
THỰCTRẠNGNGHIÊNCỨUVỀQUYỀNCONNGƯỜI,
QUYỀNCÔNGDÂNỞVIỆTNAM
ĐỗThịKimĐịnh
Email:kimdinh.gass@gmail.com
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:08/01/2024
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:18/07/2024
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:30/07/2024
DOI:10.59266/houjs.2024.427
Tómtắt:Quyềnconngười,quyềncôngdânlàvấnđềđặcbiệtquantrọngbởicon
ngườikhôngchỉlàchủthểcủaxãhộimàcònlànguồnlựcquantrọngcủađấtnước.Vìvậy
nghiêncứuvềquyềnconngười,quyềncôngdânlàlĩnhvựcluônnhậnđượcsựquantâmđặc
biệtcủacácnhàkhoahọc.Bàiviếttổngquankếtquảnghiêncứucủacáccôngtrìnhnghiên
cứutiêubiểucủacáchọcgiảViệtNamtronggiaiđoạnvừaquavềquyềnconngười,quyền
côngdânđểgiúpchoviệcnhậnthứcrõvềthựctrạngnghiêncứuvềquyềnconngười,quyền
côngdân,từđócónhữngđịnhhướngphùhợphơntrongcácnghiêncứuvềquyềnconngười,
quyềncôngdântronggiaiđoạnmới.
Từkhóa:nghiêncứu,thựctrạng,quyềnconngười,quyềncôngdân.
TrườngĐạihọcKiểmsátHàNội.
ĐảngCộngsảnViệtNam,VănkiệnĐạihộiĐạibiểutoànquốclầnthứXIII,Nxb.ChínhtrịQuốc
giaSựthật,HàNộinăm2021,tr.71.
ĐảngCộngsảnViệtNam,TLĐD,tr.89.
I.Dẫnnhập
BáocáochínhtrịcủaBanchấphành
TrungươngĐảngkhóaXIItạiĐạihộiĐại
biểutoànquốclầnthứXIIIcủaĐảngđã
chỉrõ:“XâydựngNhànướcphápquyền
Xã hội chủ nghĩa có nhiều tiến bộ, tổ
chứcbộmáynhànướctiếptụcđượchoàn
thiện,hoạtđộnghiệulựcvàhiệuquảhơn;
bảođảmthựchiệnđồngbộcácquyềnlập
pháp,hànhphápvàtưpháp”.
Tuynhiên,
Báocáocũngchỉrõnhữnghạnchế,khuyết
điểm:“XâydựngNhànướcphápquyềnXã
hộichủnghĩacómặtchưađápứngtốtyêu
cầupháttriểnkinhtế-xãhộivàquảnlý
đấtnướctrongtìnhhìnhmới”,“Hệthống
phápluậtcònmộtsốquyđịnhchưathống
nhất,chưađápứngkịpthờiyêucầuthực
tiễn”
,“thểchếquảnlýxãhộicònnhiều
hạnchế,tìnhtrạnggiatăngtộiphạm,tệ
nạn,tiêucực,mâuthuẫn,xungđộtxãhội
...ởmộtsốnơichậmđượckhắcphục,gây
bức xúc trong dư luận nhân dân. Giảm
nghèochưabềnvững,chưacógiảipháp
hữuhiệuđểxửlývấnđềphânhóagiàu
–nghèo, gia tăng bất bình đẳng về thu
nhập,kiểmsoátvàxửlýcácmâuthuẫn,
xungđộtxãhội.Chấtlượngdịchvụytế,
nhấtlà ởvùng sâu, vùngxa, vùngđồng

72
bảodântộcthiểusốcònnhiềukhókhăn,
cómặtcònbấtcập”.
†
Nhữnghạnchếnày
chínhlànhữngràocảntrongpháthuydân
chủ,bảođảmquyềncôngdân,quyềncon
người,bảovệnhómyếuthếtrongxãhội.
Đểlàmrõnhữngthànhcôngvàhạn
chếtrongcôngnhận,tôntrọng,bảovệvà
bảo đảm quyền con người, quyền công
dânởViệtNamthờigianqua,đãcónhiều
bài viết của cácnhàkhoa học liênquan
đếnchủđềnày.Bàiviếtsửdụngphương
pháp nghiên cứu định tính (Qualitative
Research)kếthợpcácphươngphápkhác
đểthuthập,phântíchthôngtintrongcác
tàiliệuđãxuấtbảnđểlàmrõthựctrạng
nghiên cứu về quyền con người, quyền
côngdânởViệtNamtrongthờigianqua.
II.Cơ sở lýthuyết: Bài viết dựa
trêncáclýthuyếtvềquyềnconngười
Lýthuyếtvềquyềnconngườilàkhung
lýluậnvềquátrìnhpháttriểnconngườicó
tínhquyluậtdựatrêncáctiêuchuẩnquốctế
vềquyềnconngườivàđịnhhướnghoạtđộng
đểthúcđẩyvàbảovệquyềnconngười.
Lý
luậnquyềndựatrêncácnguyêntắc:
*Nguyêntắcminhbạch:Nguyêntắc
nàyđòihỏinhànướcvàcácchủthểcónghĩa
vụkhácphảicótráchnhiệmhoạtđộngmột
cáchminhbạchnhằmbảođảm,bảovệtốt
nhấtquyềnconngười,quyềncôngdân.
*Nguyêntắcthamgia:Nguyêntắc
nàyđòihỏibảođảmsựthamgiavàkhả
năngtiếpcậncủangườidânvớiquytrình
xâydựng,hoạchđịnhchínhsách,cácdự
ánpháttriểnnhằmhướngđếnviệcbảovệ
vàthúcđẩyquyềnconngười.
*Nguyêntắctráchnhiệmgiảitrình:
†
ĐảngCộngsảnViệtNam,TLĐD,tr.85,86.
OceofTheUnitedNationsHighCommissionerforHumanRights:FreequentlyAskedQuestions
onaHumanRights-basedApproachtoDevelopmentCooperation,NewYorkandGeneva,2006,p.15.
TrầnNghị(2021),QuyềnconngườitrongtưtưởngHồChíMinhvềnhànướcvàphápluật,Tổchức
nhànước-2021-no.10-tr.52–55.
Nguyêntắctráchnhiệmgiảitrìnhđòihỏi
pháp luật quốc gia phải ghi nhận nghĩa
vụcủanhànướcvềquyềnconngười(tôn
trọng, bảo đảm, bảo vệ, thúcđẩy) trong
cácchínhsáchvàchươngtrìnhpháttriển
ởcảcấptrungươngvàđịaphương.
* Nguyên tắc không phân biệt đối
xửvàtiếpcậnbìnhđẳng:Nguyêntắcnày
đỏihỏimọingườiđềuđượchưởngnhững
quyềnconngườicơbảnmàkhôngbịphân
biệtđốixửdướibấtkỳhìnhthứcnàovềlý
dochủngtộc,màuda,giớitính,dântộc,
tuổitác,ngônngữ,tôngiáo,chínhtrịhoặc
quanđiểmchínhtrị,nguồngốcquốcgia
hoặcxãhội,mứcthunhập,khuyếttật,....
III.Phươngphápnghiêncứu
Các phương pháp phân tích, bình
luận, quynạp,diễndịch,suy luậnlogic,
phân tích quy phạm pháp luật được sử
dụngđểlàmrõthựctrạngnghiêncứuvề
lýluậnvềquyềnconngườiởViệtNam;
từ đó cónhững gợimở cho định hướng
nghiên cứu về quyền con người ở Việt
Namtronggiaiđoạnmới.
IV.Kếtquảvàthảoluận
4.1.Nhómcôngtrìnhnghiêncứuvề
cácquanđiểm,tưtưởngvềquyềnconngười
TưtưởngHồChíMinhvềquyềncon
người đã được một số công trình nghiên
cứu,điểnhìnhlàtưtưởngvìconngười,tôn
trọng và bảo vệ quyền con người, quyền
côngdân.Đâylàtưtưởngbảnchấtcốtlõi
của tư tưởng Hồ ChíMinh vềnhà nước
và pháp luậtđược phân tích rõtrongbài
viết"QuyềnconngườitrongtưtưởngHồ
ChíMinhvềnhànướcvàphápluật".
Bài
viết"TưtưởngHồChíMinhvềquyềncon

73
ngườitrongtuyênngôncủa"hộiliênhiệp
thuộcđịa"củatácgiảĐặngDũngChícũng
phântíchlàmrõtưtưởngliênkếtđấutranh
củacácdântộctrongmộtmặttrậnchungvì
quyềndântộctựquyếtvàquyềnconngười
đểthoátkhỏitội ác vi phạm nhân quyền
củachủnghĩathựcdân.
4.2.Nhómcôngtrìnhnghiêncứu
lýluậnvàphápluậtmangtínhtoàndiện
vềquyềnconngười,quyềncôngdân
Nhữngnghiêncứutoàndiệnlýluận
và pháp luật về quyền con người, quyền
công dân nói chung đã được thể hiện rõ
trongcácgiáotrình,sáchchuyênkhảo,tham
khảocủamộtsốcơsởđàotạo.GiáotrìnhLý
luậnvàphápluậtvềquyềnconngườicủa
KhoaLuật(naylàTrườngLuật)thuộcĐại
họcQuốcgiaHàNộicónộidunglýluận
khá toàn diện về quyền con người được
thểhiệnởChương2với10nộidunggồm:
Kháiniệm,nguồngốc,tínhchất,đặcđiểm
củaquyềnconngười,phânloạiquyềncon
người,nghĩavụquốcgiatrongviệcbảođảm
quyềnconngười,chủthểvàmốiquanhệ
giữaquyềnvànghĩavụ,quyềnconngười
và mộtsố phạm trù có liên quan, một số
khíacạnhmớicủaquyền con người, thực
tếvàtriểnvọngcủaquyềnconngười(tr.37-
106).Trongđó,Giáotrìnhđềcậpđếnbốn
tínhchấtcơbảncủaquyềnconngườilàtính
phổbiến,tínhkhôngthểtướcbỏ,tínhkhông
thểphânchia,tínhliênhệvàphụthuộclẫn
nhau(tr.41-43);phântíchnămđặcđiểmcủa
quyềnconngườitừgócđộđạođức–tôn
giáo,gócđộlịchsử-xãhội,gócđộtriếthọc,
gócđộchínhtrịvàgócđộpháplý(tr.44-48);
kháilượclịchsửpháttriểnquyềnconngười,
gồm:Thếhệthứnhất:Cácquyềndânsự,
chínhtrị;Thếhệthứhai:Cácquyềnkinhtế,
xãhội,vănhóa;Thếhệquyềnconngườithứ
babaogồmcácquyềntiêubiểunhưquyền
ĐặngDũngChí(2022),TưtưởngHồChíMinhvềquyềnconngườitrongtuyênngôncủa“hộiliên
hiệpthuộcđịa”,LịchsửĐảng-2022-no.06-tr.14-20.
NguyễnĐăngDung,VũCôngGiaovàLãKhánhTùng(2015),GiáotrìnhLýluậnvàphápluậtvề
quyềnconngười,ĐạihọcQuốcgiaHàNội,Nxb.ĐạihọcQuốcgiaHàNội.
tự quyết dân tộc, quyền phát triển, quyền
vớicácnguồntàinguyênthiênnhiên,quyền
đượcsốngtronghòabình…(tr.58-60).Giáo
trình cũngphân tích lý luận về phân loại
quyềntheolĩnhvực,theochủthểquyềnvà
theomộtsốtiêuchíkhác(tr.62-69)…
Tàiliệuthứhaitrìnhbàykháđầyđủ,
hệthốnglýluậnvàphápluậtvềquyềncon
người,quyềncôngdânlà"GiáotrìnhQuyền
conngười"củaHọcviệnKhoahọcxãhội.
Đâylàmộtcôngtrìnhnghiêncứulý luận
chuyênsâuvềquyềnconngười,quyềncông
dândùngchochươngtrìnhđàotạosauđại
học.Giáotrìnhcó18chươngchialàmbốn
phần,trongđócácvấnđềlýluậnvềquyền
conngười,quyềncôngdânđượctrìnhbàyở
cácchương:ChươngItrìnhbàylýluậnvề
quyềnconngười,nhưKháiniệmvàbảnchất
của quyền con người (tr.13-34); Chương
IItrìnhbàyvềquyềnconngườitronglịch
sử tư tưởng chính trị- pháp lý (tr.35-49);
Chương III trình bày quy chế pháp lý về
quyền con người, quyền công dân (tr.50-
60);ChươngVtrìnhbàyvềcơcấuquyền
conngườivàquyềncôngdân.Chươngnày
trìnhbàycụthểlýluậnvềcácquyềncơbản
củaconngườivàcủacôngdân,nhưlýluận
vềcácthếhệquyềnconngười,gồmthếhệ
quyềnconngườithứnhất,thếhệquyềncon
ngườithứhaivàthếhệquyềnconngườithứ
ba(tr.99-104)vàlýluậnvềcácquyềncụ
thể củacon người, như các quyền dânsự
và chính trị (tr.104-133), các quyền kinh
tế,xãhộivàvănhóa(tr.134-155).Chương
VItrìnhbàylýluận vềmối quan hệgiữa
quyềncon ngườivới chínhtrị, quyền con
ngườivớiđạođức(tr.156-178);ChươngVII
trìnhbàylýluậnvềmốiquanhệgiữaquyền
conngườivànhànướcphápquyền(tr.179-
198);ChươngVIIItrìnhbàylýluậnbảovệ

74
quyềnconngườibằngTòaán(tr.201-242),
Chương IX trình bày lý luận về bảo vệ
quyềnconngườibằngcáchìnhthứcpháplý
hànhchính,nhưbiệnphápxửlýhànhchính,
khiếunạihànhchính,vaitrògiámsátnhà
nướcđốivớiviệcbảovệquyềnconngười
(tr.243-283);ChươngXtrìnhbàylýluậnvề
cáccơchếbảovệquyềnconngười,quyền
công dân trong trật tự pháp luật ở nước
ngoàithôngquacơchếtàiphánhiếnpháp
ởcácnướctrênthếgiới,cơchếgiảiquyết
dânnguyệnvàcơchếkhuvực(tr.284-307);
ChươngXI trình bàylý luận về bảo đảm
quyềnconngườibằngcáctổchứcxãhộitự
quảntrongcácđơnvịdâncưtruyềnthống
(tr.308-328). Phần III của Giáo trình trình
bàyvềcơchếpháplýquốctếbảovệquyền
conngười(tr.329-446)vàPhầnIVcủaGiáo
trìnhcónộidung:ViệtNamvàviệcbảovệ
quyềnconngười(tr.447-491).
††
GiáotrìnhLýluậnvàphápluậtvề
quyền con người (dành cho hệ đào tạo
Caocấplýluậnchínhtrị)củaHọcviện
ChínhtrịQuốcgiaHồChíMinhcũngcó
nộidunglýluậnkhátoàndiệnvềquyền
conngười,gồmkháiniệm,bốnđặctrưng
củaquyềnconngườ;quanđiểmcủaChủ
nghĩaMácLêninvàtưtưởngHồChíMinh
vềquyềnconngười;quanđiểmcủaĐảng
CộngsảnViệtNamvềnângcaonhậnthức
vềquyềnconngườivànhữngvấnđềcần
tậptrunggiảiquyếttronggiáodụcnâng
caonhậnthứcvềquyềnconngười.
Giáotrình“Phápluậtquốctếvềquyền
conngười”doGS.TSVõKhánhVinhvàTS.
††
VõKhánhVinh(chủbiên),(2015),Quyềnconngười–Giáotrìnhsauđạihọc),HọcviệnKhoahọc
Xãhội,Nxb.KhoahọcXãhội.
HọcviệnChínhtrịQuốcgiaHồChíMinh(2021),Giáotrìnhlýluậnvàphápluậtvềquyềncon
người(dànhchohệđàotạoCaocấplýluậnchínhtrị),NxbLýluậnChínhtrị.
VõKhánhVinh,LêMaiThanh(Đồngchủbiên),(2014),PhápluậtquốctếvềQuyềnconngười–
Giáotrìnhsauđạihọc),HọcviệnKhoahọcXãhội,Nxb.KhoahọcXãhội.
VõKhánhVinh,LêMaiThanh(Đồngchủbiên),(2014),CơchếquốctếvàkhuvựcvềQuyềncon
người–Giáotrìnhsauđạihọc),HọcviệnKhoahọcXãhội,Nxb.KhoahọcXãhội.
LêMaiThanhđồngchủbiêntrìnhbàynăm
nộidungchínhgồmlýluậnvềluậtquốctế
vàquyềnconngười(tr.9-45);kháiniệm,vai
trò,hiệulực,phânloạiđiềuướcquốctếvề
quyềnconngườivànghĩavụthànhviêncủa
điềuướcquốctế(tr46-63);mộtsốvănkiện
quốctếđaphươngquantrọngvềquyềncon
ngườivàtưcáchthànhviêncủaViệtNam
(tr.64-108);cácđiềuướckhuvựcvềquyền
con người (tr.109-143); mối quan hệ giữa
phápluậtquốctếvàphápluậtquốcgiavề
quyền con người (tr.144-171); thực trạng
nộiluậthóavàviệcthựchiệnnghĩavụđiều
ướcquốctếtronglĩnhvựcquyềnconngười
củaViệtNam(tr.172-193).
Giáotrình“Cơchếquốctếvàkhu
vực về quyền con người” do GS.TSVõ
KhánhVinh vàTS.Lê MaiThanhđồng
chủbiêntrìnhbàybốnnộidungchính:Lý
luậnvềcơchếquốctếvềquyềnconngười
(tr.7-24);lýluậncơchếquốctếđaphương
vềquyềnconngườivàtưcáchthànhviên
củaViệtNam(tr.25-54);cơchếkhuvực
vềquyềnconngười(tr.55-86);mốiquan
hệgiữacáccơchếđaphương,khuvựcvà
quốctế(tr.87-99).
4.3.Cáccôngtrìnhnghiêncứuvề
các nguyên tắc trong bảo đảm, bảo vệ
quyềnconngười.
àiviết"Nguyêntắckhôngphânbiệt
đốixửtrongTuyênngônphổquátvềquyền
conngườivàgiátrịđốivớinhânloại"đã
phântíchnộidung,mốiquanhệgiữanguyên
tắckhôngphânbiệtđốixửvớicácnguyên
tắc khác về quyền con người; vai trò của
nguyên tắc không phân biệtđối xử,trong

đónhấnmạnh:Nguyêntắckhôngphânbiệt
đốixửlànguyêntắcquantrọngtrongpháp
luật nhân quyền của nhiều quốc gia trên
thếgiới.
Bàiviết“Nguyêntắcbìnhđẳng,
khôngphânbiệtđốixửtrongTuyênngônthế
giớivềquyềnconngườivàtrongphápluật
ViệtNam”cũngphântíchcácnộidungcủa
nguyêntắcbìnhđẳng,khôngphânbiệtđối
xửtrongTuyênngônthếgiớivềquyềncon
ngườinăm1948cũngnhưtrongCôngước
quốctếvềcácquyềndânsự,chínhtrịnăm
1966 và sự thể hiện của nguyên tắc bình
đẳng, không phân biệt đốixử trong Hiến
phápvàphápluậtViệtNam.
†††
4.4.Cáccôngtrìnhnghiêncứuvề
phạmvigiớihạncủaquyềnconngười.
àiviết“Phápluậtquốctếvềgiới
hạnquyềnconngườitrongbốicảnhđại
dịchCovid-19vàthựctiễnápdụngcủa
mộtsốquốcgia”đãphântíchquyđịnhvề
giớihạnvàtạmđìnhchỉquyềntrongcác
vănkiệnquốctếvềquyềnconngườicủa
Liênhợpquốc;cácyêucầuđốivớiviệc
áp dụngbiệnpháp tạmđìnhchỉ/hạnchế
quyềnconngườivàphântíchthựctiễnáp
dụngcácbiệnphápnhằmđảmbảoquyền
conngườitrongđạidịchCovid-19.
4.5.Cáccôngtrìnhnghiêncứuvề
vấn đề phổ quáthóa quyền conngười,
quyềncôngdân
ài viết "Về vấn đề phổ quát hóa
quyềnconngười"đãphântíchlàmrõnội
NguyễnLinhGiang(2023),NguyêntắckhôngphânbiệtđốixửtrongTuyênngônphổquátvề
quyềnconngườivàgiátrịđốivớinhânloại,TạpchíPhápluậtvềQuyềnconngười,ViệnQuyềncon
người,HọcviệnChínhtrịQuốcgiaHồChíMinh,sốchuyênđề(33)/2023,tr.70-79.
†††
101.PhạmHữuNghị(2021),Nguyêntắcbìnhđẳng,khôngphânbiệtđốixửtrongTuyênngônthế
giớivềquyềnconngườivàtrongphápluậtViệtNam,Nghềluật,số6/2021,tr.71-78.
LãMinhTrang,PhápluậtquốctếvềgiớihạnquyềnconngườitrongbốicảnhđạidịchCovid-19
vàthựctiễnápdụngcủamộtsốquốcgia,TạpchíCôngthương-2022-no.22-tr.35-39.
GS.TS.VõKhánhVinhvàTS.VõKhánhMinh(2023),Vềvấnđềphổquáthóaquyềnconngười,
Phápluậtvềquyềnconngười-2023-no.3-tr.9-22.
VũCôngGiaovàNguyễnMạnhTuân(2023),Tuyênngônphổquátvềquyềnconngườivàtính
phổquátcủanhânquyềnTạpchíPhápluậtvềQuyềnconngười,ViệnQuyềnconngười,Họcviện
ChínhtrịQuốcgiaHồChíMinh,sốchuyênđề(33)/2023,tr.42-52.
hàmphổquáthóaquyềnconngười,quan
điểmvềphổquáthóaquyềnconngười.Bài
viếtcũngphântíchhaixuhướngđốilập
nhauvềphổquáthóaquyềnconngườilà
xuhướngtoàncầuhóađãtácđộngđếntất
cảcácmặtcủađờisốngxãhộivànhànước,
trongđócóquyềnconngườivàxuhướng
gắnliềnvớikhuvựchóa.Tươngứngvới
haixuhướngnàylàhaicáchtiếpcậngiải
quyếtvấnđềphổquáthóacácquyềncon
ngườivàsoạnthảocáctiêuchuẩnphápluật
thống nhất.
Bài viết "Tuyên ngôn phổ
quátvềquyềnconngườivàtínhphổquát
củanhânquyền"đãphântíchkháiniệmvà
nềntảngchotínhphổquátcủanhânquyền;
phân tích sự cần thiết, ý nghĩa của việc
khẳngđịnhtínhphổquátcủanhânquyền;
nhữngnỗlựccủaLiênhợpquốctrongviệc
thúcđẩyvàbảovệtínhphổquátcủanhân
quyền.Bàiviếtcũngphântíchvềbảnchất
củanhữnglậpluậnphủđịnhtínhphổquát
củanhânquyềnvàchứngminhrằng:"tính
phổquátcủanhânquyềnlàđúngđắn,cần
thiết,khôngthểchốibỏ,khôngthểxuyên
tạc; việc phủ nhậnhay làmméo mótính
phổquátsẽgâytổnhạinghiêmtrọngđến
việctôntrọng,bảovệ,bảođảmnhânquyền
trênthếgiới".
4.6.Cáccôngtrìnhnghiêncứuvề
vaitròcủaquyềnconngười,quyềncông
dântronggiaiđoạnmới
ài viết "Tôn trọng, bảo vệ, bảo

