i
BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN
----------
Biên soạn
TS.GVC. ĐẶNG THỊ THANH LOAN
TÀI LIỆU GIẢNG DẠY
QUẢN TRỊ SẢN XUẤT VÀ TÁC NGHIỆP
TRNH ĐỘ: ĐẠI HỌC
NGÀNH : QUẢN TRỊ KINH DOANH
QUY NHƠN – NĂM 2024
ii
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU ........................................................................................................................ 1
Chương 1. TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ SẢN XUẤT VÀ TÁC NGHIỆP ....................... 2
1.1. Thực chất của quản trị sản xuất ....................................................................... 2
1.1.1. Sản xuất và phân loại sản xuất .................................................................. 2
1.1.2. Khái niệm quản trị sản xuất và tác nghiệp.............................................. 12
1.1.3. Mục tiêu của quản trị sản xuất ................................................................ 13
1.1.4. Vai trò và mối quan hệ của quản trị sản xuất với các chức năng quản trị
chính khác ............................................................................................... 14
1.1.5. Các quyết định trong quản trị sản xuất và tác nghiệp ............................. 16
1.1.6. Nội dung chủ yếu của quản trị sản xuất.................................................. 17
1.2. Lịch sử hình thành và xu hướng phát triển của quản trị sản xuất .................. 21
1.2.1. Lịch sử hình thành và phát triển của quản trị sản xuất ........................... 21
1.2.2. Xu hướng phát triển của quản trị sản xuất .............................................. 23
1.3. Năng suất trong quản trị sản xuất .................................................................. 25
1.3.1. Thực chất và tầm quan trọng của năng suất trong sản xuất .................... 25
1.3.2. Những nhân tố tác động đến năng suất ................................................... 29
1.3.3. Những biện pháp nhằm nâng cao năng suất trong quản trị sản xuất ...... 29
1.4. Vai trò của người quản lý trong quản trị sản xuất ......................................... 30
1.4.1. Các kỹ năng cần thiết ở người quản trị sản xuất .................................... 30
1.4.2. Các hoạt động của người quản trị sản xuất ............................................. 32
Chương 2. DỰ BÁO NHU CẦU SẢN PHẨM .................................................................... 35
2.1. Khái niệm về dự báo, các loại dự báo, trình tự thực hiện dự báo. ................. 35
2.1.1. Khái niệm dự báo: .................................................................................. 35
2.1.2. Các nguyên tắc dự báo ............................................................................ 36
2.1.3. Phân loại dự báo ..................................................................................... 38
2.1.4. Vai trò của dự báo ................................................................................... 39
2.1.5. Trình tự thực hiện dự báo: 8 bước .......................................................... 40
iii
2.2. Các phương pháp dự báo ............................................................................... 41
2.2.1. Các phương pháp dự báo định tính ........................................................ 42
2.2.2. Các phương pháp dự báo định lượng ..................................................... 44
2.3. Đánh giá độ chính xác của dự báo ................................................................. 63
2.3.1. Độ lệch tuyệt đối trung bình (MAD) ...................................................... 64
2.3.2. Sai số bình phương trung bình ............................................................... 64
2.3.3. Sai số dự báo trung bình ......................................................................... 64
2.3.4. Phần trăm sai số tuyệt đối trung bình (MAPE) ...................................... 65
2.3.5. Giám sát và kiểm soát dự báo ................................................................. 65
Chương 3. LỰA CHỌN CÔNG NGHỆ VÀ HOẠCH ĐỊNH CÔNG SUẤT...................... 68
3.1. Lựa chọn quá trình công nghệ ....................................................................... 68
3.1.1. Khái niệm công nghệ .............................................................................. 68
3.1.2. Các loại quá trình công nghệ .................................................................. 69
3.1.3. Lựa chọn quá trình công nghệ hợp lý ..................................................... 72
3.2. Quyết định về công suất................................................................................. 75
3.2.1. Khái niệm ............................................................................................... 75
3.2.2. Các loại công suất ................................................................................... 75
3.2.3. Quản trị công suất ................................................................................... 77
3.2.4. Hoạch định công suất: ............................................................................ 78
Chương 4. ĐỊNH VỊ DOANH NGHIỆP ............................................................................. 91
4.1. Thực chất định vị doanh nghiệp .................................................................... 91
4.1.1. Khái niệm định vị doanh nghiệp ............................................................ 91
4.1.2. Mục tiêu của định vị doanh nghiệp ........................................................ 92
4.1.3. Tầm quan trọng của định vị doanh nghiệp ............................................. 92
4.1.4. Quy trình tổ chức định vị doanh nghiệp ................................................. 94
4.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến định vị doanh nghiệp ........................................ 94
4.2.1. Các nhân tố ảnh hưởng đến lựa chọn vùng ............................................ 94
4.2.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến chọn địa điểm ............................................ 97
iv
4.2.3. Xu hướng định vị các doanh nghiệp hiện nay trên thế giới. ................... 97
4.3. Phương pháp xác định địa điểm ..................................................................... 98
4.3.1. Phương pháp dùng trọng số đơn giản ..................................................... 98
4.3.2. Phương pháp điểm hòa vốn .................................................................. 100
4.3.3. Phương pháp toạ độ trung tâm .............................................................. 101
4.3.4. Phương pháp bài toán vận tải ............................................................... 103
Chương 5. BỐ TRÍ MẶT BẰNG SẢN XUẤT TRONG DOANH NGHIỆP .................. 110
5.1. Vị trí, vai trò của bố trí sản xuất trong doanh nghiệp .................................. 110
5.1.1. Khái niệm và vai trò của bố trí sản xuất ............................................... 110
5.1.2. Mục tiêu của bố trí mặt bằng sản xuất: ................................................. 111
5.1.3. Các yêu cầu trong bố trí sản xuất ......................................................... 112
5.2. Các kiểu bố trí mặt bằng sản xuất ................................................................ 113
5.2.1. Bố trí theo quá trình: ............................................................................. 113
5.2.2. Bố trí theo định hướng sản phẩm: ........................................................ 114
5.2.3. Bố trí sản xuất theo vị trí cố định ......................................................... 116
5.2.4. Hình thức bố trí hỗn hợp....................................................................... 117
5.3. Thiết kế bố trí sản xuất trong doanh nghiệp ................................................ 118
5.3.1. Thiết kế bố trí sản xuất theo sản phẩm ................................................. 118
5.3.2. Thiết kế bố trí sản xuất theo quá trình .................................................. 127
Chương 6. HOẠCH ĐỊNH TỔNG HỢP ........................................................................... 134
6.1. Thực chất của hoạch định tổng hợp ............................................................. 134
6.1.1. Khái niệm: ............................................................................................ 134
6.1.2. Nhiệm vụ: ............................................................................................. 136
6.2. Các chiến lược trong hoạch định tổng hợp .................................................. 136
6.2.1. Các chiến lược thuần tuý ...................................................................... 137
6.2.2. Các chiến lược hỗn hợp ........................................................................ 141
6.3. Các phương pháp hoạch định tổng hợp ....................................................... 141
6.3.1. Phương pháp trực giác (phương pháp định tính) .................................. 141
v
6.3.2. Phương pháp biểu đồ và phân tích chiến lược ..................................... 142
6.3.3. Phương pháp cân bằng tối ưu ............................................................... 148
Chương VII. ĐIỀU ĐỘ SẢN XUẤT TRONG DOANH NGHIỆP ................................... 151
7.1. Thực chất và vai trò của điều độ sản xuất.................................................... 151
7.1.1. Thực chất của điều độ sản xuất trong doanh nghiệp ............................ 151
7.1.2. Đặc điểm của điều độ sản xuất trong các hệ thống sản xuất khác nhau152
7.2. Lập lịch trình sản xuất ................................................................................. 153
7.3. Sắp xếp thứ tự tối ưu trong sản xuất ............................................................ 155
7.3.1. Phân giao N công việc trên một máy trong hệ thống sản xuất bố trí theo
quá trình ................................................................................................ 155
7.3.2. Phương pháp phân giao công việc cho nhiều đối tượng ...................... 161
7.4.1. Bài toán cực tiểu ................................................................................... 167
7.4.2. Bài toán cực đại .................................................................................... 169
Chương 8. QUẢN TRỊ HÀNG DỰ TRỮ .......................................................................... 171
8.1. Hàng dự trữ và các chi phí có liên quan đến quản trị hàng dự trữ .............. 171
8.1.1. Hàng dự trữ và vai trò của hàng dự trữ ................................................ 171
8.1.2. Chi phí hàng dự trữ ............................................................................... 173
8.1.2. Kỹ thuật phân tích ABC trong phân loại hàng dự trữ .......................... 176
8.1.3. Dự trữ đúng thời điểm .......................................................................... 179
8.1.4. Một số biện pháp nhằm giảm dự trữ trong các giai đoạn ..................... 180
8.2. Các mô hình dự trữ ...................................................................................... 181
8.2.1. Mô hình lượng đặt hàng kinh tế cơ bản (EOQ – Basic Economic Oder
Quantity Model) .................................................................................... 181
8.2.2. Mô hình lượng đặt hàng theo sản xuất (POQ -Production Order Quantity
model) ................................................................................................... 185
8.2.3. Mô hình dự trữ thiếu (BOQ – Back Order Quantity model) ................ 187
8.2.4. Mô hình khấu trừ theo số lượng (QDM – Quantity Discount Model) . 188
8.2.5. Ứng dụng mô hình phân tích biên để xác định lượng dự trữ tối ưu ..... 190