S thay đổi chính sách ca CHDCND Triu Tiên
dưới thi Ch tch Kim Jong-un1
Nguyn Th Thm(*)
Tóm tt: Tháng 4/2018, CHDCND Triu Tiên tuyên b đã hoàn thành phát trin ht
nhân, chính thc chuyn t chính sách “Song tiến” được duy trì hàng thp k sang chính
sách mi “Tp trung tng lc xây dng kinh tế xã hi ch nghĩa ”, đánh du mt s thay
đổi chính sách ln ca nước này. Nhưng do vn đề ht nhân ca CHDCND Triu Tiên
luôn là vn đề nóng, nên chính sách mi ca nước này chưa nhn được nhiu s quan
tâm t dư lun và c các nhà nghiên cu. Trên cơ s ni dung các văn bn ch th ca
Đảng, chính sách, lut pháp, Hiến pháp… ca CHDCND Triu Tiên được ban hành t
năm 2012 đến nay, bài viết1làm rõ quá trình chun b, ni dung trng tâm và tình hình
trin khai ca chính sách này. Đồng thi, thông qua đó, bài viết cũng đưa ra mt s nhn
xét, đánh giá bước đầ u v s thay đổi chính sách ca CHDCND Triu Tiên dưới thi Ch
tch Kim Jong-un.
T khóa: Tp trung tng lc xây dng kinh tế xã hi ch nghĩa, Chế độ qun lý, Kinh tế
đối ngoi, Cng hòa dân ch nhân dân Triu Tiên, Kim Jong-un
Abstract: In April 2018, Democratic People Republic of Korea (DPRK) o cially
announced that they had completed to develop the nuclear force, and o cially shifted
from Byungjin policy (Economic-nuclear parallel development Policy) for long decades to
“All-out Concentration Policy for Socialist Economic Building”, marking the important
policy change for this country. The Nuclear Force has always been so hot issue that this
new policy of North Korea was not yet paid attention by the public or studied by scholars.
Based on the Party’s directive documents as well as Policies, Laws, Constitution of North
Korea issued from 2012 to present, this article clarifi es the preparation process, the key
contents and implementation of this new policy. It also gives some initial comments and
assessments on the policy changes of the North Korea under the era of Kim Jong-un.
Keywords: All-out Concentration Policy for Socialist Economic Building, Management
Method, External Economy, Kim Jong-un
Ngày nhn bài: 30/6/2024; Ngày duyt đăng: 15/7/2024
(*) TS., Vin Nghiên cu Đông Bc Á, Vin Hàn lâm Khoa hc xã hi Vit Nam;
Email: thamkorea@gmail.com
1 Bài viết là sn phm ca Đề tài cp B “Quan h Triu Tiên - Hàn Quc trong bi cnh phát trin mi”,
do TS. Nguyn Th Thm ch nhim, Vin Nghiên cu Đông Bc Á ch trì, thc hin năm 2023-2024.
Tp chí Thông tin Khoa hc xã hi, s 8.2024
12
1. M đầu
Sau khi ông Kim Jong-il qua đời vào
cui tháng 12/2011, ông Kim Jong-un là
con trai út tr thành người kế nhim v trí
lãnh đạo cao nht CHDCND Triu Tiên
(trong bài này s gi tt là Triu Tiên).
Là nhà lãnh đạo nhà nước tr tui nht t
trước ti nay, Ch tch Kim Jong-un đã
được d đoán s có nhng đổi mi mang
tính đột phá cho Triu Tiên. Trong thi
gian đầu cm quyn ca ông Kim Jong-
un, Triu Tiên vn tiếp ni chính sách Tiên
quân (선군노선) - ưu tiên quân đội được
duy trì hàng thp k trước đó, thc hin
song song phát trin kinh tế và phát trin
ht nhân (경제건설과 핵무력건설을
병진시킬데 대한 새로운 전략노선),
được gi tt là chính sách “Song tiến”
(Byungjin Policy, 병진노선). Đến tháng
4/2018, ti Hi ngh toàn th y ban Trung
ương Đảng Lao động Triu Tiên ln th 3
khóa 7, Triu Tiên tuyên b đã hoàn thành
phát trin ht nhân, chính thc chuyn t
chính sách “Song tiến” sang chính sách
“Tp trung tng lc xây dng kinh tế
hi ch nghĩa (XHCN)” (사회주의 경제
건설 총력 집중 노선). Triu Tiên vn
duy trì các chính sách qua hàng thp k,
nhưng s thay đổi chính sách này đã đánh
du mt s chuyn biến ln trong đời
sng chính tr Triu Tiên. Tuy vy, do vn
đề ht nhân Triu Tiên là vn đề nóng nên
chính sách mi này ca Triu Tiên chưa
thu hút s chú ý t cng đồng quc tế.
Trên cơ s ni dung các văn bn chính
sách, lut pháp, điu l đảng… ca Triu
Tiên ban hành t năm 2012 đến nay, bài
viết làm rõ quá trình chun b, ni dung
trng tâm và tình hình trin khai bước đầu
ca chính sách mi này Triu Tiên trong
nhng năm gn đây.
2. Quá trình chun b thay đổi t chính
sách Song tiến sang chính sách Tp
trung tng lc xây dng kinh tế xã hi
ch nghĩa
Ngay sau khi lên nm quyn, Ch
tch Kim Jong-un đã yêu cu các cán b
đảm trách lĩnh vc kinh tế đưa ra phương
án ci tiến qun lý kinh tế và bt đầu
áp dng các bin pháp mi. Chính ph
Triu Tiên đã thành lp “Tiu ban chun
b ci tiến phương thc qun lý kinh tế
(경제관리방식의 개선을 준비하는 소조)
vào tháng 01/2012, để “nghiên cu phương
pháp ci cách kinh tế ni tiếng tt nht thế
gii” - “Phương pháp qun lý kinh tế kiu
ca chúng ta” - (우리식 경제관리 방법)
phù hp vi nhu cu thc tin. Triu Tiên đã
liên tiếp ban hành các văn bn hướng dn
v qun lý kinh tế trên nhiu lĩnh vc. Ngày
18/6/2012, Triu Tiên ban hành Ch th 6.18
v ci cách nông nghip (6.18조치); ngày
28/6/2012, Triu Tiên công b Phương
châm 6.28 (6.28방침) v vic “xác lp th
chế qun lý kinh tế mi kiu ca chúng ta”.
Đầu tháng 12/2012, Triu Tiên ra ch th
12.1 v vic ci thin qun lý kinh tế đối vi
doanh nghip (12.1조치). Đến năm 2014,
Triu Tiên ra Ch th 5.30 có ni dung tng
hp v đổi mi qun lý kinh tế XHCN trong
các lĩnh vc nông nghip, công nghip, dch
v và kinh tế đối ngoi (5.30조치). Tháng
4/2018, sau hàng lot th nghim ht nhân
được đánh giá “thành công” vào năm 2017,
Triu Tiên chính thc chuyn t chính
sách “Song tiến” sang chính sách “Tp
trung tng lc xây dng kinh tế XHCN”
(사회주의 경제 건설 총력 집중 노선).
Chính sách “Tp trung tng lc xây dng
kinh tế XHCN” được công b như mt tp
hp ca nhng n lc th nghim và tìm
kiếm phương thc qun lý mi hướng ti
13
S thay đổi chính sách…
phát trin kinh tế mang tính căn bn và vĩ
mô ca Triu Tiên.
Để chun bđưa vào thc hin chính
sách mi, các ni dung chính ca chính
sách này đã được Triu Tiên đưa vào lut
và Hiến pháp nhm to hành lang pháp lý,
hp thc hóa và to phương tin thc hin
nhng thay đổi chính sách kinh tế mt cách
thun li và chính đáng. Trong giai đon t
sau khi ông Kim Jong-un nhm chc cho
đến năm 2015, t rt sm, hàng lot b lut
đã được sa đổi, b sung. Lut Nông trang
liên tc được sa đổi vào các năm 2012,
2013, 2014, 2015 nhm b sung nguyên
tc hot động, chế độ phân b nhân lc,
ch tiêu và phân phi, mua bán sn phm
ngoài ch tiêu... Lut Doanh nghip được
sa đổi vào các năm 2014, 2015, 2020 b
sung nguyên tc qun lý trách nhim doanh
nghip, quyn mua bán, định giá sn phm,
thương mi và hp tác quc tế, đầu tư,
qun lý tài chính... Lut Thương mi được
sa đổi tháng 4/2012 và tháng 12/2015 b
sung, sa đổi m rng hơn đối tượng được
giao dch thương mi, đơn gin hóa th tc
đăng ký, quyn t định giá và giao dch
ngoài ch tiêu kế hoch ca Nhà nước. Lut
Khu phát trin kinh tế v đầu tư nước ngoài
và xây dng các đặc khu kinh tế là b lut
mi đã được công b vào tháng 5/2013,
quy định v mc tiêu, nguyên tc hot
động và thành lp thêm 22 khu phát trin
kinh tế trên cơ s 5 đặc khu kinh tế hin
ti. Đáng chú ý, Lut Qun lý khu thương
mi tng hp nhm chun hóa vic qun
lý các khu thương mi ti vùng biên gii,
thúc đẩy thương mi quc tế cũng được
Triu Tiên công b ln đầu tiên vào tháng
12/2014. Hàng lot b lut khác cũng được
Triu Tiên sa đổi như Lut Kế hoch kinh
tế nhân dân, Lut Qun lý vt tư, Lut Tài
chính và Lut Ngân hàng Trung ương cùng
được sa đổi, b sung vào năm 2015. Các
sa đổi, b sung ca hàng lot b lut dưới
thi ông Kim Jong-un có mt đim chung
là tăng quyn hn, tăng tính t quyết cho
các đơn v ngoài phm vi kế hoch ca Nhà
nước trên cơ s nhu cu ca nhân dân và
th trường.
Dưới thi ông Kim Jong-un, Hiến pháp
ca Triu Tiên đã được sa đổi 2 ln vào
tháng 6/2016 và tháng 4/2019. Năm 2019,
ngay sau khi Triu Tiên công b chính sách
mi vi nhiu đim mi v kinh tế thì Hiến
pháp đã được sa đổi. Các ni dung v
kinh tế Triu Tiên được sa đổi, b sung
chương 2 ca Hiến pháp, xut hin trong
10 điu, t Điu 26 đến Điu 36. Trong đó,
ngoài thúc đẩy ch th hóa, hin đại hóa,
khoa hc hóa còn cn thúc đẩy thông tin
hóa (정보화) nn kinh tế nhân dân (Điu 26
Hiến pháp năm 2019). Nguyên tc qun lý
kinh tế ca Nhà nước trên cơ s các nguyên
tc được quy định trước đó được nói rõ thêm
là “nguyên tc đảm bo thc li” (Điu
32 Hiến pháp năm 2019), thc thi chế độ
qun lý trách nhim doanh nghip XHCN
(사회주의기업책임관리제를실시)
(Điu 33 Hiến pháp năm 2019). Nhà nước
ngoài vic gi s bình đẳng và thin chí
trong thương mi quc tế còn được b sung
chc năng gi tín nhim và điu chnh cơ
cu thương mi, “phát trin rng rãi quan
h kinh tế đối ngoi” (대외경제관계를
확대발전시킨다) mang tính cht bao trùm
hơn so vi “phát trin thương mi quc tế
(대외무역을 발전시킨다) được quy định
trong Hiến pháp trước đây1. Nhng ni
dung thay đổi ca Hiến pháp năm 2019 v
kinh tế cho thy chính sách mi ca Triu
1 Hiến pháp XHCN nước CHDCND Triu Tiên năm
2016; Hiến pháp XHCN nước CHDCND Triu Tiên
năm 2019, Điu 36.
Tp chí Thông tin Khoa hc xã hi, s 8.2024
14
Tiên đã được phn ánh trong Hiến pháp.
Đặc bit, chế độ qun lý kinh tế mi là
chế độ qun lý trách nhim doanh nghip
XHCN không ch dng li các ch th ca
Đảng mà được chính thc đưa vào Hiến
pháp, to hành lang pháp lý chính thc cho
vic thc hin chính sách mi.
3. Ni dung trng tâm ca chính sách
Tp trung tng lc xây dng kinh tế
hi ch nghĩa
3.1. Áp dng chế độ qun lý trách
nhim doanh nghip XHCN
Áp dng chế độ qun lý trách nhim
doanh nghip XHCN là ni dung quan
trng nht ca chính sách Tp trung tng
lc xây dng kinh tế XHCN. Chế độ qun
lý trách nhim doanh nghip XHCN “là
phương pháp qun lý doanh nghip XHCN
va gi vng s hu XHCN đối vi tư liu
sn xut, va t sáng to trong hot động
kinh doanh tt c các doanh nghip để t
đó người sn xut có th thc hin tt c
vai trò, trách nhim vi tư cách là ch nhân
trong sn xut và qun lý”1.
“Chế độ qun lý trách nhim doanh
nghip XHCN” thc cht là chế độ tăng
cường tính t ch, t quyết định ca doanh
nghip trong các hot động. “Nhà nước
thc thi Chế độ qun lý trách nhim doanh
nghip XHCN trong qun lý kinh tế để tn
dng phù hp các không gian kinh tế như
giá gc đầu vào, giá bán, li nhun thu
v...”2. Trước đó, Triu Tiên cũng đã áp
dng chế độ quyết toán độc lp phù hp
vi nhu cu ca h thng doanh nghip
trong qun lý kinh tế3. Nhưng chế độ qun
1 Phát biu ca ông Kim Jong-un ti Hi ngh toàn
đảng ca Đảng Lao động, tháng 3/2013.
2 Hiến pháp XHCN nước CHDCND Triu Tiên năm
2019, Điu 33.
3 Hiến pháp XHCN nước CHDCND Triu Tiên năm
2016, Điu 33.
lý trách nhim doanh nghip XHCN mang
tính cht bao trùm, m rng hơn, to không
gian sáng to, t quyết định và t chu trách
nhim ca doanh nghip.
“Không gian kinh tế để cho doanh
nghip có th “tn dng” mt cách phù hp,
phát huy s sáng to, có quyn t quyết và
chu trách nhim trước Đảng, Nhà nước và
nhân dân trong Hiến pháp năm 2019 quy
định gm 3 yếu t là giá gc, giá bán, li
nhun. Không gian kinh tế này được s
dng mt cách “đúng đắn” gn kết vi vic
“ci thin s nghip kế hoch hóa”4. Doanh
nghip xây dng kế hoch thc tế ca riêng
mình vi ch tiêu doanh nghip, bên cnh
ch tiêu nhà nước, địa phương giao cho.
Ch tiêu doanh nghip được doanh nghip
“t xây dng và thc hin tùy theo hp
đồng đặt hàng vi các đơn v khách hàng,
doanh nghip, đoàn th5. Trên cơ s ch
tiêu doanh nghip mà có th t chc sn
xut vi quy mô, hình thc phù hp. Trong
trường hp b thiếu vn do m rng quy
mô sn xut, doanh nghip có th vay ngân
hàng hoc huy động ngun tin nhàn ri
ca người dân. Các Donju6 Triu Tiên
ng ày càng ph biến hơn và h được hp
tác, góp vn cho doanh nghip quc doanh.
Doanh nghip quc doanh cũng được phép
tr lương cho người lao động da trên hiu
4 Xem: Báo Lao động (Rhodong Shinmun) (2021),
“V Báo cáo ca đồng chí Kim Jong-un kính mến
ti Đại hi Đảng Lao động Triu Tiên ln th 8,
cương lĩnh đấu tranh vĩ đại dn dt vic xây dng
ch nghĩa xã hi kiu ca chúng ta đi đến thng li
mi”, ngày 09/01/2021.
5 Lut Doanh nghip nước CHDCND Triu Tiên
năm 2014, Điu 31.
6 Ch nhng người có tin, người giàu mi ni
Triu Tiên (Ch tin: 돈주) nh làm ăn buôn bán t
các cơ hi phát sinh trong s chuyn mình ca nn
kinh tế Triu Tiên sang cơ chế th trường trong thi
gian gn đây.
15
S thay đổi chính sách…
qu, năng sut ch không ch theo công lao
động như trước đây.
Trên thc tế, vi vic tăng tính t quyết
và cho phép mua bán nguyên vt liu và sn
phm ngoài ch tiêu sn xut theo kế hoch
ca Nhà nước, dưới thi ông Kim Jong-un,
trung tâm mua bán và ch trên toàn quc
đã tăng v s lượng và được m rng quy
mô. Triu Tiên đã thành lp trung tâm mua
bán nguyên vt liu để to th trường cho
doanh nghip có th trao đổi, mua bán vi
nhau. Theo nghiên cu ca chuyên gia
thuc Vin Nghiên cu Hàn - M, Trường
Đại hc Johns Hopkins, t 300 ch dưới
thi ông Kim Jong-il, Triu Tiên đã tăng
lên 482 ch vào năm 2018, trong đó có 26
ch được xây mi và 109 ch được sa
sang hoc chuyn v trí, m rng quy mô
(Cho Dong-ho, 2021: 14). Nhiu ch đã
chuyn t ch phiên (tun hp mt vài ln)
sang ch hp c ngày đêm các ngày trong
tun. Các ch và bách hóa như Khu mua
bán Seojang, Bách hóa Rhakwon, Trung
tâm thương nghip Gwangbokgeori, Bách
hóa Bình Nhưỡng s 1... là nhng trung
tâm mua bán sm ut, khách hàng có th
thanh toán bng th ngân hàng (Hong Min
và cng s, 2018: 230). Điu này cho thy,
yếu t th trường đã được Triu Tiên công
nhn và áp dng mt cách nht quán t
chính sách, lut pháp và thc thi, cng tn
vi kinh tế kế hoch ca Nhà nước.
3.2. Áp dng Chế độ trách nhim đảm
đương rung vườn
Trong chính sách Tp trung tng lc
xây dng kinh tế XHCN, nếu như các
doanh nghip sn xut kinh doanh được áp
dng Chế độ qun lý trách nhim doanh
nghip XHCN thì Chế độ trách nhim đảm
đương rung vườn (포전담당책임제)
được áp dng đối vi các đơn v sn xut
nông nghip, các trang tri nông nghip
Triu Tiên. Trước đây, trong các trang tri
nông nghip, Triu Tiên đã áp dng “Chế
độ qun lý phân t” (분조관리제), chia
mi t sn xut có t 10 đến 25 người.
Din tích rung được bao khoán có th
cho phép rng ti 1.000 pyeong (tương
đương khong 3.300 m2) (Lee Chang-hui,
2016: 127). Sn lượng thu được trên phn
rung ca các phân t s được chia theo
t l 30:70. Theo đó, 30% sn lượng được
chia cho người lao động. Vi 70% còn li
thì 40% np cho Nhà nước để chi tr cho
nguyên liu, phân bón, ging, công c sn
xut..., còn 30% thì Nhà nước s thu mua
và s tin này được chia cho người lao
động. Chế độ qun lý mi này đem li hiu
qu hơn mong đợi cho các đơn v sn xut
và người nông dân, góp phn tăng năng
sut ti 30-40% (Choi Won-gi, 2015).
Chính sách Tp trung tng lc xây
dng kinh tế XHCN mt ln na khng
định s ưu vit ca Chế độ trách nhim
đảm đương rung vườn, được nâng cp và
đưa vào áp dng rng rãi. Các phân t ti
các đơn v sn xut nông nghip Triu Tiên
được t chc li vi quy mô nh hơn, gim
t 10-25 người xung còn 2-5 người. Các
phân t này được giao phn rung, công
c, phân bón và các h tr khác để canh
tác trên phn rung được giao. T l th
hưởng ca đơn v sn xut nông nghip
tiếp tc được điu chnh. Thay vào t l
30:70 là t l 60:40, nghĩa là các phân t
được gi li 60% nông sn, còn 40% np
li cho Nhà nước. Phân t nh vi quy mô
2-5 người cũng tương đương vi quy mô
ca mt h gia đình hoc nhóm h hàng,
do đó, trên thc tế, gn như Triu Tiên đã
gián tiếp công nhn h gia đình sn xut
nông nghip. T l np li cho Nhà nước
đã gim t 70% xung ch còn 40% và trên
thc tế chđể chi tr cho đầu tư ban đầu