1
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Kính gửi: Hội đồng thẩm định sáng kiến Sở GD&ĐT tỉnh Ninh Bình
Chúng tôi, gồm:
STT Họ và tên Ngày
tháng
năm sinh
Chức vụ,
nơi công tác
Trình độ
chuyên
môn
Tỉ lệ
1 Trần Văn Độ 04/7/1980 Giáo viên, Trường
THPT Gia Viễn B
ĐH 60%
2 Nguyễn Thị Như Quỳnh 14/6/1990 Giáo viên, Trường
THPT Gia Viễn B
ĐH 40%
1. Tên sáng kiến, thời gian thực hiện và lĩnh vực áp dụng
1.1. Tên sáng kiến: “Sử dụng hình thức tổ chức trò chơi trong dạy học nhằm nâng
cao hứng thú và hiệu quả học tập môn Giáo dục công dân”
1.2. Thời gian thực hiện: Từ tháng 8 năm 2019 đến tháng 5 năm 2022
1.3. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giảng dạy Giáo dục công dân.
2. Nội dung
2.1. Giải pháp cũ thường làm
2.1.1. Giải pháp dạy học môn Giáo dục công dân thường làm.
Thông thường giáo án truyền thống được giáo viên xây dựng theo cấu trúc của
một giờ học gồm các nội dung như sau: Kiểm tra bài cũ; Chuẩn bị tâm thế cho học
sinh tiếp thu bài mới; Dạy bài mới; Củng cố kiến thức hình thành ở học sinh; Hướng
dẫn học sinh tiếp tục làm công việc ở nhà.
Mục đích của bài soạn này là làm sao truyền thụ được nội dung thông tin định
sẵn theo ý muốn chủ quan của giáo viên. Để đạt được mục đích đó, giáo viên sắp xếp
một cách lôgic kết cấu bài soạn sao cho thích hợp với nội dung cần truyền đạt. Nội
dung cần truyền đạt này chỉ căn cứ vào nội dung bài học trong SGK.
Đối với những bài thực hành ngoại khóa, bài về giáo dục địa phương giáo viên
cũng chỉ giảng dạy trên cơ sở lý thuyết từ các tài liệu có sẵn, hầu như không tổ chức
cho học sinh tham gia vào các hoạt động thực hành vì sợ tốn kém kinh phí hoặc mất
nhiều thời gian.
Qua quá trình giảng dạy tôi đã khái quát được những ưu điểm và hạn chế nhất
định của cách dạy học cũ như sau:
2
2.1.2. Ưu điểm và nhược điểm của giải pháp cũ.
- Ưu điểm
+ Về phía giáo viên: Trong quá trình biên soạn giáo án giáo và tổ chức dạy, học viên
tiết kiệm được thời gian và công sức, thiết kế ít hoạt động vừa đơn giản, gọn nhẹ dễ
thực hiện, dạy và tổng kết được hết bài lại không phải tốn kinh phí;
+ Về phía học sinh: Học sinh ghi chép bài đầy đủ, về nhà chỉ cần học các nội dung đã
được học, không phải chuẩn bị nhiều.
- Nhược điểm
+ Tính hợp tác, hỗ trợ nhau giữa các học sinh, tinh thần trách nhiệm, kỉ luật trong mối
quan hệ với tập thể, với bản thân hầu như chưa được phát huy;
+ Không khí lớp học, tiết học chưa sinh động, kém vui tươi, hào hứng, kém hiệu quả;
HS chủ yếu là ghi chép;
+ Việc dạy học vẫn còn đơn điệu, truyền thụ kiến thức một chiều hoặc thuyết trình xen
kẽ vấn đáp, giảng dạy còn nặng về kiến thức;
+ Không đáp ứng được yêu cầu dạy học đổi mới theo hướng phát triển năng lực người
học.
2.2. Giải pháp mới cải tiến - Tổ chức một số hoạt động trò chơi trong dạy học
môn GDCD.
2.2.1. Căn cứ đề xuất các biện pháp
Trong những năm gần đây, nền giáo dục Việt Nam đang có sự đổi mới mạnh mẽ
để theo kịp các nước phát triển, hội nhập với nền văn hóa thế giới. Công cuộc đổi mới
không chỉ dừng lại ở việc thay đổi sách giáo khoa mà còn thay đổi cả ở phương pháp/
hình thức dạy học, cách đánh giá giờ dạy… Đổi mới hình thức dạy học môn GDCD
trong dạy học hiện nay đang được quan tâm, nghiên cứu và áp dụng ở nhiều trường
trong cả nước, trong đó có trường THPT Gia Viễn B.
Tuy nhiên, thực trạng việc dạy học môn GDCD ở trường phổ thông hiện nay
đang còn là vấn đề cần tư duy về giải pháp. Sách giáo khoa và tài liệu phục vụ cho
việc dạy học bộ môn đang còn nhiều hạn chế về số lượng và chất lượng. Trong suy
nghĩ nhiều năm qua của phụ huynh và học sinh, môn GDCD là “môn phụ” nên chỉ cần
học một cách đối phó. Mặc dù năm học 2016 - 2017, Bộ GD&ĐT đã quyết định đưa
môn GDCD vào bài thi KHXH, song có ít trường Đại học chọn môn này để xét tuyển,
nội dung câu hỏi thi lại tập trung 90% kiến thức lớp 12, chỉ có 10% kiến thức lớp 11,
bởi vậy học sinh vẫn chưa tập trung học, đặc biệt là đối với GDCD lớp 10 và 11.
Chính vì vậy, bản thân tôi có nhiều trăn trở làm sao để tạo được cảm hứng học
tập cho học sinh đối với môn học của mình. Bằng sự quan sát và tìm hiểu của bản
thân, tôi nhận thấy các GV giảng dạy GDCD đã sử dụng các hình thức dạy học tích
cực như thảo luận nhóm, sắm vai, giải quyết vấn đề, đưa tư liệu thực tiễn cuộc sống, tổ
3
chức trò chơi vào giảng dạy, … tuy nhiên còn mang tính hình thức, chưa đem lại hiệu
quả cao, trong đó có hình thức tổ chức trò chơi. GV sợ sẽ mất thời gian, “cháy giáo
án”, không đạt được mục tiêu giờ học, lớp ồn ảnh hưởng đến lớp khác, …
Nghệ thuật trong dạy học môn GDCD là người GV phải biết biến cái khó thành
dễ, cái phức tạp thành cái đơn giản, cụ thể bằng cách làm đa dạng hóa giờ học để thu
hút sự chú ý của học sinh. Để các em thấy môn GDCD cũng thật bổ ích và thú vị, từ
đó tập trung, tích cực thực hiện các nhiệm vụ học tập.
Để đánh giá kết quả trước khi áp dụng biện pháp, đầu năm học 2019 - 2020 tôi đã
tiến hành khảo sát ngẫu nhiên với 250 HS ở cả 3 khối lớp 10, 11 và 12. Kết quả thu
được thể hiện cụ thể như sau:
STT Mức độ Số lượng Tỷ lệ %
1 Không hứng thú 107 42,8
2 Hứng thú một chút 61 24,4
3 Hứng thú 53 21,2
4 Rất hứng thú 29 11,6
Tổng cộng 250 100%
2.2.2. Mục đích thực hiện các biện pháp.
Việc nâng cao chất lượng môn học là một vấn đề cũng như là một nhiệm vụ cấp
bách và cần thiết phải thực hiện của từng giáo viên giảng dạy. Vì vậy, giáo viên cần
phải tạo cho HS có tinh thần thoải mái khi học, tạo động lực, niềm vui, sự hứng thú để
các em cảm thấy ham thích hơn và sẵn sàng tham gia các hoạt động học tập khi đến
giờ học môn GDCD. Mục đích cụ thể của biện pháp:
- HS được thực hiện các hoạt động học tập từ khâu khởi động, hình thành, củng cố,
vận dụng kiến thức một cách nhẹ nhàng, tự tin và vui tươi;
- Rèn luyện cho HS tính tập thể, nhanh nhẹn, khẩn trương khi làm việc hợp tác nhóm
hoặc làm việc cá nhân;
- Khuyến khích tính tự chủ, tích cực, sáng tạo của học sinh;
- Góp phần tạo hứng thú học tập, góp phần nâng cao kết quả môn học GDCD.
2.3. Tính mới và ưu điểm nổi bật của sáng kiến
2.3.1. Tính mới của sáng kiến
- Để việc dạy học của giáo viên thêm phần sinh động, phong phú và đạt hiệu quả cao
cũng như việc tiếp thu bài của học sinh được dễ dàng, khắc sâu nội dung bài học, kích
thích tư duy, tìm tòi và giúp học sinh nắm được nội dung bài học một cách nhanh
chóng. Thì trong quá trình giảng dạy người giáo viên phải làm nổi bật trọng tâm kiến
4
thức của bài, cập nhật và áp dụng các tiến bộ khoa học công nghệ, sử dụng đồ dùng
phương tiện dạy học trực quan kết hợp linh hoạt với việc vận dụng các phương pháp
dạy học tích cực trong quá trình giảng dạy. Đặc biệt là các phương pháp dạy học tích
cực. Khi giáo viên sử dụng các phương pháp này sẽ phát huy hiệu quả tính tích cực,
chủ động của học sinh. Với phương pháp dạy học thông thường đó là học sinh dựa vào
kiến thức trong sách giáo khoa và sự truyền thụ một chiều của người dạy để nắm được
kiến thức. Vì vậy, học sinh hoàn toàn thụ động, chưa phát huy được tính chủ động, tích
cực của các em.
2.3.2. Ưu điểm nổi bật của sáng kiến
- Học sinh rất hứng thú, say mê học tập, học đạt kết quả cao. Các phương pháp dạy
học tích cực tạo cơ hội tối đa cho mọi thành viên trong lớp được bộc lộ sự hiểu biết
của mình, giúp học sinh phát triển khả năng tư duy và diễn đạt (điều này đặc biệt có
ích với học sinh nhút nhát); Tạo cơ hội cho mọi thành viên trong lớp học hỏi lẫn nhau,
tập lắng nghe ý kiến của người khác một cách kiên nhẫn, lịch sự, tập đánh giá ý kiến
người khác một cách độc lập; Giảm bớt tính chủ quan, phiến diện, tăng tính khách
quan khoa học trong kiến thức của học sinh...
- Định hướng cho học sinh hiểu rõ và nắm chắc từng nội dung kiến thức GDCD THPT.
- Học sinh dễ dàng lĩnh hội được các kiến thức khô khan, khó hiểu và thích thú tìm
hiểu các kiến thức đó.
- Tạo được hứng thú cho học sinh khi học kiến thức của bộ môn, có kĩ năng vận dụng
vào giải quyết các tình huống có thật trong đời sống.
- Dạy học theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học sinh góp phần đổi mới
phương pháp dạy học nói chung mà ngành giáo dục đang quan tâm.
2.3.3. Nội dung các biện pháp thực hiện
2.3.3.1. Cách thức tổ chức thực hiện hoạt động trò chơi.
Bước 1 - Lựa chọn thời điểm, nội dung tổ chức trò chơi
- Lựa chọn thời điểm tổ chức trò chơi: Tùy từng bài, từng phần, từng điều kiện dạy
học, khả năng của HS và năng lực sở trường của GV để lựa chọn sử dụng hình thức tổ
chức trò chơi trong hoạt động nào của tiết học (Kiểm tra kiến thức cũ, Khởi động/ Giới
thiệu bài, Hình thành kiến thức mới, Luyện tập, Vận dụng)
- Lựa chọn nội dung tổ chức trò chơi: Nội dung trò chơi cần đảm bảo những yêu cầu
như: Phù hợp với đơn vị kiến thức bài học; vừa sức học sinh; có tính khả thi, nhà
trường và lớp học có đủ các phương tiện, điều kiện thực hiện.
+ Sử dụng trò chơi vào đầu giờ học để kiểm tra bài cũ và giới thiệu bài mới: Cách vận
dụng đó vừa kiểm tra được kiến thức bài cũ để giải quyết trò chơi đồng thời bước đầu
5
nhận ra nội dung kiến thức bài học mới. Bên cạnh đó, còn tạo tâm lí thoải mái, hứng khởi,
học sinh hào hứng học tập hơn. Ở phần này, tôi thường sử dụng trò chơi: Vòng quay kì
diệu, Nhà ngoại giao tài ba, Trò chơi trực tuyến Quizzi.
+ Sử dụng trò chơi nhằm hình thành kiến thức mới: trò chơi thường được tổ chức sau
khi đã tìm hiểu hoạt động 1 (đặt vấn đề hoặc thông tin – sự kiện), từ những kiến thức
thực tế qua hoạt động 1, vận dụng những kiến thức đó giáo viên tổ chức trò chơi cho
học sinh khám phá, phát hiện ra tri thức đó nằm trong nội dung bài học. Ở nội dung
này, tôi thường cho học sinh chơi trò chơi: Trò chơi Tiếp sức, Chuyên gia tư vấn / Dân
hỏi – Luật sư trả lời, trò chơi Hộp quà bí mật...
+ Sử dụng trò chơi để hình thành kĩ năng: tổ chức trò chơi trên cơ sở vận dụng những
tri thức của bài học, từ đó giúp học sinh hình thành được những kĩ năng xử lí tình
huống đạo đức, pháp luật. Vì đây là thời điểm thử nghiệm để học sinh dựa vào lí
thuyết giải quyết những vấn đề xảy ra trong môi trường xung quanh, rèn luyện được kĩ
năng lựa chọn cách giải quyết khi gặp những tình huống đạo đức, pháp luật trong thực
tế cuộc sống. Ở nội dung này, tôi thường cho học sinh chơi trò Đóng vai giải quyết
tình huống, trò chơi vượt chướng ngại vật.
+ Sử dụng trò chơi nhằm Luyện tập củng cố kiến thức, hình thành thái độ: trò chơi này
nhằm luyện tập củng cố kiến thức vừa học và hình thành thái độ của HS. Ở nội dung này
tôi thường cho HS chơi trò: Giải ô chữ, Đuổi hình bắt chữ, Trò chơi trực tuyến Quizzi,
Băng reo, trò chơi Vòng quay kì diệu, trò chơi Lấy kẹo cho ếch xanh.
Bước 2 - Chuẩn bị các phương tiện, điều kiện cần thiết cho trò chơi
- Bản đồ, tranh ảnh, phiếu học tập, máy tính, ti vi/ máy chiếu, bảng phụ, nam châm,
phần thưởng;
- Sử dụng bộ phần mềm trò chơi trên PowerPoint giúp khâu chuẩn bị được nhanh hơn,
hình ảnh và hiệu ứng sinh động, tên trò chơi hấp dẫn.
Bước 3 - Tổ chức trò chơi
- GV phổ biến luật chơi: Tên trò chơi, cách chơi, phương thức đánh giá, phần thưởng;
- Tổ chức người tham gia trò chơi cụ thể, HS tham gia chơi trò chơi.
Bước 4 - Đánh giá sau trò chơi:
- GV nhận xét thái độ tham gia trò chơi của từng đội, của cá nhân, những việc làm
chưa tốt để rút kinh nghiệm;
- Công bố kết quả của từng đội, cá nhân và tuyên dương, ghi điểm, trao phần thưởng
(nếu có)