THUYÊN KAGO TRONG VĂN HOA
TÔC NG I RAGLAI ƯƠ
A. PH N M ĐẦ Ở ẦU
1. Lý do chọn đ ềtài
Raglai là một trong số năm tộc người thuộc ngữ hệ Malayo -Pôlinêdi
ởVi tệ Nam. Họ đã sinh sống lâu đ iờ trên các vùng núi Nam Trường S nơ
Tây Nguyên, thuộc các t nhỉ Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thu nậ và Lâm
Đ ng. ồDo đ aị bàn cư trú của người Raglai là vùng núi cao, hi mể tr ,ở giao
thông đi l i khóạ khăn, từ trước tới nay người Raglai và văn hóa Raglai ch aư
đ cượ nghiên cứu nhiều. Tài liệu khoa học về người Raglai tương đối ít so
v iớ tộc ng i khácườ cùng ngữ h ,ệ trong lúc đó có nhiều vấn đề khoa học về
tộc người Raglai ch aư đ cượ làm sáng tỏ, nhất là về lịch sử phát triển tộc
ng i,ườ quan hệ tộc người, các đ c ặđi mể sinh hoạt văn hóa, cấu trúc xã hội ...
Trong quá trình sinh tồn và phát triển ng iườ Raglai đã có nh ngữ nghi l ,ễ
t pậ tục, tín ng ngưỡ văn hóa dân gian vô cùng phong phú và đa dạng, mà tiêu
biểu nhất là phong tục và tín ng ngưỡ “Vòng đ i”.ờ B iở vì, con người sinh
ra luôn chịu sự tác động, có mối quan h ràngệ buộc với thiên nhiên, vũ tr baoụ
la, v i ớth gếiới siêu hình bao quanh; khi sinh ra đ i ờđã ch uị s ựnhập kiếp đầu
thai, khi lớn lên, mọi ho tạ động đều chịu s chiự phối của cả h ệthống thần
linh và c ảnhững vị th nầ hộ trì, những tổ sanh... đ nế khi ch tế thì đã có
thuyền đưa linh tiễn v ềvới th gếi i ông bà, t tiên....ớ ổ
Là một cán bộ công tác trong ngành Văn hoá -Thông tin gần hai m iươ
năm, b nả thân chúng tôi luôn có ni mề say mê đối v iớ vi cệ s uư tầm, tìm
hi u ểvăn hóa tộc ng iườ Raglai, là nhằm tìm ra gi iả đáp, những giả thuy tế về
nguồn gốc tộc ng iườ Raglai mà các học giả đã nêu ra ở các tài liệu nghiên
cứu khoa học của họ.
Xu tấ phát từ lý do nêu trên, v iớ mảng đề tài này của lu nậ văn tôi
chọn nghiên c u bứi uể tượng thuyền Kago trong tâm th c tứ ộc ng i Rườ aglai.
2. Đối tượng và mục đích nghiên cứu
Đối t ngượ nghiên cứu là con thuyền Kago. Thuy nề Kago thực ch tấ
là con thuy nề đ aư linh làm b ngằ một khúc gỗ nguyên cây đ cượ đ oẽ dưới
d ng lâuạ thuyền và đ cượ sử dụng trong nghi lễ bỏ mả của tộc ng iườ
Raglai; thuy n Kagoề là thế giới tâm linh của con người hiện tại với thế
gi iớ bên kia và s ràng bựuộc giữa cái hi n ệthực và cái h vô.ư
Nghiên cứu, tìm hi uể bi uể t ngượ thuyền Kago trong tâm th cứ tộc
ng i Raglườ ai là b cướ đầu phác thảo b cứ tranh toàn cảnh quá trình hình
thành di c cư ủa tộc ng iườ Raglai vào thời kỳ đồ đá trong lịch sử loài người,
nh ngữ nhóm người thuộc ngữ hệ Malayo - Polinêdi đã phân bố cư trú trên đ aị
bàn rộng l n cớ ủa quần đ oả Đông Nam Á và hành trình đ nế Nam Trung
Bộ n cướ ta; có nhi uề giả thiết cho rằng; t cộ ng iườ Raglai di cư trên
đường biển có thể bằng loại thuy nề đục thân cây...
3. Lịch s vử ấn đề
Một số công trình nghiên c uứ văn hoá tộc ng iườ Raglai đã được công
bố.
- Công trình nghiên c uứ của các nhà khoa học Pháp trước và sau 1975:
Linh mục người Pháp Corentin Savary v iớ tác phẩm Dictionnaire Roglai-
Vietnamien-Francais, TS ngôn ngữ học Ernest W.Lee, Max Cobbey, nhà dân
tộc học Charles Macdonald;
- Công trình “Ng iườ Raglai ở Vi tệ Nam” của Nguy nễ Tuấn Tri tế
do
NXB Khoa học Xã hội phát hành năm 1991;
- Công trình nghiên c uứ và biên so nạ la tinh hóa chữ viết Raglai của
nhóm nghiên c u dứân gian Khánh Hoà (đ tài c p ề ấ tỉnh);
- Công trình nghiên c uứ về người Raglai của các giáo sư nước
ngoài như: Hiroko Goda, Toh Goda;
- T pậ “Nh nữg vấn đề văn hoá và ngôn ngữ Raglai” của Trung
tâm nghiên c uứ Vi tệ Nam - Đông Nan Á làm chủ công trình do NXB tr ngườ
Đ i ạhọc Quốc gia TP H Chí Minh xuồ ất bản năm 2003;
- Các công trình sưu t mầ lu tậ tục, sử thi Raglai của các nhà nghiên
cứu Phan Đăng Nh t, ậ Phan Văn Kính, Ngô Đ c ứ Thịnh, Phan An, Phan
Văn Dốp…;
- Công trình nghiên c u ứv “ềVăn hoá và xã hội người Raglai” của nhóm
nghiên cứu Phan Xuân Biên (chủ biên) do quỹ TOYOTA FOUNDATION
Nh t B n tài tr ;ậ ả ợ
- Công trình nghiên c uứ về trang phục Raglai của nhóm nghiên c uứ văn
hoá Ninh Thu n, nhómậ nghiên c u ứvăn hoá dân gian Khánh Hoà th c hi n...ự ệ
Hai đ tợ hội thảo khoa h cọ do Vi nệ Khoa học Xã hội tại TP. Hồ
Chí Minh, Trung tâm Nghiên c uứ Vi tệ Nam- Đông Nam Á thuộc tr ngườ Đại
học Khoa học Xã hội và Nhân văn- Đ iạ học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh đã
được t cổh cứ t iạ TP Nha Trang (9/1998) và TP. Hồ Chí Minh (12/2000) về
văn hóa và ngôn ng Raglữai.
+ Ngoài ra còn có rất nhi uề bài viết về tín ngưỡng, nghi l ,ễ lễ hội,
tập tục, lu tậ tục, trang phục…của ng iườ Raglai. Ho cặ nói về người Raglai
nhưng chỉ để so sánh khi nghiên cứu t cộ người Chăm, Ê Đê, Churu, Jarai,
K’Ho, M …ạđược đăng tải trong các t pạ chí, kỷ y u,ế trên internet
của các nhà nghiên c u không chuyên, các hứ ọc giả, các nhà báo.
H uầ h tế các công trình nghiên c uứ của tập th ,ể cá nhân các nhà
nghiên cứu (l nẫ các nhà nghiên c uứ không chuyên) chỉ tập trung ở phần mô
tả hoặc khái quát của người Raglai. Tuy nhiên ch aư có công trình chuyên
biệt đ ểnghiên c uứ về Bi uể tưngợ con thuyền Kago trong văn hóa tộc ng iườ
một cách đ y ầđ và hoủàn chỉnh.
Vì v y,ậ nghiên cứu bi uể tượng con thuyền Kago trong tâm th cứ
tộc người Raglai là một đ tài hoàn toàn ềm i ớđối v i ớchúng tôi.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối t ngượ nghiên c u:ứ Biểu t ngượ thuy nề Kago trong tâm th cứ
c a ủtộc ng iườ Raglai.
- Về chủ th : ể Nghiên c uứ gi iớ h nạ chủ yếu trong tộc người Raglai
và một s ốtộc người khác trong cùng ngữ h .ệ
- Về không gian: Trong ph mạ vi các t nhỉ Khánh Hòa, Ninh Thu n,ậ
Bình Thuận, Lâm Đồng và một s ốtỉnh Namở Tây Nguyên.
- Về th iờ gian: Nghiên c uứ xuyên suốt quá trình hình thành và phát
triển con thuy n và thuềy n Kago t tề ừ ruyền thống đ nế hiện đại.
5. Ý nghĩa khoa học và th cự tiễn
Về khoa học, lu nậ văn góp ph nầ làm sáng tỏ thêm một số v nấ đề
lý lu nậ về văn hóa sông nước, văn hóa tâm linh và văn hóa Raglai trong
truy n ềthống văn hóa Đông Nam Á.
Về th cự ti n,ễ lu nậ văn này sẽ đóng góp một phần nhỏ giúp cho
vi c ệquản lý văn hóa (cấp cơ s )ở có cách nhìn nhận vấn đề sâu s cắ h nơ
trong quá trình sưu tầm, b oả tồn, phát triển di sản văn hóa và áp dụng vào
vi cệ giữ gìn di s nả văn hóa ở các vùng có người Raglai. Những luận cứ là cơ
sở để nhận định đúng đắn h nơ với các hi nệ tượng “mê tín-dị đoan” hay
“phi văn hóa” trong cuộc sống sinh ho t hàng ngạày của người Raglai.
6. Ph ng pháp nghiên ươ cứu và nguồn t liư ệu
Nghiên cứu bi uể tượng thuyền Kago trong tâm th cứ tộc ng iườ Raglai
là một bộ ph nậ trong văn hóa thuộc nhóm ngôn ngữ Mã Lai- Đa Đảo; vì
v y, ậlu nậ văn sẽ áp d nụg phương pháp nghiên c uứ liên ngành k tế h pợ
thành t u cự ủa nhi uề ngành nh :ư kh oả cổ học, dân tộc học, nhân học, xã hội
học, văn hóa dân gian.... đ tểiếp cận đối t ng.ượ
Đ tặ v nấ đề nghiên cứu b nả sắc văn hóa của tộc người Raglai, là
nghiên cứu nguồn gốc, lịch s ,ử c uấ trúc quan hệ tộc người, sự hình thành
và phát triển; cũng như vi cệ ứng xử với môi trường tự nhiên, môi trường
xã hội; vì v y,ậ lu nậ văn sử dụng phương pháp l chị sử áp dụng cái nhìn lịch
đ iạ và đồng đ iạ để quan sát, nghiên c uứ tọa độ, chủ th ,ể không gian và thời
gian văn hóa của người Raglai.
Bi uể tượng thuy nề Kago là một trong y uế tố văn hóa có những
ảnh h ngưở và t ngươ đồng trong quá trình giao l uư văn hóa v iớ các tộc ng iườ
Ê Đê, Churu, Chăm, Cơho ở Nam Trung Bộ và Tây Nguyên; việc nghiên
c uứ phải sử dụng phương pháp quan sát đi nề dã, miêu tả, tổng hợp số
liệu, đồng th i ờv nậ dụng phương pháp so sánh văn hóa gi aữ các tộc người
nói trên, để làm sáng tỏ những đ cặ trưng bản s cắ văn hóa của tộc người
Raglai trong cộng đồng các dân tộc Vởi t Naệm.
- Nguồn tài liệu: Nghiên cứu tài liệu của các tác giả trong và
ngoài nu cớ đã vi tế và công bố về tộc người Raglai; các công trình nghiên
c u,ứ biên khảo, bài vi tế đăng tải trên các tạp chí, hội th o,ả hội nghị, tổng
kết và k tế hợp nghiên cứu tìm hiểu các di chỉ khảo cổ về tộc người
Raglai của nh ngữ đ t ợphát hi n và khệai quật...
- Kh oả sát điền dã một số địa bàn cư trú của tộc ng iườ Raglai sinh
sống
đ khai thểác, thu thập một s ốt ưli u pệhục v cho vụi c nghiệên c u.ứ
7. Bố cục của luận văn
Lu n ậvăn d ki n ự ế gồm 3 ch ngươ
Chương Một: “Nh nữg vấn đề chung”. Ch ngươ này dung l ngượ
d ựkiến khoảng 38 trang. Trình bày khái niệm con thuy n,ề thuyền Kago và
văn hóa bi uể tưnợg làm cơ sở lý lu nậ cho vi cệ tri nể khai đề tài; Nh ngữ
nội dung khái quát về tiến trình lịch sử con thuy nề trong văn hóa Vi tệ Nam
và văn hóa Đông Nam Á nói chung và hình ảnh con thuyền Kago trong
văn hóa của người Raglai nói riêng.