A. Đ T V N ĐẶ Ấ Ề
Sau Đ i h i toàn qu c l n th IX chúng ta b c vào th i kỳ phát tri nạ ộ ố ầ ứ ướ ờ ể
m i th i kỳ “đ y nhanh công nghi p hoá hi n đ i hoá đ t n c ” đ nh h ngớ ờ ầ ệ ệ ạ ấ ướ ị ướ
phát tri n nh m m c tiêu “xây d ng n c ta thành m t n c có c s v tể ằ ụ ự ướ ộ ướ ơ ở ậ
ch t k thu t hi n đ i, c ấ ỹ ậ ệ ạ ơ c u kinh t h p lý quan h s n xu t ti n b phùấ ế ợ ệ ả ấ ế ộ
h p v i trình đ phát tri n c a l c l ng s n xu t, đ i s ng v t ch t và tinhợ ớ ộ ể ủ ự ượ ả ấ ờ ố ậ ấ
th n đ c nâng cao qu c phòng an ninh v ng ch c, dân giàu n c m nh xãầ ượ ố ữ ắ ướ ạ
h i công b ng văn minh”. Không ph i ng u nhiên vi c nghiên c u quy lu tộ ằ ả ẫ ệ ứ ậ
quan h s n xu t phù h p v i tính ch t và trình đ phát tri n c a l c l ngệ ả ấ ợ ớ ấ ộ ể ủ ự ượ
s n xu t là m t trong nh ng n i dung quan tr ng c a công cu c đ i m i chả ấ ộ ữ ộ ọ ủ ộ ổ ớ ủ
nghĩa xã h i mà chúng ta đang ti n hành hôm nay. Vi c th c hi n mô hình nàyộ ế ệ ự ệ
trong th c t không nh ng là n i dung c a công cu c đ i m i, mà h n thự ế ữ ộ ủ ộ ổ ớ ơ ế
n a nó là công c , là ph ng ti n đ n c ta đi t i m c tiêu xây d ng chữ ụ ươ ệ ể ướ ớ ụ ự ủ
nghĩa xã h i. Th ng l i c a ch nghĩa xã h i n c ta m t ph n ph thu cộ ắ ợ ủ ủ ộ ở ướ ộ ầ ụ ộ
vào vi c xây d ng này t t hay không. M t xã h i phát tri n đ c đánh giá tệ ự ố ộ ộ ể ượ ừ
trình đ c a l c l ng s n xu t và s k t h p hài hoà gi a quan h s n xu tộ ủ ự ượ ả ấ ự ế ợ ữ ệ ả ấ
và l c l ng s n xu t th i đ i ngày nay trình đ khoa h c k thu t đã phátự ượ ả ấ ờ ạ ộ ọ ỹ ậ
tri n m nh m song quan h s n xu t phù h p v i tính ch t c a l c l ngể ạ ẽ ệ ả ấ ợ ớ ấ ủ ự ượ
s n xu t v n là c s chính cho s phát tri n c a nó. Do v y v n đ quy lu tả ấ ẫ ơ ở ự ể ủ ậ ấ ề ậ
quan h s n xu t phù h p v i tính ch t và trình đ phát tri n c a l c l ngệ ả ấ ợ ớ ấ ộ ể ủ ự ượ
s n xu t v n là m t trong nh ng v n đ nan gi i mà chúng ta c n ph i quanả ấ ẫ ộ ữ ấ ề ả ầ ả
tâm và gi i quy t.ả ế
Ch nghĩa duy v t l ch s đã kh ng đ nh r ng l c l ng s n xu t cóủ ậ ị ử ẳ ị ằ ự ượ ả ấ
vai trò quy t đ nh đ i v i quan h s n xu t và ng c l i, có th thúc đ yế ị ố ớ ệ ả ấ ượ ạ ể ầ
ho c kìm hãm s phát tri n c a l c l ng s n xu t. V n đ này t ng là bàiặ ự ể ủ ự ượ ả ấ ấ ề ừ
h c đ t giá trong công cu c xây d ng ch nghĩa xã h i n c ta. S tácọ ắ ộ ự ủ ộ ở ướ ự
đ ng tr l i c a các y u t c a quan h s n xu t đ i v i l c l ng s n xu tộ ở ạ ủ ế ố ủ ệ ả ấ ố ớ ự ượ ả ấ
1
khá phong phú và ph c t p, nh t là trong nh ng đi u ki n c th n c taứ ạ ấ ữ ề ệ ụ ể ở ướ
hi n nay.ệ
V n đ quan h s n xu t có tác đ ng thúc đ y hay kìm hãm s phátấ ề ệ ả ấ ộ ầ ự
tri n c a l c l ng s n xu t đã đ c Đ ng ta nh n th c và v n d ng đúngể ủ ự ượ ả ấ ượ ả ậ ứ ậ ụ
đ n trong quá trình lãnh đ o đ t n c theo đ ng l i đ i m i. Đ ng ta đãắ ạ ấ ướ ườ ố ổ ớ ả
kh ng đ nh r ng: l c l ng s n xu t b kìm hãm không ch trong tr ng h pẳ ị ằ ự ượ ả ấ ị ỉ ườ ợ
quan h s n xu t l c h u, mà c khi quan h s n xu t phát tri n khong đ ngệ ả ấ ạ ậ ả ệ ả ấ ể ồ
b , có nh ng y u t đi quá xa so v i trình đ phát tri n c a l c l ng s nộ ữ ế ố ớ ộ ể ủ ự ượ ả
xu t “Đ ng c ng s n Vi t Nam. Văn ki n Đ i h i đ i bi u toàn qu c l nấ ả ộ ả ệ ệ ạ ộ ạ ể ố ầ
th VI.”. Quan h s h u đ c hi u là “hình th c chi m h u c a c i v tứ ệ ở ữ ượ ể ứ ế ữ ủ ả ậ
ch t do l ch s quy đ nh, trong đó th hi n quan h gi a con ng i v i conấ ị ử ị ể ệ ệ ữ ườ ớ
ng i trong quá trình s n xu t xã h i ”. S h u t li u s n xu t gi vai tròườ ả ấ ộ ở ữ ư ệ ả ấ ữ
quy t đ nh đ i v i m i hình th c khác c a quan h s n xu t, do v y, khi hìnhế ị ố ớ ọ ứ ủ ệ ả ấ ậ
th c c a quan h s h u thay đ i s kéo theo s thay đ i trong m i hình th cứ ủ ệ ở ữ ổ ẽ ự ổ ọ ứ
khác c a quan h s n xu t. V nguyên t c, nh ng thay đ i c a quan h s nủ ệ ả ấ ề ắ ữ ổ ủ ệ ả
xu t nói chung là nh m thúc đ y l c l ng s n xu t phát tri n, do l c l ngấ ằ ầ ự ượ ả ấ ể ự ượ
s n xu t đã phát tri n đòi h i nó ph i thay đ i cho phù h p. ả ấ ể ỏ ả ổ ợ
Chúng ta đã t ng ph m sai l m là xây d ng nhi u y u t c a quan hừ ạ ầ ự ề ế ố ủ ệ
s n xu t v t tr c so v i l c l ng s n xu t mà chúng ta hi n có. Đó làả ấ ượ ướ ớ ự ượ ả ấ ệ
vi c ch cho phép các hình th c s h u Nhà n c và s h u t p th t n t i,ệ ỉ ứ ở ữ ướ ở ữ ậ ể ồ ạ
trong khi các hình th c s h u khác đang còn có tác d ng m nh m đ i v iứ ở ữ ụ ạ ẽ ố ớ
l c l ng s n xu t thì l i b ngăn c m, không đ c phép phát tri n. vi c đóự ượ ả ấ ạ ị ấ ượ ể ệ
đã d n đ n tình tr ng s n xu t b đình đ n, không phát tri n. Sau khi nh nẫ ế ạ ả ấ ị ố ể ậ
th c đ c sai l m này, chúng ta đã đ i m i đ ng l i chi n l c trong lĩnhứ ượ ầ ổ ớ ườ ố ế ượ
v c kinh t , đó là xác l p l i các hình th c s h u, cho phép nhi u ki u quanự ế ậ ạ ứ ở ữ ề ể
h s n xu t cùng t n t i đ m đ ng cho l c l ng s n xu t phát tri n.ệ ả ấ ồ ạ ể ở ườ ự ượ ả ấ ể
2
B. GI I QUY T V N ĐẢ Ế Ấ Ề
I. C S LÝ LU N CHO VI C PHÂN TÍCH M I QUAN H GI A L C L NGƠ Ở Ậ Ệ Ố Ệ Ữ Ự ƯỢ
S N XU T VÀ QUAN H S N XU T.Ả Ấ Ệ Ả Ấ
1. L c l ng s n xu t. ự ượ ả ấ
Th c ti n cho th y, s phát tri n kinh t – xã h i ph thu c vào nhi uự ế ấ ự ể ế ộ ụ ộ ề
y u t , nhi u đi u ki n nh ng ch y u nh t v n là ph thu c vào con ng i.ế ố ề ề ệ ư ủ ế ấ ẫ ụ ộ ườ
Đi u kh ng đ nh trên l i càng đúng v i hoàn c nh n c ta trong gian đo nề ẳ ị ạ ớ ả ướ ạ
đ y m nh công nghiẩ ạ ệp hoá, hi n đ i hoá đ t n c. Do v y, h n b t cệ ạ ấ ướ ậ ơ ấ ứ
ngu n l c nào khác, ngu n nhân l c ph i chi m v trí trung tâm trong chi nồ ự ồ ự ả ế ị ế
l c phát tri n kinh t xã h i n c ta. Nh n th c rõ đi u đó Đ ng ta xác đ nhượ ể ế ộ ướ ậ ứ ề ả ị
con ng i v a là m c tiêu, v a là đ ng l c c a s phát tri n xã h i b nườ ừ ụ ừ ộ ự ủ ự ể ộ ề
v ng. Đây là ngu n l c c a m i ngu n l c, nhân t quan tr ng b c nh t đữ ồ ự ủ ọ ồ ự ố ọ ậ ấ ể
đ a n c ta nhanh chóng tr thành m t n c công nghi p phát tri n. trongư ướ ở ộ ướ ệ ể
công cu c công nghi p hoá, hi n đ i hoá đ t n c, Đ ng ta “l y vi c phátộ ệ ệ ạ ấ ướ ả ấ ệ
huy ngu n l c con ng i làm y u t c b n cho s phát tri n nhanh và b nồ ự ườ ế ố ơ ả ự ể ề
v ng”, coi vi c “Nâng cao dân trí, b i d ng và phát huy ngu n l c to l nữ ệ ồ ưỡ ồ ự ớ
c a con ng i Vi t Nam là nhân t quy t đ nh th ng l i c a công cu c côngủ ườ ệ ố ế ị ắ ợ ủ ộ
nghi p hoá, hi n đ i hoá” (Đ ng c ng s n Vi t Nam. Văn ki n Đ i h i đ iệ ệ ạ ả ộ ả ệ ệ ạ ộ ạ
bi u toàn qu c l n th VIII). Do v y, khai thác, s d ng và phát tri n ngu nể ố ầ ứ ậ ử ụ ể ồ
nhân l c là v n đ quan tr ng góp ph n th c hi n thành công quá trình côngự ấ ề ọ ầ ự ệ
nghi p hoá, hi n đ i hoá đ t n c.ệ ệ ạ ấ ướ
L c l ng s n xu t bi u hi n m i quan h gi a con ng i v i tự ượ ả ấ ể ệ ố ệ ữ ườ ớ ự
nhiên. Trình đ l c l ng s n xu t th hi n trình đ trinh ph c thiên nhiênộ ự ượ ả ấ ể ệ ộ ụ
c a con ng i trong m t giai đo n l ch s nh t đ nh. L c l ng s n xu t làủ ườ ộ ạ ị ử ấ ị ự ượ ả ấ
s k t h p gi a ng i lao đ ng v i t li u s n xu t.ự ế ợ ữ ườ ộ ớ ư ệ ả ấ
Ng i lao đ ng v i nh ng kinh nghi m s n xu t, thói quen lao đ ng,ườ ộ ớ ữ ệ ả ấ ộ
s d ng t li u s n xu t đ t o ra c a c i v t ch t. T li u s n xu t g mử ụ ư ệ ả ấ ể ạ ủ ả ậ ấ ư ệ ả ấ ồ
3
đ i t ng lao đ ng và t li u lao đ ng khác c n thi t cho vi c chuy n, b oố ượ ộ ư ệ ộ ầ ế ệ ể ả
qu n s n ph m ....ả ả ẩ
Trong th i đ i ngày nay, khoa kh c đã tr thành l c l ng s n xu tờ ạ ọ ở ự ượ ả ấ
tr c ti p. Nó v a là ngành s n xu t riêng. V a xâm nh p vào y u t c uự ế ừ ả ấ ừ ậ ế ố ấ
thành l c l ng s n xu t, đem l i s thay đ i v ch t c a l c l ng s nự ượ ả ấ ạ ự ổ ề ấ ủ ự ượ ả
xu t. Các y u t c u thành l c l ng s n xu t tác đ ng l n nhau m t cáchấ ế ố ấ ự ượ ả ấ ộ ẫ ộ
khách quan, làm cho l c l ng s n xu t tr thành y u t đ ng nh t.ự ượ ả ấ ở ế ố ộ ấ
S tác đ ng c a cách m ng khoa kh c và công ngh cùng v i đòi h iự ộ ủ ạ ọ ệ ớ ỏ
tăng tr ng kinh t nhanh và b n v ng đang đ t ra nh ng yêu c u m i choưở ế ề ữ ặ ữ ầ ớ
vi c khai thác và phát huy ti m năng c a con ng i. Quá trình tìm ki mệ ề ủ ườ ế
nh ng cách th c, gi i pháp nh m s d ng và phát tri n ngu n l c quan tr ngữ ứ ả ằ ử ụ ể ồ ự ọ
này đang di n ra h u h t các qu c gia trên th gi i. Do đ c đi m kinh t –ễ ở ầ ế ố ế ớ ặ ể ế
xã h i khác nhau nên m i n c đ u có gi i pháp và b c đi khác nhau trongộ ỗ ướ ề ả ướ
trong t ng th i đi m l ch s c th . Tuy nhiên, g n v i nh ng tác đ ng c aừ ờ ể ị ử ụ ể ắ ớ ữ ộ ủ
cu c cách m ng khoa kh c và công ngh , xu h ng ph bi n c a s phátộ ạ ọ ệ ướ ổ ế ủ ự
tri n ngu n nhân l c trong quá trình công nghi p hoá, hi n đ i hoá đ u mangể ồ ự ệ ệ ạ ề
nh ng nét ch y u sau:ữ ủ ế
Th nh t, con ng i đ c coi là ngu n c b n đ tăng tr ng và phátứ ấ ườ ượ ồ ơ ả ể ưở
tri n kinh t – xã h i.Trong b t c hình thái kinh t nào, con ng i đ u làể ế ộ ấ ứ ế ườ ề
nhân t trung tâm c a quá trình s n xu t. ố ủ ả ấ
Th hai, khai thác ti m năng trí tu , phát huy năng l c sáng t o trứ ề ệ ự ạ ở
thành yêu c u ch y u c a chi n l c phát tri n ngu n nhân l c.ầ ủ ế ủ ế ượ ể ồ ự
Cu c cách m ng khoa kh c và công ngh hi n nay đã tác đ ng và làmộ ạ ọ ệ ệ ộ
bi n đ i m nh m lao đ ng xã h i theo h ng tăng t tr ng c a lao đ ng tríế ổ ạ ẽ ộ ộ ướ ỷ ọ ủ ộ
tu , gi m b t các ho t đ ng chân tay, làm cho lao đ ng trí tu tr thành ho tệ ả ớ ạ ộ ộ ệ ở ạ
đ ng c b n c a con ng i. Vi c ng d ng ngày càng r ng rãi trí th c vàoộ ơ ả ủ ườ ệ ứ ụ ộ ứ
s n xu t và t ch c lao đ ng đã làm cho trí th c nhanh chóng tr thành y u tả ấ ổ ứ ộ ứ ở ế ố
s n xu t quan tr ng nh t, thành ngu n l c kinh t c b n và ch y u. Vai tròả ấ ọ ấ ồ ự ế ơ ả ủ ế
c a các y u t s n xu t truy n th ng nh đ t đai, tài nguyên thiên nhiên,ủ ế ố ả ấ ề ố ư ấ
4
v n.... d u không m t đi song đã tr thành th y u. Các nghiên c u tr cố ẫ ấ ở ứ ế ứ ắ
l ng g n đây cho th y ch m t ph n nh c a s tăng tr ng có th gi iượ ầ ấ ỉ ộ ầ ỏ ủ ự ưở ể ả
thích b i đ u vào v n, còn ph n quan tr ng c a tăng tr ng g n li n v i ch tở ầ ố ầ ọ ủ ưở ắ ề ớ ấ
l ng c a l c l ng lao đ ng.ượ ủ ự ượ ộ
Th ba, u tiên đ u t cho phát tri n giáo d c và đào t o nh m nângứ ư ầ ư ể ụ ạ ằ
cao ch t l ng ngu n nhân l c là yêu c u c b n c a chi n l c phát tri nấ ượ ồ ự ầ ơ ả ủ ế ượ ể
ngu n nhân l c.ồ ự
Đ khai thác và phát huy có hi u qu ti m năng con ng i, c n cóể ệ ả ề ườ ầ
ngu n nhân l c ch t l ng cao trên các m t văn hoá xã h i, chuyên môn,ồ ự ấ ượ ặ ộ
nghi p v và tri th c khoa h c... trong t t c các chính sách, bi n pháp nh mệ ụ ứ ọ ấ ả ệ ằ
nâng cao ch t l ng ngu n nhân l c thì giáo d c đào t o là cái có ý nghĩaấ ượ ồ ự ụ ạ
quan tr ng h n c . B i l , m t m t, giáo d c đào t o góp ph n nâng cao trìnhọ ơ ả ở ẽ ộ ặ ụ ạ ầ
đ nh n th c chung cho con ng i trên các m t văn hoá xã h i, tri th c khoaộ ậ ứ ườ ặ ộ ứ
h c, k thu t, chuyên môn, nghi p v .. M t khác, sau khi đ c đào t o, quanọ ỹ ậ ệ ụ ặ ượ ạ
ni m v giá tr c a ng i lao đ ng s đ c đ i m i, tính k lu t, ý th cệ ề ị ủ ườ ộ ẽ ượ ổ ớ ỷ ậ ứ
trách nhi m h đ c nâng cao. V i ý nghĩa đó, giáo d c đào t o đ c coi làệ ở ọ ựơ ớ ụ ạ ượ
ti n đ và là c s ch y u đ nâng cao hi u qu s d ng và phát tri nề ề ơ ở ủ ế ể ệ ả ử ụ ể
ngu n nhân l c.ồ ự
Th t , chuy n h ng t s d ng đ i trà sang t ch c qu n lý và sứ ư ể ướ ừ ử ụ ạ ổ ứ ả ử
d ng linh ho t ngu n nhân l c. ụ ạ ồ ự
D c tác đ ng c a cách m ng khoa h c công ngh , vi c áp d ng r ngướ ộ ủ ạ ọ ệ ệ ụ ộ
rãi ti n b k thu t vào s n xu t làm cho s ng i dôi ra và ph i đ i nghế ộ ỹ ậ ả ấ ố ườ ả ổ ề
ngày càng nhi u h n. Quá trình đó đ ng th i còn làm cho t c đ tăng tr ngề ơ ồ ờ ố ộ ưở
kinh t không còn đi đôi v i s tăng tr ng v vi c làm. Tình hình đó đ t raế ớ ự ưở ề ệ ặ
nh ng thách th c tr c ti p trong quá trình s d ng ngu n nhân l c. M t m t,ữ ứ ự ế ử ụ ồ ự ộ ặ
ph i nâng cao hi u qu ho t đ ng c a t ng cá nhân và toàn xã h i trên c sả ệ ả ạ ộ ủ ừ ộ ơ ở
nâng cao trình đ h c v n và chuyên môn ngh nghi p, m t khác, ph iộ ọ ấ ề ệ ặ ả gi mả
đ n m c t i thi u s ng i th t nghi p ho c không có vi c làm trong toànế ứ ố ể ố ườ ấ ệ ặ ế
5
