SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO LÀO CAI
TRƯỜNG THPT SỐ 2 BẢO THẮNG
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG CÂU HỎI ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ
TRONG DẠY HỌC SINH HỌC TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG
Môn: Sinh học
Tên tác giả: Nguyn Thị Phương
GV môn: Sinh học
Chức vụ: Giáo viên
m học 2011-2012
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
I.1. Lí do chọn ng kiến
Trong dạy học câu hỏi có những vai trò rất quan trọng:
+ Dùng câu hỏi để “mã hoá” nội dung sách go khoa.
+ Kích thích định hướng nhận thức tri thức mới, phát huy tính tích cực, ch động sáng tạo
trong học tập của học sinh.
+ Giúp học sinh tự lĩnh hội kiến thức một cách có hệ thống.
Như vậy thể dùng câu hỏi để tổ chức học tập cho học sinh giúp học sinh tự chiếm
lĩnh tri thức mới, rèn luyện các thao tác duy tích cực sáng tạo, bồi dưỡng phương pháp
học tập để học sinh tự học.
Sinh học là môn khoa học thực nghiệm, đối ợng quan sát trong dạy học sinh học là
các đồ, hình vẽ, mẫu vật tự nhiên, các thí nghim…Giáo viên thsử dụng câu hỏi để
hướng dẫn học sinh quan sát phương tiện trực quan để kích thích quan t chú ý..., khơi dậy
học sinh tính tò khoa học, phát hiện những băn khoăn, thắc mắc của học sinh, tạo tình
huống có vấn đề.
Trong thi đại kinh tế vốn tri thức của nhân loại ngày càng nhiều, không những thế
còn luôn luôn đổi mới. Xu hướng chính của chiến lược phát triển giáo dục, đào tạo là: Giáo
dục định hướng vào học tập, hoạt động nhận thức của học sinh. Do vậy mà phải phương
pháp giáo dục, dạy học phù hợp, hiệu quả.
Trong dạy học thì câu hỏi có vai trò rất quan trọng. Có câu hỏi tốt là cơ sở cho việc sử
dụng các phương pháp dạy học khác hiệu quả. Thực trạng của việc xây dựng câu hỏi
trong dạy học i chung và trong dạy học sinh học nói riêng đã khẳng định cần phải rèn
luyện kĩ năng xây dựng câu hỏi trong dạy học sinh học là một vấn đề cấp bách và cần thiết.
Xuất phát từ mục đích đó, là giáo viên ai cũng trăn trở, làm sao phải tìm ra cho
mình một phương pháp dạy học hữu hiệu nhất, phù hợp với đối tượng học sinh, gây được
hứng thú cho học sinh, giúp học sinh có một kết quả cao trong học tập là một vấn đề khó.
Với kinh nghiệm giảng dạy sách giáo khoa đổi mới, bản thân tôi nhận thấy để giờ
dạy học sinh học có hiệu quả cao thì cần phải rèn luyện kĩ năng: Sử dụng câu hỏi để nâng
cao hiệu quả trong dạy học Sinh học trung học phổ thông”.
I.2. Mục đích nghiên cu
Bồi dưỡng năng xây dựng câu hỏi để giảng dạy sinh học trường trung học ph
thông nhm góp phần nâng cao chất lượng học tập và đổi mới phương pháp dạy học hiện
nay.
I.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cu
I.3.1. Đối tượng
Câu hỏi để giảng dạy sinh học trung học phổ thông.
I.3.2 Phạm vi nghiên cu
Sinh học trung học phổ thông.
I.4. Nhiệm vụ nghiên cu
- Hthống hoá cơ sở luận vxây dựng câu hỏi để giảng dạy sinh học nhằm tích cực hoá
hoạt động của học sinh.
- Sử dụng câu hỏi để giảng dạy sinh học trung học phổ thông.
I.5. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu các tài liệu liên quan để làm cơ sở lí thuyết cho chuyên đề.
- Các tài liệu, công trình nghiên cứu về lí luận dạy học, phương pháp dạy học sinh học.
- Các sách giáo khoa sinh học hiện hành và các tài liệu chuyên môn.
Trao đổi với giáo viên, học sinh để tìm hiểu về thực trạng xây dựng và sdụng câu
hỏi trong dạy học sinh học.
* Phương pháp: Thử nghiệm một vài bài trường dạy.
- Chọn lớp thử nghiệm.
- Btrí thử nghiệm.
- Bài giảng các lớp thử nghiệm được thiết kế theo hướng sử dụng câu hỏi đã xây dựng để
giảng dạy.
- Xử lí kết quả thực nghiệm.
- Phân tích định lượng: Các bài kim tra thu được chấm theo thang điểm số 10.
- Phân tích định tính: + Phân tích nội dung bài kiểm tra của học sinh đđánh giá chất lượng
câu trlời, mức độ hiểu sâu sắc kiến thức, từ đó đánh giá khả ng quan sát, chú ý, mức độ
tích cực trong giờ học.
+ Quan sát sư phạm để tìm hiểu hứng thú học tập của học sinh.
II. GIẢI QUYẾT VẦN ĐỀ
II.1. Cơ sở
II.1.1. Cở sở luận
Hỏi là nêu ra điều mình muốn người khác trả lời để mình biết về vấn đề nào đó.
Câu hỏi: Aristotle người đầu tiên đã phân tích câu hỏi ới góc độ lôgic, ông cho
rằng: “Câu hỏi là một mệnh đề trong đó chứa đựng cả cái đã biết và cái chưa biết”. Câu hỏi đó
những bài làm khi hoàn thành chúng, học sinh phải tiến hành hoạt động tái hiện, bất
luận là tr lời miệng, trả lời viết hoặc kèm theo thực hành hoặc xác minh bằng thực
nghiệm.
Khái niệm câu hỏi cũng còn được diễn đạt dưới dạng khác như: câu hỏi là dạng cấu
trúc ngôn ngữ, diễn đạt một yêu cầu, một đòi hỏi, một mệnh lệnh cần được giải quyết.
Câu hỏi thuộc phạm trù khả năng; nó chứa đựng cả hai yếu tố, sự mặt của cái không
rõ và nguyện vọng nhu cầu của người muốn hỏi.
Tuy có những quan niệm khác nhau nhưng về dấu hiệu bản chất của câu hỏi, đều được
các tác ginêu ra, đó là: xuất hiện điều chưa rõ, cần được giải quyết từ điều đã biết. Trong
đời sống cũng như trong nghiên cứu khoa học, con người chỉ nêu ra thắc mắc, tranh luận khi
đã biết nhưng chưa đầy đủ, cần biết thêm. Nếu khi không biết gì hoặc biết tất cả về sự vật
nào đó, thì không có gì để hỏi về sự vật đó nữa. Sự tương quan giữa cái biết và cái chưa biết
thúc đẩy việc mở rộng hiểu biết của con người.
Ví dụ: Khi nêu “Tổ chức của hệ thống sống” chưa phải là câu hỏi, vì chưa thể hiện điều
muốn người khác trả lời là gì, chưa dựa vào cơ sở nào để trả lời. Nêu như trên là chưa chỉ rõ
nhiệm vụ cần giải quyết và chưa rõ điều cần giải quyết đó là dựa vào những kiến thức nào.
Để thành câu hỏi, có thể diễn đạt vấn đề trên như sau: Hệ thống sống được tổ chức theo
các cấp độ thế nào để mỗi cấp độ tự nó tồn tại và phát triển được ?
Điều đã biết đây là tồn tại, phát triển và tồn tại phát triển đặc điểm cơ bản của mỗi
cấp độ tổ chức của hệ thống sống. Điều cần tìm là sinh giới tđơn bào đến đa bào, tbậc
thấp đến bậc cao, từ mỗi thể đến tất cả sinh vật bao quanh vTrái Đất, trong lòng đất,
được tổ chức theo từng cấp độ như thế nào.
II.1.2. Cơ sở thực tiễn của việc xây dựng câu hỏi
Dạy học và sphát triển gắn chặt chẽ với nhau. Dạy học không chỉ nhằm cung cấp
cho học sinh một số lượng tri thức do nội dung chương trình và sách giáo khoa đã qui định,
phải tổ chức cho học sinh lĩnh hội tri thức một cách tích cực, chủ động, độc lập để phát
triển duy khoa học, rèn luyện được trí thông minh, óc sáng tạo, suy nghĩ linh hoạt. Đó là
những phẩm chất trí tuệ của con gnười lao động mới theo đúng mục tiêu đào tạo của nhà
trường, của cấp học khi đại bộ phận học sinh tốt nghiệp bậc học này thra đời tham
gia lao động.
Giáo dục đạo đức tình cảm, thái độ hành vi trong ứng xử thân thiện với con người, với
lao động là th hiện sdạy người thông qua dạy chữ”. Thông qua dạy học bộ môn mà góp
phần xây dựng nhân cách con người lao động mới, xây dựng thế giới quan duy vật biện
chứng cùng các phm chất về tinh thần ý chí cho học sinh trong hiện tại và ý chí vượt khó để
hoàn thành mọi nhiệm vụ trong lao động, nghiên cứu sau này.
Qua việc hình thành những kiến thức kĩ năng trên s hình thành phát triển niềm
tin của học sinh vào tri thức khoa học trong việc nhận thức bản chất và tính qui luật của các
hiện tượng sinh học. Từ đó ý thức vận dụng c tri thức, năng đã học được vào thực
tiễn cuộc sống, lao động và học tập.
Hình thành được ý thức tự giác và thói quen bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ môi trường