
THỰCTRẠNGNGHIÊNCỨUVỀQUYNCONNGƯỜI,
QUYỀNCÔNGDÂNỞVIỆTNAM
ĐỗThịKimĐịnh
Email:kimdinh.gass@gmail.com
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:08/01/2024
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:18/07/2024
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:30/07/2024
DOI:10.59266/houjs.2024.427
Tómtắt:Quyềnconngười,quyềncôngdânlàvấnđềđặcbiệtquantrọngbởicon
ngườikhôngchỉlàchủthểcủaxãhộimàcònlànguồnlựcquantrọngcủađấtnước.Vìvậy
nghiêncứuvềquyềnconngười,quyềncôngdânlàlĩnhvựcluônnhậnđượcsựquantâmđặc
biệtcủacácnhàkhoahọc.Bàiviếttổngquankếtquảnghiêncứucủacáccôngtrìnhnghiên
cứutiêubiểucủacáchọcgiảViệtNamtronggiaiđoạnvừaquavềquyềnconngưi,quyền
côngdânđểgiúpchoviệcnhậnthứcrõvềthựctrạngnghiêncứuvềquyềnconngưi,quyền
côngdân,từđócónhữngđịnhhướngphùhợphơntrongcácnghiêncứuvềquyềnconngười,
quyềncôngdântronggiaiđoạnmới.
Từkhóa:nghiêncứu,thựctrạng,quyềnconngười,quyềncôngdân.
TrườngĐạihọcKiểmsátHàNội.
ĐảngCộngsảnViệtNam,VănkiệnĐạihộiĐạibiểutoànquốclầnthứXIII,Nxb.ChínhtrịQuốc
giaSựthật,HàNộinăm2021,tr.71.
ĐngCộngsảnViệtNam,TLĐD,tr.89.
I.Dẫnnhập
ocáochínhtrịcủaBanchấphành
TrungươngĐảngkhóaXIItạiĐạihộiĐại
biểutoànquốclầnthứXIIIcủaĐảngđã
chỉrõ:XâydựngNhàcphápquyền
Xã hội chủ nghĩa có nhiều tiến bộ, tổ
chứcbộmáynhàớctiếptụcđượchoàn
thiện,hoạtđộnghiệulựcvàhiệuquảhơn;
bảođảmthựchiệnđồngbộcácquyềnlập
pháp,hànhphápvàtưpháp”.
Tuynhiên,
ocáocũngchỉrõnhữnghạnchế,khuyết
điểm:XâydựngNhànướcphápquyềnXã
hộichủnghĩacómtchưađápứngtốtyêu
cầupháttriểnkinhtế-xãhộivàquảnlý
đấtnướctrongtìnhhìnhmới”,“Hệthống
phápluậtcònmộtsốquyđịnhchưathống
nhất,chưađápứngkịpthờiyêucầuthực
tiễn
,thểchếquảnlýxãhộicònnhiều
hạnchế,tìnhtrạnggiatăngtộiphạm,tệ
nạn,tiêucực,mâuthuẫn,xungđộtxãhội
...ởmộtsốnơichậmđưckhắcphục,gây
bức xúc trong dư luận nhân dân. Giảm
nghèochưabềnvững,chưacógiảipháp
hữuhiệuđểxửlývấnđềphânagiàu
–nghèo, gia tăng bất bình đẳng về thu
nhập,kiểmsoátvàxửlýcácmâuthuẫn,
xungđộtxãhội.Chấtlượngdịchvụytế,
nhấtlà vùng sâu, vùngxa, vùngđồng
72
bảodântộcthiểusốcònnhiềukhókhăn,
cómặtcònbấtcập”.
Nhữnghạnchếnày
chínhlànhữngràocảntrongpháthuydân
chủ,bảođảmquyềncôngdân,quyềncon
người,bảovệnhómyếuthếtrongxãhội.
Đểlàmrõnhữngthànhcôngvàhạn
chếtrongcôngnhận,tôntrọng,bảovệvà
bảo đảm quyền con người, quyền công
nởViệtNamthờigianqua,đãcónhiều
i viết của cácnhàkhoa học liênquan
đếnchủđềnày.Bàiviếtsửdụngphương
pháp nghiên cứu định tính (Qualitative
Research)kếthợpcácphươngphápkhác
đểthuthập,phântíchthôngtintrongcác
iliệuđãxuấtbảnđểlàmrõthựctrạng
nghiên cứu về quyền con người, quyền
côngdânởViệtNamtrongthờigianqua.
II.Cơ sở lýthuyết: Bài viết dựa
trêncáclýthuyếtvềquyềnconngười
Lýthuyếtvềquyềnconngườikhung
lýluậnvquátrìnhpháttriểnconngườicó
tínhquylutdatncáctiêuchunquốctế
vềquyềnconngườiđịnhớnghotđng
đểthúcđẩyvàbảovquynconnời.
Lý
luậnquyềndựatrêncnguyêntc:
*Nguyêntắcminhbch:Nguyêntắc
nàyđòihinhàớcvàcchủthểcónghĩa
vụkhácphảicótráchnhiệmhoạtđộngmột
cáchminhbạchnhằmbảođảm,bovệtốt
nhấtquyềnconnời,quynngn.
*Nguyêntắcthamgia:Nguyêntắc
yđòihỏibảođảmsựthamgiavàkhả
ngtiếpcậncủangườidânvớiquytrình
ydựng,hoạchđịnhchínhsách,cácdự
ánpháttriểnnhằmhướngđếnviệcbảovệ
thúcđẩyquyềnconngười.
*Nguyêntắctráchnhiệmgiảitrình:
ĐngCộngsảnViệtNam,TLĐD,tr.85,86.
OceofTheUnitedNationsHighCommissionerforHumanRights:FreequentlyAskedQuestions
onaHumanRights-basedApproachtoDevelopmentCooperation,NewYorkandGeneva,2006,p.15.

TrầnNghị(2021),QuyềnconngườitrongtưtưởngHồChíMinhvềnhàớcvàphápluật,Tổchức
nhànước-2021-no.10-tr.52–55.
Nguyêntắctráchnhiệmgiảitrìnhđòihỏi
pháp luật quốc gia phải ghi nhận nghĩa
vụcủanhànướcvềquyềnconngười(tôn
trọng, bảo đảm, bảo vệ, thúcđẩy) trong
cácchínhsáchvàchươngtrìnhpháttriển
ởcảcấptrungươngvàđịaphương.
* Nguyên tắc không phân biệt đối
xửvàtiếpcậnbìnhđẳng:Nguyêntắcnày
đỏihỏimọingườiđềuđượchưởngnhững
quyềnconngườicơbảnmàkhôngbịphân
biệtđốixửdướibấtkỳhìnhthứcnàovềlý
dochủngtộc,màuda,giớitính,dântộc,
tuổitác,ngônngữ,tôngiáo,chínhtrịhoặc
quanđiểmchínhtrị,nguồngốcquốcgia
hoặcxãhội,mứcthunhập,khuyếttật,....
III.Phươngphápnghiêncứu
c phương pháp phân tích, bình
luận, quynạp,diễndịch,suy luậnlogic,
phân tích quy phạm pháp luật được sử
dụngđểlàmrõthựctrạngnghiêncứuvề
lýluậnvềquyềnconngườiởViệtNam;
từ đó cónhững gợimở cho định hướng
nghiên cứu về quyền con người ở Việt
Namtronggiaiđoạnmới.
IV.Kếtquảvàthảoluận
4.1.Nhómngtrìnhnghiêncứuvề
cácquanđiểm,tưởngvềquynconnời
TưtưởngHồChíMinhvềquyềncon
người đã được một số công trình nghiên
cứu,điểnhìnhlàtưtưởngvìconngười,n
trọng và bảo vệ quyền con người, quyền
côngn.Đâylàtưtưởngbảnchấtcốtlõi
của tư ởng Hồ ChíMinh vềnhà nước
và pháp luậtđược phân tích rõtrongi
viết"QuyềnconngườitrongtưtưởngHồ
ChíMinhvềnhànướcvàphápluật".

Bài
viết"tưởngHồChíMinhvềquyềncon
73
ngườitrongtuyênngôncủa"hộiliênhiệp
thuộcđịa"củatácgiảĐặngDũngChícũng
phântíchlàmtưởngliênkếtđấutranh
củacácdântộctrongmộtmặttrậnchungvì
quyềndântộctựquyếtvàquynconngưi
đểthoátkhỏitội ác vi phạm nhân quyền
củachủnghĩathựcdân.

4.2.Nhómcôngtrìnhnghiêncứu
luậnvàphápluậtmangtínhtoàndiện
vềquyềnconngười,quyềncôngdân
Nhữngnghiêncứutndiệnlýluận
và pháp lut về quyền con người, quyn
ng n nói chung đã được th hiện rõ
trongcácgiáotrình,chchuyênkhảo,tham
khảocủamộtsốsởđàotạo.GiáotrìnhLý
lunppluậtvềquyềnconngườicủa
KhoaLuật(nayTờngLuật)thuộcĐại
họcQuốcgiaNộinộidunglýluận
k toàn diện về quyền con người được
thhiệnởChương2với10nộidunggồm:
Kháiniệm,nguồngốc,nhchất,đặcđiểm
củaquyềnconngười,phânloạiquyềncon
người,nghĩavquốcgiatrongviệcbảođảm
quyềnconngười,chủthểmốiquanhệ
giữaquyềnvànghĩavụ,quyềnconngười
và mộtsố phạm trù liên quan, một số
kacạnhmớicủaquyn con người, thực
tếvàtriểnvọngcủaquyềnconngười(tr.37-
106).Trongđó,Giáotrìnhđềcậpđếnbốn
tínhchtcơbảncủaquynconngườilàtính
phổbiến,nhkhôngthểtướcbỏ,tínhkhông
thphânchia,tínhliênhệvàphụthuộclẫn
nhau(tr.41-43);pntíchnămđặcđiểmca
quyềnconngườitừgócđộđạođức–tôn
go,gócđộlịchsử-xãhội,gócđộtriếthọc,
gócđộchínhtrịvàcđộpháplý(tr.44-48);
kilượclịchsửpháttriểnquyềnconngười,
gồm:Thếhệthứnhất:Cácquyềndâns,
chínhtrị;Thếhthứhai:Cácquynkinhtế,
xãhội,vănhóa;Thếhệquyềnconngườithứ
babaogồmcácquyềntiêubiunhưquyn

ĐặngDũngChí(2022),TưtưởngHồChíMinhvềquyềnconngườitrongtuyênngôncủa“hộiliên
hiệpthuộcđịa”,LịchsửĐảng-2022-no.06-tr.14-20.

NguyễnĐăngDung,VũCôngGiaovàLãKhánhTùng(2015),GiáotrìnhLýluậnvàphápluậtvề
quyềnconngười,ĐạihọcQuốcgiaHàNội,Nxb.ĐạihọcQuốcgiaHàNội.
tự quyết dân tộc, quyền phát trin, quyền
vớicácnguntàinguyênthiênnhiên,quyền
đượcsốngtronghòabình…(tr.58-60).Giáo
tnh cũngphân tích luận về phân loại
quyềntheolĩnhvực,theochủthểquyềnvà
theomtsốtiêuchíkhác(tr.62-69)…

iliệuthứhaitrìnhbàykháđầyđủ,
hệthốngluậnvàphápluậtvềquyềncon
ni,quyềnngn"GotrìnhQuyền
conngười"caHọcviệnKhoahọcxãhội.
Đâymộtcôngtrìnhnghiêncứu luận
chuyênsâuvềquynconni,quynng
dândùngchocơngtrìnhđàotạosauđại
học.Giáotnh18cơngchialàmbốn
phần,trongđócácvnđềlýlunvềquyền
conngười,quyềnngnđượctrìnhbàyở
cácchương:CơngItrìnhbàylýluậnvề
quyềnconngưi,nKháiniệmbảnchất
của quyền con người (tr.13-34); Chương
IItrìnhyvquyềnconngườitronglịch
sử tư tưởng chính trị- pháp lý (tr.35-49);
Chương III trình y quy chế pháp lý về
quyền con người, quyền công dân (tr.50-
60);ChươngVtnhyvềcơcấuquyền
connờivàquyềncôngdân.Cơngnày
tnhbàycụthểlýluậnvềcácquyềnbản
củaconngườivàcủacôngdân,nhưlýluận
vềcácthếhệquyềnconngười,gồmthếhệ
quyềnconngườithứnhất,thếhệquyncon
nithứhaivàthếhệquyềnconngườithứ
ba(tr.99-104)lýluậnvềcácquyềncụ
thể cacon người, như các quyền dânsự
và chính trị (tr.104-133), các quyền kinh
tế,hộivàvănhóa(tr.134-155).Chương
VItrìnhbàylýluận vềmối quan hệgiữa
quyềncon ngườivới chínhtrị, quyn con
niviđạođức(tr.156-178);CơngVII
tnhbàylýlunvềmốiquanhệgiữaquyền
connờivànhànướcphápquyền(tr.179-
198);ChươngVIIItrìnhylýluậnbảovệ
74
quyềnconngườibngTòaán(tr.201-242),
Cơng IX tnh bày luận về bảo vệ
quyềnconngườibằngcáchìnhthứcpplý
hànhchính,nhưbiệnphápxửlýnhchính,
khiếunạihànhcnh,vaitrògiámsátnhà
nướcđốivớiviệcbảovệquyềnconnời
(tr.243-283);ChươngXtrìnhbàylýluậnvề
cáccơchếbảovệquyềnconngười,quyền
công n trong trật tự pp luật nước
ngoàithôngquachếtàiphánhiếnpháp
cnướctrênthếgii,cơchếgiảiquyết
dânnguyệnvàcơchếkhuvực(tr.284-307);
CơngXI trình bày luận về bảo đảm
quyềnconngườibằngcáctchứcxãhộitự
quảntrongcácđơnvịdântruyềnthống
(tr.308-328). Phần III của Giáo trình tnh
bàyvềcơchếpplýquốctếbảovệquyền
conngười(tr.329-446)vàPhầnIVcủaGiáo
tnhcónộidung:ViệtNamvàviệcbảovệ
quyềnconngười(tr.447-491).
††
GiáotrìnhLýluậnvàphápluậtvề
quyền con ngưi (dành cho hệ đào tạo
Caocấplýluậnchínhtrị)củaHọcviện
ChínhtrịQuốcgiaHồChíMinhcũngcó
nộidunglýluậnkhátoàndiệnvềquyền
conngười,gồmkháiniệm,bốnđặctrưng
củaquyềnconngườ;quanđiểmcủaChủ
nghĩaMácLêninvàtưởngHồChíMinh
vềquyềnconngười;quanđiểmcủaĐảng
CộngsảnViệtNamvềnângcaonhậnthức
vềquyềnconngườivànhữngvấnđềcần
tậptrunggiảiquyếttronggiáodụcnâng
caonhậnthứcvềquyềnconngười.

GotrìnhPháplutquctếvềquyền
conngườidoGS.TSVõKhánhVinhvàTS.
††
VõKhánhVinh(chủbiên),(2015),Quyềnconngười–Giáotrìnhsauđạihọc),HọcviệnKhoahọc
Xãhội,Nxb.KhoahọcXãhội.

HọcviệnChínhtrịQuốcgiaHồChíMinh(2021),Giáotrìnhlýluậnvàphápluậtvềquyềncon
người(dànhchohệđàotạoCaocấplýluậnchínhtrị),NxbLýluậnChínhtr.

VõKhánhVinh,LêMaiThanh(Đồngchủbiên),(2014),PhápluậtquốctếvềQuyềnconngười–
Giáotrìnhsauđạihọc),HọcviệnKhoahọcXãhội,Nxb.KhoahọcXãhội.

VõKhánhVinh,LêMaiThanh(Đồngchủbiên),(2014),CơchếquốctếvàkhuvựcvềQuyềncon
người–Giáotrìnhsauđạihọc),HọcviệnKhoahọcXãhội,Nxb.KhoahọcXãhội.
LêMaiThanhđồngchủbiêntrìnhbàynăm
nộidungchínhgồmlunvềluậtquốctế
vàquyềnconngười(tr.9-45);kháiniệm,vai
t,hiệulực,pnloiđiềuưcquốctếvề
quyềnconnờivànghĩavụthànhvncủa
điềuướcquốctế(tr46-63);mtsvănkiện
quốctếđapơngquantrọngvềquyềncon
nivàtưcáchthànhviêncủaViệtNam
(tr.64-108);cácđiềuướckhuvựcvềquyn
con nời (tr.109-143); mối quan hệ giữa
ppluậtquốctếpháplutquốcgiavề
quyền con ngưi (tr.144-171); thực trng
nộiluậthóavàviệcthựchiệnnghĩavụđiều
ướcquốctếtronglĩnhvựcquyềnconngười
củaVitNam(tr.172-193).

GiáotrìnhCơchếquốctếvàkhu
vực về quyền con người” do GS.TSVõ
KhánhVinh vàTS.Lê MaiThanhđồng
chủbiêntrìnhbàybốnnộidungchính:Lý
luậnvềcơchếquốctếvềquyềnconngười
(tr.7-24);lýluậncơchếquốctếđaphương
vềquyềnconngườivàtưcáchthànhviên
củaViệtNam(tr.25-54);cơchếkhuvực
vềquyềnconngười(tr.55-86);mốiquan
hệgiữacáccơchếđaphương,khuvựcvà
quốctế(tr.87-99).

4.3.ccôngtrìnhnghiêncứuvề
các nguyên tắc trong bảo đảm, bảo vệ
quyềnconngười.
àiviết"Nguyêntắckngphânbiệt
đốixửtrongTuyênngônphổquátvềquyền
conngườigiátrịđốivớinhânloại"đã
pntíchnộidung,miquanhệgiữanguyên
tắckngphânbiệtđốixửvớicnguyên
tắc khác về quyền con người; vai trò của
nguyên tắc không phân biệtđối xử,trong

đónhấnmạnh:Nguyêntắckhôngphânbiệt
đốixửlànguyêntắcquantrọngtrongpp
lut nhân quyn của nhiu quốc gia tn
thếgiới.

BàiviếtNguyêntcbìnhđẳng,
khôngpnbiệtđốixửtrongTuyênngônthế
giớivềquyềnconngưitrongphápluật
ViệtNam”cũngpntíchcnộidungcủa
nguyêntắcbìnhđẳng,khôngphânbiệtđối
xửtrongTuyênnnthếgiớivềquyềncon
ngườinăm1948cũngntrongngước
quốctếvềcácquyềndânsự,chínhtrịnăm
1966 sự thể hiện của nguyên tắc bình
đẳng, không phân biệt đốixử trong Hiến
ppvàphápluậtViệtNam.
††
4.4.Cáccôngtrìnhnghiêncứuvề
phạmvigiớihạncủaquyềnconngười.
àiviếtPhápluậtquốctếvềgiới
hạnquyềnconngưitrongbốicảnhđại
dịchCovid-19vàthựctiễnápdụngcủa
mộtsốquốcgia”đãphântíchquyđịnhvề
giớihạnvàtạmđìnhchỉquyềntrongcác
nkiệnquốctếvềquyềnconngườicủa
Liênhợpquốc;cácyêucầuđốivớiviệc
áp dụngbiệnpháp tạmđìnhchỉ/hạnchế
quyềnconngườivàphântíchthựctiễnáp
dụngcácbiệnphápnhằmđảmbảoquyền
conngưitrongđạidịchCovid-19.

4.5.Cáccôngtrìnhnghiêncứuvề
vấn đề phổ quáthóa quyền conngười,
quyềncôngdân
ài viết "Về vấn đề phổ quát a
quyềnconngười"đãphântíchlàmrõnội

NguyễnLinhGiang(2023),NguyêntắckhôngphânbiệtđốixửtrongTuyênngônphổquátvề
quyềnconngườivàgiátrịđốivớinhânloại,TạpchíPhápluậtvềQuyềnconngưi,ViệnQuyềncon
người,HọcviệnChínhtrịQuốcgiaHồChíMinh,sốchuyênđề(33)/2023,tr.70-79.
†††
101.PhạmHữuNghị(2021),Nguyêntắcbìnhđẳng,khôngphânbiệtđốixửtrongTuyênngônthế
giớivềquyềnconngườivàtrongphápluậtViệtNam,Nghềluật,số6/2021,tr.71-78.

LãMinhTrang,PhápluậtquốctếvềgiớihạnquyềnconngườitrongbốicảnhđạidịchCovid-19
vàthựctiễnápdụngcủamộtsốquốcgia,TạpchíCôngthương-2022-no.22-tr.35-39.

GS.TS.VõKhánhVinhvàTS.VõKhánhMinh(2023),Vềvấnđềphổquáthóaquyềnconngười,
Phápluậtvềquyềnconngười-2023-no.3-tr.9-22.

VũCôngGiaovàNguyễnMạnhTuân(2023),Tunngônphổquátvềquyềnconngườivàtính
phổquátcủanhânquyềnTạpchíPhápluậtvềQuyềnconngười,ViệnQuyềnconngười,Họcviện
ChínhtrịQuốcgiaHồChíMinh,sốchuyênđề(33)/2023,tr.42-52.
hàmphổqthóaquyềnconngười,quan
điểmvềphổquáthóaquyềnconngười.Bài
viếtcũngphântíchhaixuhướngđốilập
nhauvềphổquátaquyềnconngườilà
xuhướngtoàncầuhóađãcđộngđếntất
cảcácmặtcủađờisốngxãhộivànhànước,
trongđócóquyềnconngườivàxuhướng
gắnliềnvớikhuvựchóa.Tươngứngvới
haixuhướngnàylàhaichtiếpcậngiải
quyếtvấnđềphổquáthóacácquyềncon
ngườivàsoạnthảocáctiêuchuẩnphápluật
thống nhất.

Bài viết "Tuyên ngôn phổ
quátvềquyềnconngườivàtínhphổquát
củanhânquyền"đãphântíchkháiniệmvà
nềntảngchotínhphqtcủanhânquyền;
phân ch sự cần thiết, ý nghĩa của việc
khẳngđịnhtínhphổquátcủanhânquyền;
nhữngnỗlccủaLiênhợpquốctrongviệc
thúcđẩyvàbảovệnhphổquátcủanhân
quyền.Bàiviếtcũngphântíchvềbảnchất
củanhữnglậpluậnphủđịnhtínhphổquát
củanhânquyềnvàchứngminhrằng:"tính
phổquátcủanhânquyềnlàđúngđắn,cần
thiết,khôngthểchốibỏ,khôngthểxuyên
tạc; việc phủ nhậnhay mo mótính
phổquátsẽgâytổnhạinghiêmtrọngđến
việctôntrọng,bảovệ,bảođảmnhânquyền
trênthếgiới".

4.6.ccôngtrìnhnghiêncứuvề
vaitròcủaquyềnconngười,quyềncông
dântronggiaiđoạnmới
ài viết "Tôn trọng, bảo vệ, bảo