1
TRẦN THỊ MINH THÀNH
----------
HÀ NỘI, 2017
PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ, GIAO TIẾP
CHO TRẺ TỰ KỈ
2
MỤC LỤC
A. MỤC TIÊU 3
B. CÁC ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN 4
C. NỘI DUNG
• Bài 1: Một số vấn đề chung về phát triển ngôn ngữ, giao tiếp
cho trẻ tự kỉ
I. Một số vấn đề lí luận về ngôn ngữ, giao tiếp, lời nói
II. Đặc điểm ngôn ngữ, giao tiếp của trẻ TK
III. Đánh giá ngôn ngữ, giao tiếp của trẻ
• Bài 2. Phát triển ngôn ngữ, giao tiếp cho trẻ tự kỉ
I. Nội dung phát triển, ngôn ngữ, giao tiếp cho trẻ tự kỉ
II. Phát triển các kĩ năng giao tiếp cho trẻ TK
III. Phát triển ngôn ngữ cho trẻ TK
• Bài 3. Một số phương thức hỗ trợ giao tiếp cho trẻ tự kỉ
I. Phương pháp giao tiếp tương quan
II. Phương pháp giao tiếp tăng cường và thay thế
III. Hệ thống giao tiếp bằng trao đổi tranh
5
6
17
20
25
25
26
36
55
55
65
68
D. TÀI LIỆU THAM KHẢO 77
E. PHỤ LỤC
3
A. MỤC TIÊU
1. Mục tiêu chung
Chuyên đề này giúp trang bị cho học viên các kiến thức, kĩ năng phát
triển ngôn ngữ, giao tiếp cho trẻ RLPTK : khái niệm, đặc điểm, các biện
pháp và các phương thức phát triển ngôn ngữ, giao tiếp cho trẻ.
2. Mục tiêu cụ thể
Học xong bài này, học viên có thể:
- Trình bày và phân biệt các khái niệm cơ bản
- Phân tích đặc điểm ngôn ngữ, giao tiếp của trẻ tự kỉ
- Tìm hiểu khả năng, nhu cầu của trẻ và lập kế hoạch can thiệp
- Lựa chọn cac phương pháp, biện pháp phù hợp
- Có thái độ tôn trọng tính cá nhân của trẻ, nghiêm túc trong hỗ trợ trẻ
và gia đình.
B. Điều kiện cần thiết để thực hiện
- Băng hình về trẻ tự kỉ
- Giấy A0, bút dạ, giấy màu.
- Phiếu bài tập
- Tài liệu học tập và tài liệu tham khảo
C: NỘI DUNG
4
I. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ NGÔN NGỮ, GIAO TIẾP VÀ
LỜI NÓI
1.1. Ngôn ngữ
1.1.1. Khái niệm
Theo nhà ngôn ngữ học người Thụy Sỹ, Ferdinand de Sausure, ngôn
ngữ là một hệ thống biểu tượng nhiều tầng được người bản ngữ chấp nhận,
ghi nhớ, hiểu và sử dụng trong khi giao tiếp với cộng đồng (Ferdinand de
Sausure. Ngôn ngữ học đại cương).
Nói một cách đơn giản: Ngôn ngữ là một hệ thống tín hiệu đặc biệt
dùng để giao tiếp và tư duy.
Ngôn ngữ học nghiên cứu về đặc tính – cấu trúc – chức năng – hệ
thống – chuyển hóa trong ngôn ngữ của con người được phân chia thành các
lĩnh vực: âm vị học, hình thái học, ngữ vựng, ngữ nghĩa, ngữ dụng.
1.1.2. Các đơn vị và các thành phần chủ yếu của ngôn ngữ
1.2.1.1. Các đơn vị chủ yếu:
Âm vị: là các đơn vị ngữ âm nhỏ nhất của ngôn ngữ, có chức năng
nhận cảm và chức năng phân biệt nghĩa.
Hình vị: là một hoặc chuỗi kết hợp một vài âm vị, biểu thị một khái
niệm. Nó là đơn vị nhỏ nhất có ý nghĩa.
Từ: là chuỗi kết hợp của một hoặc một vài hình vị mang chức năng gọi
tên và chức năng ngữ nghĩa (Ví dụ: tủ, ghế, đi, cười...)
BÀI 1 Những vấn đề chung về phát triển ngôn ngữ
và giao tiếp cho trẻ tự kỉ
5
Câu: là chuỗi kết hợp của một hay nhiều từ, chức năng chính là chức
năng thông báo
1.2.1.2. Các thành phần của ngôn ngữ:
Ngữ âm: miêu tả hệ thống âm thanh của một ngôn ngữ
Ngôn điệu: sự nghiên cứu về nhịp ngắt, trọng âm của ngôn ngữ
Cú pháp: các đơn vị ngữ pháp tương ứng được sử dụng để chuyển tải
nghĩa
Hình thái học: nghiên cứu cách các từ có thể thay đổi hình dạng hoặc
được biến thể trong một ngôn ngữ
Ngữ nghĩa: ý nghĩa của từ, phát ngôn và của câu mà nó truyền tải.
Ngữ dụng: khả năng sử dụng ngôn ngữ trong các ngữ cảnh xã hội.
Mặc dù các thành phần này thường được nghiên cứu một cách độc
lập, chúng lại có mối liên hệ chặt chẽ với nhau trong đứa trẻ.
1.1.3. Các điều kiện quan trọng trong phát triển ngôn ngữ
Để tiếp nhận ngôn ngữ trong các giai đoạn phát triển, trẻ cần phải phát
triển và chin muồi cả về mặt thể chất và tinh thần.
Trong trường hợp tiếp nhận ngôn ngữ của “Cậu bé vùng hoang dã
Avaron”, bác sỹ người Pháp Itard, J.M.J đã trình bày 4 điều kiện cần thiết
cho việc tiếp nhận ngôn ngữ.
Sự quan trọng của thính giác – khả năng bắt chước – khả năng nhận
thức – môi trường. Nói tóm lại, trẻ tiếp nhận ngôn ngữ ở các thời kỳ thích
hợp, và nếu trẻ bỏ qua các thời kỳ đó, trẻ sẽ gặp rất nhiều khó khăn.