguyên tắc để  lựa chọn. Tôi đã dựa trên các nguyên tắc Huấn luyện ­   16
  17. Giảng dạy, dựa vào mục đích huấn luyện thể  lực và chương trình đào tạo của  nhà trường nhằm bước đầu xây dựng các nguyên tắc lựa chọn các bài tập phát  triển thể lực, trên cơ sở đó chúng tôi hệ thống lại một cách khoa học các bài tập   phát triển thể  lực chung và thể  lực chuyên môn cho học sinh học môn Bóng   chuyền trường THPT Sáng Sơn như sau: ­ Nguyên tắc 1:  Các bài tập đã được hệ  thống hoá phải đảm bảo định  hướng phát triển toàn diện cho các nhóm cơ  tham gia vào hoạt động kỹ  ­ chiến   thuật. ­ Nguyên tắc 2: Việc đã được hệ  thống hoá các bài tập có độ  tin cậy và  mang tính thông tin cần thiết đối với đối tượng nghiên cứu. ­ Nguyên tắc 3: Các bài tập đã được hệ thống hoá phải đảm bảo có chỉ tiêu   đánh giá cụ thể, hình thức tập luyện đơn giản, phù hợp với đặc điểm đối tượng,  điều kiện thực hiện giảng dạy trong nhà trường. ­ Các bài tập phát triển chung và thể lực chuyên môn có trọng lượng vừa và   nhỏ, số lần lặp lại ít thời gian tập luyện ngắn là chính, kết hợp với các bài tập  trọng lượng lớn và các bài tập không bóng để bổ trợ. ­ Các bài tập được hệ thống hoá phải lấy việc phát triển thể  lực chung và   thể  lực chuyên môn các nhóm cơ  tham gia hoạt động đánh bóng trong thi đấu   Bóng chuyền (các động tác di chuyển để  đánh bóng, đập, phát, chắn, phòng  thủ…). ­ Các bài tập phát triển thể lực chung và thể lực chuyên môn được hệ thống   lại phải phù hợp với trình độ  và đặc điểm tâm sinh lý của người tập, phù hợp  với điều kiện tập luyện. 7.2.6. Cơ sở  sinh lý để  lựa chọn các bài tập phát triển thể  lực chung   và chuyên môn: ­ Hoạt động thể  lực, nhất là hoạt động thể  lực trong hoạt động TDTT rất   đa dạng và phức tạp phụ  thuộc vào công suất hoạt động, cơ  cấu động tác và  thời gian gắng sức. Mỗi loại hoạt động đòi hỏi cơ  thể  phải thể  hiện khả năng   hoạt động thể  lực của mình về  một nào đó. Ví dụ: Trong chạy việt dã thì tố  chất thể hiện rõ nhất là sức bền, thì trong Bóng chuyền sức mạnh tốc độ hay độ  khéo biểu hiện rõ nét nhất… Trong Bóng chuyền vấn đề Huấn luyện ­ Giảng dạy thể lực chung và thể  lực chuyên môn là quá trình phức tạp, nó bao gồm Huấn luyện ­ Giảng dạy các   17
  18. tố chất như: Sức nhanh, sức mạnh tốc độ, sức bật, sức bền, … Do đó trong quá  trình Huấn luyện ­ Giảng dạy thể  lực chung và chuyên môn, người giáo viên,   huấn luyện viên cần chú ý đến đặc điểm sinh lý của từng tố  chất. Song trong  bất kỳ hoạt động thể lực nào các tố chất thể lực cũng không biểu hiện một cách  đơn độc mà nó luôn phối hợp hữu cơ với nhau. Các tố chất vận động có liên quan rất chặt chẽ với kỹ năng vận động. Sự  hình thành các kỹ năng vận động phụ thuộc nhiều vào mức độ  phát triển các tố  chất vận động. Tuy nhiên trong quá trình hình thành kỹ  năng vận động, các tố  chất vận động cũng được hoàn thiện thêm. Tuỳ theo nhiệm vụ cụ thể trong từng  giai đoạn giáo dục TDTT. Sự hoàn thiện kỹ năng vận động hoặc nâng cao các tố  chất vận động có thể  chiếm  ưu thế, song cả  kỹ năng vận động và các tố  chất  thể lực đều là những mặt hữu cơ của khă năng hoạt động thể lực. Cơ  sở  sinh lý của phát triển sức mạnh là tăng cường số  lượng đơn vị  vận   động tham gia vào hoạt động, đặc biệt là các đơn vị  vận động nhanh, chứa các   sợi cơ nhóm hai có khă năng phì đại sợi cơ  lớn. Để  đạt được điều đó trọng tải   phải lớn để gây hưng phấn mạnh đối với các đơn vị vận động nhanh có ngưỡng  hưng phấn thấp. Trọng tải đó phải không nhỏ  hơn 70% sức mạnh tích cực tối  đa. Sức nhanh phụ thuộc vào tính linh hoạt của thần kinh và tốc độ  co cơ. Cả  hai nhóm yếu tố ảnh hưởng đó, mặc dù có biến đổi dưới tác động của tập luyện   nhưng nói chung đều là yếu tố được quyết định bởi các đặc điểm di truyền. Do   đó trong quá trình tập luyện, sức nhanh biến đổi chậm và ít hơn sức mạnh và  sức bền. Cơ sở sinh lý của sức nhanh là tăng cường độ  linh hoạt và tốc độ  dẫn  truyền hưng phấn  ở  trung tâm thần kinh và bộ  máy vận động, tăng cường sự  phối hợp giữa các sợi cơ và các cơ nâng cao tốc độ thả lỏng cơ. Các yêu cầu nêu   trên có thể đạt được bằng cách sử dụng các bài tập tần số cao, trọng tải nhỏ, có  thời gian nghỉ dài. Trong hoạt động TDTT, tốc độ  và sức mạnh có liên quan mật thiết với  nhau. Mức độ  phát triển sức mạnh  ảnh hưởng rõ rệt đến sức nhanh. Trong   nhiều môn thể thao, kết quả hoạt động phụ  thuộc không chỉ  vào sức nhanh hay  sức mạnh riêng lẻ  mà phụ  thuộc vào sự  phối hợp hợp lý giữa hai tố  chất. Các   hoạt động như vậy được gọi là hoạt động sức mạnh tốc độ. Ví dụ: Trong bóng  chuyền kỹ thuật đập bóng, phát bóng … 18
  19. Để  phát triển sức bền cần phải có sự  phối hợp tối  ưu giữa các chức năng  dinh dưỡng và vận động của cơ thể. Ngoài ra sức bền còn phụ thuộc vào tốc độ  tham gia điều hoà nội môi đặc biệt là điều hoà thân nhiệt của các quá trình thần   kinh ­ thể dịch. Qua việc xem xét đặc điểm của hệ  vận chuyển oxy và hệ  sử  dụng oxy   trong hoạt động sức bền, ta thấy tập luyện phát triển sức bền gây được hai hiệu  quả cơ bản là: +  Nâng cao khả năng ưu khí tối đa của cơ thể. + Nâng cao hiệu quả  (tính kinh tế) hoạt động của cơ  thể  trong hoạt động   với công suất thấp lâu dài. Qua những đặc  điểm sinh lý nêu trên, chúng ta thấy rằng khi lựa chọn  phương pháp và biện pháp huấn luyện thể lực chung và thể lực  chuyên môn cho  học sinh cần chú ý tập với những Bài tập, những động tác, những tình huống   gần giống với tính chất dùng sức của thần kinh cơ và kết cấu động tác kỹ thuật   chuyên môn. Lưu ý tập sao cho ảnh hưởng của bài tập (ảnh hưởng về hình thái  sinh lý, sinh hoá) mang lại cho cơ thể cũng giống với ảnh hưởng của tập luyện   kỹ  thuật chuyên môn mang lại cho cơ  thể, nếu không sẽ  không thể  đạt được  hiệu quả như mong muốn. Và cơ thể lựa chọn những động tác kỹ thuật riêng lẻ  quan trọng hay sử  dụng trong thi đấu làm thành các biện pháp huấn luyện thể  lực chuyên môn trong Bóng chuyền. Trong quá trình  huấn luyện ­ giảng dạy cần  chú ý sao cho có sự luân phiên, thay nhau giữa động tác có quy luật và không có  quy luật. Có thể căn cứ vào động tác riêng lẻ để soạn các bài tập liên hoàn. Một điểm cần lưu ý nữa là trong môn bóng chuyền khi huấn luyện thể lực   chung và thể lực chuyên môn cho học sinh cần tìm hiểu đặc điểm tâm sinh lý lứa   tuổi, giới tính cho từng đối tượng để huấn luyện cho phù hợp. Như chúng ta đều biết động tác đập bóng của Bóng chuyền là kết quả của  sự sử dụng lực của cánh tay và tốc độ chuyển động của nó. Tất nhiên phải được  biểu hiện  ở  một sức mạnh nhất  định. Sức mạnh VĐV ­ học sinh học bóng  chuyền yêu cầu là sức mạnh tốc độ nhanh, tức là sức mạnh bột phát. Sức mạnh   bột phát thuộc loại sức mạnh động lực. Sức mạnh tốc độ là một tố chất chuyên môn riêng của Bóng chuyền giữ vai  trò quan trọng nhất. Không có kỹ thuật nào của Bóng chuyền lại không cần loại   tố  chất này như: Bật nhảy, di động, linh hoạt trên sân, biến đổi trọng tâm như  19
  20. đập bóng phải dùng sức co rút nhanh của cơ thắt lưng, bụng, cổ tay. Lực co rút  nhanh lớn hay nhỏ phải là phối hợp đúng giữa tốc độ  và sức mạnh. Về  lý luận  thì nâng cao trị số sức mạnh và trị số tốc độ đều dẫn đến nâng cao trị số lực co   rút nhanh. Nhưng thực tế chứng minh sự kết hợp giữa hai nhân tố  đó tuỳ thuộc   vào môn thể  thao. Với môn thể  thao sức cản cần khắc phục có trị  số  nhỏ  thì  phải tăng cường tốc độ  là chính, ở  môn thể  thao mà sức cản khắc phục lớn thì  để tăng trị số  sức mạnh. Bóng chuyền thuộc loại sức cản cần khắc phục trị số  nhỏ  nên cơ  bản phải tăng cường huấn luyện co rút nhanh của cơ  là chính nhân  tố sức mạnh. Cho nên trong Huấn luyện ­ Giảng dạy, chỉ cần căn cứ  vào đặc điểm môn  Bóng chuyền, sử dụng các bài tập đúng để phát triển năng lực làm việc với thể  lực chung và thể  lực chuyên môn cao của các nhóm cơ  tham gia vào động tác,  tránh không tập luyện sức mạnh một cách tuỳ  tiện. Điều này là hết sức cần  thiết.  7.2.7. Các bài tập phát triển thể  lực chung và thể  lực chuyên môn  trong môn bóng chuyền cho học sinh trường THPT Sáng Sơn. Từ  những lý luận trên tôi mạnh dạn đưa ra một số  bài tập nhằm huấn   luyện thể lực chung và chuyên môn trong môn bóng chuyền cho học sinh trường   THPT Sáng Sơn vào giảng dạy. Đây là những bài tập cơ  bản phù hợp với đối   tương và đặc điểm tâm sinh lý của học sinh, đồng thời phù hợp với điều kiện cơ  sở vật chất của nhà trường. * Nhóm các bài tập phát triển thể lực chung: + Bài tập phát triển sức nhanh. ­ Chạy 30m tốc độ cao 3 lần x 2 tổ. ­ Chạy tăng tốc 3 lần x 2 tổ. ­ Chạy nâng cao đùi tại chỗ 10 (s) x 3 tổ. ­ Chạy theo tín hiệu (5 lần x 10 m). ­ Trò chơi chạy tiếp sức (10 phút). + Bài tập phát triển sức mạnh: ­ Gánh tạ đòn đứng lên ngồi xuống 10 lần x 2 tổ. ­ Bật xa tại chỗ 3 lần x 3 tổ. ­ Nằm sấp chống đẩy bằng ngón tay 20 lần x 3 tổ. ­ Gánh tạ trọng lượng nhỏ đạp sau (2 lần x 30 m x 2 tổ) 20
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2