VŨ TR NG PH NGỌ Ụ
1. Cu c điộ ờ
Vũ Tr ng Ph ng sinh ọ ụ ngày 20 tháng 10 năm 1912 trong m t gia đình ộr t nghèo ấ ởHà
N iộ (mà theo l i Ngô T t T là nghèo “gia truy n”).ờ ấ ố ề
Ông thân sinh là Vũ Văn Lân, quê H ng Yên, v n làm ngh th đi n x ng xe ở ư ố ề ợ ệ ở ưở
ôtô Ch. Biollot Hà N i nh ng ông ở ộ ư m t lúc Vũ Tr ng Ph ng m i 7 tháng tu i.ấ ọ ụ ớ ổ
Bà thân sinh là Ph m Th Khách, ki m s ng b ng ngh khâu vá thuê, là ng i t nh ạ ị ế ố ằ ề ườ ỉ
Hà Đông (nay là thành ph Hà N i). Sau khi ch ng m t, bà v y t n taor nuôi con t ố ộ ồ ấ ở ậ ầ ừ
năm 24 tu i và đc đánh giá là “ổ ượ m t ng i m chí t c a m t ng i con chí hi uộ ườ ẹ ừ ủ ộ ườ ế ”.
Vũ Tr ng Ph ng thu bé l n lên trong tình yêu th ng c a m và đc c p sách ọ ụ ở ớ ươ ủ ẹ ượ ắ
đn tr ng. Năm 1921, ông b t đu h c Pháp văn tr ng Hàng Vôi r i tr ng Hàng ế ườ ắ ầ ọ ở ườ ồ ườ
Kèn, sau đó n a là tr ng Sinh T . Là ữ ườ ừ m t trong nh ng l a thanh niên đc h c ti ngộ ữ ứ ượ ọ ế
Pháp và ch Qu c ng đu tiên c a n c taữ ố ữ ầ ủ ướ , Vũ Tr ng Ph ng vô ọ ụ cùng th n t ng ầ ượ
n n văn hóa Phápề và là l p nhà văn ớtích c c truy n bá văn h c ch Qu c Ng .ự ề ọ ữ ố ữ
Tuy v y, tu i th c a ông không đc suôn s . Trong môi tr ng h c đng, v i ậ ổ ơ ủ ượ ẻ ườ ọ ườ ớ
xu t thân nghèo khó, l i m côi nên ông b tách bi t v i các h c trò khá gi không bi tấ ạ ồ ị ệ ớ ọ ả ế
đn s đng c m khác. Đi u này làm ông mang trong mình s t ti, y u đu i và cô ế ự ồ ả ề ự ự ế ố
đc. Chính s m c c m đã d n nén và ngày càng l n lên trong lòng c u Tý (tên s a ộ ự ặ ả ồ ớ ậ ữ
c a Vũ Tr ng Ph ng), r i sau này l i bi n thành n i u t c, bi ph n v i cu c đi, v iủ ọ ụ ồ ạ ế ỗ ấ ứ ẫ ớ ộ ờ ớ
xã h i.ộ
Năm 1926, khi m i 15 tu i, Vũ Tr ng Ph ng đã đ b ng Ti u h c. V i gia c nh ớ ổ ọ ụ ỗ ằ ể ọ ớ ả
khó khăn, ông l a ch n thi vào tr ng S ph m s c p v i hi v ng tìm đc h c ự ọ ườ ư ạ ơ ấ ớ ọ ượ ọ
b ng đ đ đn ph n nào cho gia đình nh ng không thành. T đó, ông b t đu b n ổ ể ỡ ầ ầ ư ừ ắ ầ ươ
tr i ki m s ng và lăn l i trong cu c đi xô b . Kho ng tháng 10 năm 1926, Vũ Tr ng ả ế ố ộ ộ ờ ồ ả ọ
Ph ng xin vào làm th kí cho nhà hàng Godard nh ng ch vài tháng đã b đu i vi c do ụ ư ư ỉ ị ổ ệ
quá say mê văn ch ng mà l là công vi c. Năm 1927, ông l i xin vào đánh máy ch ươ ơ ệ ạ ữ ở
nhà in Vi n Đông (Vi n Đông n quán - IDEO). Nh ng l n n a vì đam mê mà ông đã ễ ễ ấ ư ầ ữ
vi t văn trong gi làm vi c, nên ch sau 2 năm, ông l i b sa th i.ế ờ ệ ỉ ạ ị ả
Đây cũng là c duyên đu tiên đa Vũ Tr ng Ph ng chuy n sang chuyên tâm vi t ơ ầ ư ọ ụ ể ế
văn, vi t báo. Chính vì th i gian làm th kí và s ng ph Hàng B c, Hà N i – n i ôngế ờ ư ố ở ố ạ ộ ơ
đã g n bó g n h t cu c đi – đã giúp Vũ Tr ng Ph ng có v n s ng vô cùng phong ắ ầ ế ộ ờ ọ ụ ố ố
phú. Ông đc ti p xúc v i nhi u h ng ng i, va ch m v i nhi u cu c m u sinh ượ ế ớ ề ạ ườ ạ ớ ề ộ ư
kh c li t, b t g p nh ng cách làm ti n, nh ng bon chen, t i ác, nh ng tr y l c, c m ố ệ ắ ặ ữ ề ữ ộ ữ ụ ạ ạ
b y và c nh ng c nh bi đát mà đê ti n.ẫ ả ữ ả ệ
H n n a, Vũ Tr ng Ph ng l i s ng qua nh ng đo n bi th ng c a đt n c. Đó làơ ữ ọ ụ ạ ố ữ ạ ươ ủ ấ ướ
cu c kh ng ho ng kinh t 1929-1933 trên quy mô toàn c u, làm đi s ng c a giai c p ộ ủ ả ế ầ ờ ố ủ ấ
lao đng v n đã kh n đn nay l i càng kh n đn, mà b n nhi u ti n l i nhân c h i ộ ố ố ố ạ ố ố ọ ề ề ạ ơ ộ
tích tr đu c , cho vay lãi n ng. Đó cũng là s thoái trào c a phong trào cách m ng ữ ầ ơ ặ ự ủ ạ
1930-1931, r i đó cũng là phong trào Âu hóa đng b t đu phát tri n r m r . ồ ươ ắ ầ ể ầ ộ
T t c nh ng đi u trên, đã làm nên m t Vũ Tr ng Ph ng v i t t ng bi quan, ấ ả ữ ề ộ ọ ụ ớ ư ưở
ph n u t sau này. Th m chí, nhi u ng i còn cho r ng câu t thu t c a Xuân Tóc Đ:ẫ ấ ậ ề ườ ằ ự ậ ủ ỏ
“Tôi sinh ra đi d i m t ngôi sao x u”, cũng là ti ng lòng c a nhà văn.ờ ướ ộ ấ ế ủ
Đu năm 1938, Vũ Tr ng Ph ng l p gia đình v i cô Vũ M N ng, con gái c a ầ ọ ụ ậ ớ ị ươ ủ
m t nhà buôn nghèo qu n Thanh Xuân. Cu i năm đó, hai ng i có con gái Võ M ộ ở ậ ố ườ ị
H ng.ằ
Dù tài hoa, nh ng ngòi bút c a ông không th ông g ng gánh c gia đình. Ông ph i ư ủ ể ồ ả ả
làm vi c c t l c trong hoàn c nh thi u th n, t đó l i làm tr m tr ng thêm căn b nh ệ ậ ự ả ế ố ừ ạ ầ ọ ệ
lao quái ác. Ông m t vào ngày 13 tháng 10 năm 1939, khi m i 27 tu i, đ l i bà n i, ấ ớ ổ ể ạ ộ
m già, m t ng i v góa và con gái nh ch a đy năm. ẹ ộ ườ ợ ỏ ư ầ
2. Con ng iườ
Tìm hi u xu h ng văn ch ng c a m t tác gi , đi u quan tr ng là ph i ể ướ ươ ủ ộ ả ề ọ ả tìm hi u ể
con ng i h v i nh ng hoàn c nh gia đình, xã h i tác đng vào h nh th nào. B i ườ ọ ớ ữ ả ộ ộ ọ ư ế ở
suy cho cùng tác ph m văn ch ng là s ph n ánh th gi i khách quan qua lăng kính ẩ ươ ự ả ế ớ
ch quan c a nhà văn, lăng kính ch quan c a m t nhà văn chính là th gi i quan c a ủ ủ ủ ủ ộ ế ớ ủ
h . Th gi i l i đc đnh hình d a trên nh ng đi u ki n gia đình, xã h i, ti u s b nọ ế ớ ạ ượ ị ự ữ ề ệ ộ ể ử ả
thân. Ch ng h n th T H u có gi ng đi u ng t ngào, đm th m cũng là ch u nh ẳ ạ ơ ố ữ ọ ệ ọ ằ ắ ị ả
h ng c a ng i m thu c nhi u ca dao, dân ca và c a quê h ng x Hu v i nh ng ưở ủ ườ ẹ ộ ề ủ ươ ứ ế ớ ữ
đi u hò mái đy h t s c thi t tha. Vì v y tìm hi u v con ng i c a m t nhà văn s ệ ẩ ế ứ ế ậ ể ề ườ ủ ộ ẽ
giúp chúng ta gi i mã đc d dàng nh ng t t ng c a nhà văn y ph n ánh trong ả ượ ễ ữ ư ưở ủ ấ ả
tác ph m.ẩ
Vũ Tr ng Ph ng là m t con ng i ọ ụ ộ ườ thông minh t thu nh . L n lên ông cũng đã ừ ở ỏ ớ
th hi n mình là m t cây bút ể ệ ộ đa tài. Vũ Tr ng Ph ng tham gia vi t nhi u th lo i văn ọ ụ ế ề ể ạ
h c: k ch, ti u thuy t, truy n ng n, phóng s , d ch thu t… và th lo i nào Vũ Tr ngọ ị ể ế ệ ắ ự ị ậ ở ể ạ ọ
Ph ng cũng có đc nh ng thành công nh t đnh. Đc bi t Vũ Tr ng Ph ng n i b t ụ ượ ữ ấ ị ặ ệ ọ ụ ổ ậ
v i m ng ti u thuy t và phóng s . ớ ả ể ế ự
Do ph n l n cu c đi Vũ Tr ng Ph ng s ng ầ ớ ộ ờ ọ ụ ố ở thành thị, nên ông có m t v n s ngộ ố ố
vô cùng phong phú n i đây. Xu t thân trong c nh nghèo hèn, l i ph i quay cu ng, ở ơ ấ ả ạ ả ồ
tr y tr t, v t l n v i nh ng cu c s ng m u sinh h ng ngày nên Vũ Tr ng Ph ng có ầ ậ ậ ộ ớ ữ ộ ố ư ằ ọ ụ
c h i g n gũi v i nh ng ơ ộ ầ ớ ữ ng i nghèo kh thành thườ ổ ị. Ông có d p ti p xúc th ng ị ế ườ
xuyên v i nh ng h ng cùng đinh d i đáy xã h i, đó là con sen, th ng , là đám dân ớ ữ ạ ướ ộ ằ ở
nghi n hút, b n l u manh, bon gái đi m… nên ông có cái nhìn r t chân th t v h . ệ ọ ư ế ấ ậ ề ọ
Tuy nhiên Vũ Tr ng Ph ng lai không đc g n gũi, ti p xúc v i nh ng ọ ụ ượ ầ ế ớ ữ ng i lao ườ
đng chân chínhộ v i s trong sáng, kh e kho n h . Cho nên Vũ Tr ng Ph ng ch a ớ ự ỏ ắ ở ọ ọ ụ ư
có cái nhìn bao dung v ng i lao đng, nh ng trang vi t c a ông v ng i lao đng ề ườ ộ ữ ế ủ ề ườ ộ
ph n nhi u là méo mó, phi n di n. Đng th i Vũ Tr ng Ph ng cũng thông thu c ầ ề ế ệ ồ ờ ọ ụ ộ
nh ng ữh ng ng i thu c t ng l p trênạ ườ ộ ầ ớ : b n ngh viên, b n th u khoán, b n me ọ ị ọ ầ ọ
tây, b n t s n, b n viên ch c, các lo i ng i trong b máy cai tr đng th i… Đi ọ ư ả ọ ứ ạ ườ ộ ị ươ ờ ờ
s ng xã h i y đã cung c p cho Vũ Tr ng Ph ng nhi u hình m u nhân v t, gây ra ố ộ ấ ấ ọ ụ ề ẫ ậ
trong ông cái ý th c m nh b o, s c n thi t ph i bày t thái đ tr c m t th c tr ng ứ ạ ạ ự ầ ế ả ỏ ộ ướ ộ ự ạ
xã h i “vô nghĩa lí, đy r y nh ng t n n”, cũng nh ý th c v thân ph n và tình c nhộ ầ ẫ ữ ệ ạ ư ứ ề ậ ả
nghèo kh c c cổ ơ ự c a mình. ủ
Đc nh ng trang văn Vũ Tr ng Ph ng vi t v m t trái c a xã h i d khi n ng i ọ ữ ọ ụ ế ề ặ ủ ộ ễ ế ườ
ta liên t ng đây là tay sành s i, th o đi, đã t ng lăn lóc lâu năm trong hang c a ưở ỏ ạ ờ ừ ổ ủ
b n đĩ đi m, c a đám nghi n hút, b n c b c, b p b m… Th nh ng theo ch ng th c ọ ế ủ ệ ọ ờ ạ ị ợ ế ư ứ ự
c a b n bè cùng th i v i Vũ Tr ng Ph ng, ông l i là ng i r t ủ ạ ờ ớ ọ ụ ạ ườ ấ khuôn phép, r t n ấ ề
n p, r t giàu t tr ng và r t bình dế ấ ự ọ ấ ị. Trong cu c s ng ông ch mong ki m chút ti n ộ ố ỉ ế ề
ph giúp m già và dành d m ti n c i v đ có con n i dõi. Song cu c s ng ngheo ụ ẹ ụ ề ướ ợ ể ố ộ ố
kh c bám ri t l y ông. T tu i th b t h nh đn l n lên g p c nh l lăng, đã hình ổ ứ ế ấ ừ ổ ơ ấ ạ ế ớ ặ ả ố
thành trong t t ng Vũ Tr ng Ph ng ư ưở ọ ụ n i hoài nghi, t t ng ph nh nỗ ư ưở ủ ậ khó phai
m . C nh ờ ả th t nghi p th ng xuyên ấ ệ ườ (làm nhi u ngh mà ngh nào cũng dang d ) ề ề ề ở
c ng v i ộ ớ xã h i xung quanhộ l i xa hoa, phè ph n, tr y l c, trác táng, m t xã h i trái ạ ưỡ ụ ạ ộ ộ
ng c hoàn toàn v i mong mu n c a nhà văn. Cho nên Vũ Tr ng Ph ng s m có tâm ượ ớ ố ủ ọ ụ ớ
tr ng ạbi ph n v i th i cu cẫ ớ ờ ộ . Cái bi ph n y không ch là s u t c c a m t cá nhân ẫ ấ ỉ ự ấ ứ ủ ộ
mà là tâm tr ng chung c a m t l p ng i có hoài bão đp nh ng đành b t l c tr c ạ ủ ộ ớ ườ ẹ ư ấ ự ướ
th c tr ng xã h i, mà Vũ Tr ng Ph ng ch là m t đi di n tiêu bi u. Và cách đ Vũ ự ạ ộ ọ ụ ỉ ộ ạ ệ ể ể
Tr ng Ph ng gi i t a nh ng u t c y là ông đem ọ ụ ả ỏ ữ ấ ứ ấ ph n ánh vào văn ch ngả ươ . Cho
nên các sáng tác c a ông nh nh ng câu ch i r a th ng th ng vào xã h i mà ông g i làủ ư ữ ử ủ ẳ ừ ộ ọ
“Xã h i chó đu”, là “kh n n n”. ộ ể ố ạ
Bên c nh đó thì Vũ Tr ng Ph ng còn là ng i ạ ọ ụ ườ bi quan, ông đã th a nh n: “Tôi v nừ ậ ố
là ng i bi quan”, vì th trong ý th c sáng tác c a Vũ Tr ng Ph ng là tâm tr ng ườ ế ứ ủ ọ ụ ạ hoài
nghi, ph đnhủ ị , l y ấc m h ng phê phán làm c m h ng xuyên su t và ch đoả ứ ả ứ ố ủ ạ . Và
suy cho cùng đó chính là s b t c c a m t ng i b t đc chí và t s b t c đó Vũ ự ế ắ ủ ộ ườ ấ ắ ừ ự ế ắ
Tr ng Ph ng r i vào ọ ụ ơ cái nhìn c c đoanự v con ng i, nh t là ng i lao đng, ông r iề ườ ấ ườ ộ ơ
vào ch nghĩa đnh m nh.ủ ị ệ
3. Quan ni m ngh thu tệ ệ ậ
Quan ni m ngh thu t chính là ệ ệ ậ t t ngư ưở , l p tr ngậ ườ , là cách nhìn c a m t nhà ủ ộ
văn v cu c s ng. Văn h c ph n ánh cu c s ng, l y ch t li u t hi n th c cu c s ng.ề ộ ố ọ ả ộ ố ấ ấ ệ ừ ệ ự ộ ố
Song trong cu c s ng có vô vàn s v t, hi n t ng có th tác đng đn nhà văn, làm ộ ố ự ậ ệ ượ ể ộ ế
n y sinh h c m h ng sáng tác. Nên vi c l a ch n nh ng tác đng nào, nh ng ả ở ọ ả ứ ệ ự ọ ữ ộ ữ
m ng hi n th c cu c s ng nào đ ph n nh trong tác ph m chính là xu t phát t quanả ệ ự ộ ố ể ả ả ẩ ấ ừ
ni m ngh thu t. Hay nói cách khác, quan ni m ngh thu t chính là cái đ nhà văn l a ệ ệ ậ ệ ệ ậ ể ự
ch n ph m vi hi n th c đ c u t thành tác ph m văn h c. Và m i m t nhà văn l i cóọ ạ ệ ự ể ấ ứ ẩ ọ ỗ ộ ạ
cách th hi n quan ni m ngh thu t r t riêng, có ng i b c l ể ệ ệ ệ ậ ấ ườ ộ ộ tr c ti pự ế , có ng i ườ
bày t ỏgián ti pế. N u nh Nam Cao th ng hé m quan ni m ngh thu t c a mình ế ư ườ ở ệ ệ ậ ủ
thông qua phát ngôn ho c suy nghĩ c a các nhân v t thì Vũ Tr ng Ph ng l i th hi n ặ ủ ậ ọ ụ ạ ể ệ
nó m t cách tr c ti p thông qua các bài vi t c a mình. ộ ự ế ế ủ
Ngay t khi b c vào con đng văn ch ng, Vũ Tr ng Ph ng đã kh ng đnh cho ừ ướ ườ ươ ọ ụ ẳ ị
mình khuynh h ng ướ “t th c”ả ự đ theo đu i đn cùng. Nghĩa là ông vi t v cu c s ng ể ổ ế ế ề ộ ố
v i t t c nh ng gì v n có c a nó, không màu mè, không tô v , không bôi h ng hay ớ ấ ả ữ ố ủ ẽ ồ
nhào n n nó cho sáng s a, cho t t đp. Theo ông, ng i vi t văn vác trên vai mình m tặ ủ ố ẹ ườ ế ộ
chi c g ng kh ng l đ đi vào cu c s ng mà ph n ánh cho th c ch t, tri t đ cu c ế ươ ổ ồ ể ộ ố ả ự ấ ệ ể ộ
s ng y, dù cho nó có nhi u ung nh t, x u xa. Trong bài vi t “Th ng cho ông Thái ố ấ ề ọ ấ ế ư ỏ
Ph , ch báo Tin văn v bài “Văn ch ng dâm u ”” (in trên Hà N i báo s 38 ngày ỉ ủ ề ươ ế ộ ố
23/9/1936), Vũ Tr ng Ph ng có vi t: “Tôi là m t trong nh ng nhà văn sĩ t chân”. Nhọ ụ ế ộ ữ ả ư
v y Vũ Tr ng Ph ng đã kh ng đnh mình là m t văn sĩ “t chân” cũng có nghĩa v i ậ ọ ụ ẳ ị ộ ả ớ
ông vi t v hi n th c xã h i tr thành m t ni m thôi thúc, m t nhu c u và trách ế ề ệ ự ộ ở ộ ề ộ ầ
nhi m c a ng i c m bút. Hi n th c cu c s ng v i nhan nh n c nh t ng b i, đê ệ ủ ườ ầ ệ ự ộ ố ớ ả ả ượ ỉ ổ
hèn đã th m th u vào t t ng Vũ Tr ng Ph ng đ nó b t ra thành nh ng trang văn ẩ ấ ư ưở ọ ụ ể ậ ữ
cay nghi t. Nh ng c nh bê tha nghi n hút, nh ng k s ng không lí t ng ch bi t chúiệ ữ ả ệ ữ ẻ ố ưở ỉ ế
đu vào c b c, ăn ch i, nh ng k tr ng gi ch quen dâm d t, hà hi p ng i nghèo ầ ờ ạ ơ ữ ẻ ưở ả ỉ ậ ế ườ
là th gi i nhân v t chính trong sáng tác c a Vũ Tr ng Ph ng. Có th nói, t th c cái ế ớ ậ ủ ọ ụ ể ả ự
xã h i “chó đu”, “kh n n n” Vũ Tr ng Ph ng không b sót đi t ng nào. T t c ộ ể ố ạ ọ ụ ỏ ố ượ ấ ả
tr thành đi t ng đ ông trút n i căm h n c a mình. Do v y khi vi t v b n tr ng ở ố ượ ể ỗ ờ ủ ậ ế ề ọ ưở
gi , Vũ Tr ng Ph ng r t tài tình trong vi c phanh phui b n ch t dâm ô, đu cáng, hám ả ọ ụ ấ ệ ả ấ ể
ti n, hám danh, đc ác… c a chúng. ề ộ ủ
Nh v y, quan đi m ngh thu t c a Vũ Tr ng Ph ng ư ậ ể ệ ậ ủ ọ ụ trái ng c hoàn toànượ so v iớ
th văn ch ng lãng m n đng th i, tiêu bi u là các nhà văn c a T l c văn đoàn. ứ ươ ạ ươ ờ ể ủ ự ự
N u nh các nhà ti u thuy t lãng m n a miêu t cu c s ng b ng s ế ư ể ế ạ ư ả ộ ố ằ ự mĩ mi u, đp ề ẹ
đ, tô v cho nó có cái th m ng, t i t nẽ ẽ ơ ộ ươ ắ , thì Vũ Tr ng Ph ng l i miêu t cu c s ng ọ ụ ạ ả ộ ố
v i t t c nh ng cái ớ ấ ả ữ x u xa, b n th uấ ẩ ỉ c a nó. Vũ Tr ng Ph ng h ng ngòi bút s c s oủ ọ ụ ướ ắ ả
c a mình đi m x nh ng t n n, nh ng cái x u xa c a xã h i. B i theo l i c a chính ủ ổ ẻ ữ ệ ạ ữ ấ ủ ộ ở ờ ủ
Vũ Tr ng Ph ng: “Nhà báo thì ph i nói s th t cho m i ng i bi t”. Nói là nhà báo ọ ụ ả ự ậ ọ ườ ế
cũng có nghĩa là nhà văn sĩ nói chung khi vi t ph i thành th c, ph i nh ng i th kí ế ả ự ả ư ườ ư
c a th i đi, ph i ghi l i đc t t th y nh ng s th t hi n hi n trong đi s ng. ủ ờ ạ ả ạ ượ ấ ả ữ ự ậ ể ệ ờ ố
Ví d khi viụtế v Hà N i ề ộ thì đó là: “Hà N i l m than, ăn c p, ăn c p, ăn tr m, đànộ ầ ướ ắ ộ
bà nghi n hút, buôn ng i, đng bóng, s vãi hoang dâm”. Theo Vũ Tr ng Ph ng, ệ ườ ồ ư ọ ụ
“Nhà nh ng văn sĩ t chân có quy n và b n ph n ữ ả ề ổ ậ tả nh ng đi u y m c lòng đó là thữ ề ấ ặ ứ
dâm u , nh b n”. Đc bi t, quan đi m ngh thu t c a Vũ Tr ng Ph ng đc th ế ơ ẩ ặ ệ ể ệ ậ ủ ọ ụ ượ ể
hi n rõ nét nh t, t p trung nhi u nh t trong lu n đi m “ệ ấ ậ ề ấ ậ ể Các ông mu n ti u thuy t ố ể ế
c là ti u thuy t; Tôi ứ ể ế và các nhà văn cùng ch h ng nh tôi, mu n ti u thuy t ỉ ướ ư ố ể ế
là s th c điự ự ở ờ (…) T th c cái xã h i kh n n n, công kích cái xa hoa, dâm đãng ả ự ộ ố ạ
c a b n ng i có nhi u ti n, kêu ca nh ng s th ng kh c a dân nghèo b bóc l t, b ủ ọ ườ ề ề ữ ự ố ổ ủ ị ộ ị
áp ch , b c ng b c mu n cho xã h i công bình h n n a”. ế ị ưỡ ứ ố ộ ơ ữ
Nh th đng nghĩa v i vi c Vũ Tr ng Ph ng ư ế ồ ớ ệ ọ ụ ý th c đc m i quan h m t ứ ượ ố ệ ậ
thi t gi a văn h c và cu c s ngế ữ ọ ộ ố . Hi n th c cu c s ng chính là n n t ng c b n ệ ự ộ ố ề ả ơ ả